Whiplash (letsel)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Whiplash (letsel)
Coderingen
ICD-10 S13.4
ICD-9 847.0
DiseasesDB 14122
MedlinePlus 000025
MeSH D014911
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Een whiplash is een letsel aan de nek en/of rug ten gevolge van een ongeval of andere plotselinge gebeurtenis waarbij het hoofd krachtig voor en achteruit bewogen wordt. De beweging is te vergelijken met de beweging van het uiteinde van een zweep (whip in het Engels).

Sommigen zien whiplash enkel als een samenvatting van een beschrijving van het typisch verloop van een mechanische beweging van de nek. Men denkt dan meestal uitsluitend aan mogelijke gevolgen voor de nek. Hierbij wordt meestal systematisch vergeten dat aan de nek een hoofd hangt en dit vergeten heeft zeer sterke gevolgen voor de theorievorming over de natuur van een aantal 'postwhiplashverschijnselen' die onder talrijke namen beschreven zijn zoals onder meer het postcommotioneel syndroom. Bij whiplash is er niet enkel een fors heen-en-weerbewegen van de nek maar uiteraard ook van het hoofd. Dierexperimenten hebben ten overvloede aangetoond dat whiplash (zonder dat het hoofd iets raakt of door iets geraakt wordt) hersenschade en hersendisfunctie kan veroorzaken. Deze hersenschade, die ontstaat door inertiaalkracht (acceleratie-, deceleratie) wordt diffuse axonale beschadiging genoemd. Men kan dus whiplash ook zien als het mechanisch gebeuren en de eventueel daarop volgende schade aan de nek en aan het centrale zenuwstelsel.

Het meest frequent loopt men een whiplash op bij kop-staartaanrijdingen met auto's. Hierbij heeft de voorste wagen enkel kans op het letsel omwille van de mechanische beweging van de nek. Er kan hierbij een beschadiging aan zachte weefsels en structuren in de nek optreden, die aanleiding tot klachten geeft. Het grootste deel van de mensen herstelt op korte termijn.

De gevolgen van een whiplash zijn vaak voor de buitenstaander niet te zien en voor een arts dikwijls moeilijk of niet vast te stellen, terwijl de patiënt er kortere, langere tijd of permanent last van kan hebben.

Symptomen[bewerken]

Lichamelijke symptomen kunnen zijn:

  • Nekpijn
  • Stijfheid in de nek
  • Hoofdpijn
  • Moeilijk definieerbare pijnen in rug en soms in ledematen

Andere (aspecifieke) symptomen kunnen zijn:

  • ernstige problemen met de concentratie
  • vergeetachtigheid
  • stemmingswisselingen
  • vermoeidheid
  • tintelen in de vingers
  • oorsuizingen (tinnitus)


Diagnose[bewerken]

Niet altijd wordt het klachtenpatroon door artsen (h)erkend, vooral als er direct na het ongeval een onderzoek plaatsvindt, waarbij een hersenschudding niet direct wordt gediagnosticeerd. In bepaalde gevallen kan dit gemaskeerd worden door het hoge adrenalineniveau in het lichaam veroorzaakt door het ongeval.

Een CT-scan of conventionele NMR kan meestal geen uitsluitsel geven. Bij gradiënt echo opnamen (GRE-opnamen) kunnen evenwel bij een minderheid van getroffenen wel punctiforme bolvormige letsels vastgesteld worden die op bloedingen wijzen.

Omdat een klinische diagnose vrijwel altijd ontbreekt en aangezien in landen waar veel over whiplash in de media verschenen is de diagnose significant vaker voorkomt, wordt de aandoening vaak onder Modeziektes geclassificeerd: de pijn die mensen voelen is wel echt, maar die heeft een psychische in plaats van een fysieke oorzaak. Uit onderzoek is ook gebleken dat het herstel van mensen met dezelfde nekklachten veel sneller gaat als een arts het geen whiplash noemt[1].


Gradaties[bewerken]

De ernst van het whiplash letsel wordt ingedeeld in verschillende gradaties.[2]

  • Graad 0: De patiënt heeft geen klachten en/of afwijkingen.
  • Graad 1: Er is sprake van nekklachten, maar er worden geen objectieve afwijkingen gevonden.
  • Graad 2: Er is sprake van nekklachten en er worden objectieve afwijkingen gevonden zoals een afgenomen beweeglijkheid en drukpijn.
  • Graad 3: De patiënt heeft nekklachten en neurologische uitvalsverschijnselen.
  • Graad 4: Er is sprake van nekklachten gecombineerd met fracturen (breuken) of dislocaties.


Behandeling[bewerken]

Een `zachte` nekkraag wordt op dit moment niet altijd voorgeschreven. Per persoon wordt, afhankelijk van de klachten, gekeken of het dragen van een nekkraag zinvol is. Beleid is om zo veel mogelijk actief te blijven waarbij de nekkraag een hulpmiddel is. Zie link voor uitgebreide uitleg over gebruik van de nekkraag.

Mogelijke behandelingen zoals fysiotherapie, oefentherapie en gedragstherapie zijn onvoldoende op effectiviteit onderzocht. Het kraken door een chiropractor is absoluut funest zolang niet exact duidelijk is wat de werkelijke schade is.[bron?] Herstel kan negatief beïnvloed worden door het letselschadeproces dat meestal erg moeilijk verloopt vanwege de dikwijls moeilijk objectiveerbare klachten bij personen waarbij het syndroom (hoofdzakelijk) psychisch bepaald is.


Herstel[bewerken]

Herstel van een whiplash kan (zeer) traag verlopen of de schade kan permanent zijn. Bij ongeveer vijftig procent van de mensen gaat het binnen drie maanden vanzelf over. Vijfentachtig à negentig procent is binnen een jaar hersteld. Voor de tien procent die overblijft is de prognose op herstel ongunstig.

Houden de klachten langer dan zes maanden aan dan gaat men spreken van 'late whiplash syndroom'. Dit syndroom kent ook andere benamingen die min of meer overlappend zijn: postcommotioneel syndroom, posttraumatisch syndroom enz. Er is reeds ruim anderhalve eeuw discussie erover of dit syndroom psychologisch en/of organisch bepaald is of gewoon gefingeerd wordt.


Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties