Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


21 december
Stand van de aardas tijdens de zonnewende op het noordelijk halfrond

De zonnewende (Latijn: solstitium oftewel zonnestilstand) is de gebeurtenis waarbij de zon, gezien vanaf de aarde, de noordelijkste of zuidelijkste positie bereikt. Op aarde wordt deze positie gemarkeerd door de beide keerkringen: de Kreeftskeerkring in het noorden en de Steenbokskeerkring in het zuiden.

Naarmate de zon schijnbaar verder in de richting van de Kreeftskeerkring beweegt, worden de dagen op het noordelijk halfrond langer en op het zuidelijk halfrond juist korter. Wanneer de zon schijnbaar naar de Steenbokskeerkring beweegt, is dit andersom. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
20 december
Kaart van het Ruhrgebied in Duitsland

Het Ruhrgebied (Duits: Ruhrgebiet) is een gebied in Noordrijn-Westfalen met ongeveer 4,9 miljoen inwoners. De belangrijkste plaatsen zijn: Duisburg, Oberhausen, Mülheim an der Ruhr, Essen, Bochum, Gelsenkirchen, Hagen, Dortmund en Hamm. Het gebied wordt grofweg omsloten door de Rijn in het westen, de Ruhr in het zuiden en de Lippe in het noorden.

In de tijd van de industriële revolutie groeide het Ruhrgebied uit tot een van de grootste industriegebieden in Europa. In eerste instantie waren er vooral steenkoolmijnen en staalindustrie. Later kwamen er andere industrietakken bij, zoals machinebouw en elektronica. (Lees verder)

22 december
De oude ingang van het Barlaeus

Het Barlaeus Gymnasium is een zelfstandig openbaar gymnasium aan de Weteringschans in Amsterdam. De school is genoemd naar de gelatiniseerde naam van de Nederlandse schrijver Kaspar van Baerle (Casparus Barlaeus). De oorspronkelijke Latijnse school werd in 1342 opgericht. Daarmee is dit een van de oudste scholen in Nederland. Sinds de negentiende eeuw hanteert de school een gymnasium en de vernoeming naar Barlaeus dateert uit de jaren dertig van de twintigste eeuw. Aan het begin van de eenentwintigste eeuw had de school ongeveer 800 leerlingen en 90 leraren. (Lees verder)

19 december
Albert Einstein

De massa-energierelatie, in formulevorm genoteerd als E = mc² (spreek uit als e is m c-kwadraat), is een verband tussen de natuurkundige grootheden massa en energie dat in 1905 werd afgeleid door Albert Einstein. Dit verband is waar te nemen bij kernreacties, waarbij massa wordt omgezet in stralingsenergie. Kernreacties treden bijvoorbeeld op in de zon (kernfusie) en in een kernreactor (kernsplijting). (Lees verder)

23 december
Visualisatie van een zwart gat

Een zwart gat is volgens de algemene relativiteitstheorie een gebied waaruit niets, zelfs licht niet, kan ontsnappen, een en ander als gevolg van de extreme vervorming van de ruimtetijd door de zwaartekracht van een zeer compacte enorme massa. Rond een zwart gat is er een denkbeeldig oppervlak dat als grens optreedt, de waarnemingshorizon, vanwaar licht nog net wel aan de zwaartekracht van het zwarte gat kan ontsnappen. (Lees verder)

18 december
Vlieger

Vliegeren is de kunst een aan een draad verbonden object samengesteld van papier en/of stof en/of stokjes door middel van de wind zo lang mogelijk in de lucht te doen vliegen.

Er zijn talloze (bestuurbare) vliegers van lichte en sterke materialen. Het vliegeren werd mede hierdoor een moderne hobby met allerlei aspecten zoals trick- en teamvliegers, buggyen met een vlieger en een karretje. De laatste ontwikkeling is het zogenaamde kitesurfen, een windsurfplank met een vlieger, in plaats van een zeil. Er wordt voorgesteld om deze nieuwe sport "Kite-Surfing" olympische status te geven.

In Azië en ook wel in bijv. Suriname en Brazilië is het vechtvliegeren populair. Hierbij gaat het erom het touw van de tegenstander door te snijden. (Lees verder)

24 december
Munt met afbeelding van Postumus

Marcus Cassianius Latinius Postumus (?–269) was een Romeins keizer van de zomer van 260 tot begin 269. Hij was heerser over het Gallische keizerrijk in oppositie tegen de keizers Gallienus en Claudius Gothicus en dus een usurpator. Postumus wordt door de meeste bronnen over hem beschreven als een goede keizer. Hij wist met succesvolle veldtochten de Franken buiten te houden en zo de westelijke provincies bij elkaar te houden.

Er is niet veel bekend over het vroege leven van Postumus, maar men gelooft dat hij een Bataaf van eenvoudige komaf was, die door eigen bekwaamheid door de rangen van het leger opklom. Zijn geboorteplaats Deusone zou volgens sommigen het huidige Diessen, een dorp ten zuidoosten van het huidige Tilburg, geweest kunnen zijn. Dit lijkt echter onwaarschijnlijk, aangezien in Diessen geen aanwijzingen voor bewoning in de Romeinse tijd zijn aangetroffen. (Lees verder)

17 december
Een Romeinse weg in Pompeii

Een heerweg, met varianten heerstraat, heirbaan of heirweg of in het Latijn via, is een oude Romeinse (lange-afstands)weg. Heer (van het Germaanse harja) is een in het Nederlands in onbruik geraakt woord voor leger. Die naam wijst op het oorspronkelijk doel van deze "snelwegen". De Romeinen legden duizenden kilometers wegen aan naar alle delen en kolonies van het Romeinse Rijk om met hun legers snel ter plaatse te zijn in geval van een opstand. Ook handelaars maakten dankbaar gebruik van deze wegen. Dit feit ligt aan de oorsprong van het gezegde "alle wegen leiden naar Rome". (Lees verder)

25 december
Vlag van Christmaseiland

Christmaseiland of Kersteiland (Engels: Christmas Island of Territory of Christmas Island) is een eiland in de Indische Oceaan 350 km ten zuiden van Java. Er wonen meer dan 1400 mensen (2009), waarvan de grote meerderheid van Chinese afkomst is. Kapitein William Mynors van de Royal Mary, een schip van de Britse Oostindië Compagnie, gaf het eiland zijn naam toen hij er langs zeilde op kerstdag 1643. Het eiland stond op Engelse en Nederlandse zeekaarten sinds het begin van de zeventiende eeuw, maar niet eerder dan in 1666 werd een kaart gepubliceerd door de Nederlandse cartograaf Pieter Goos waarop het eiland met een naam vermeld stond. (Lees verder)

16 december
Britse tank patrouilleert bij de Maas in Namen

Het Ardennenoffensief was het laatste grote offensief van het Duitse leger aan het westfront in de Tweede Wereldoorlog. De slag vond plaats van 16 december 1944 tot 25 januari 1945 en werd gewonnen door de geallieerden. Hitler was van plan de noordelijke troepen van de geallieerden af te snijden van hun bevoorrading en daarna te vernietigen. Al sinds de zomermaanden van 1944 liep hij rond met de gedachte om over te gaan tot een groot offensief. Een militaire overwinning achtte hij noodzakelijk om mogelijke onderhandelingen over de beëindiging van het conflict tot een goed einde te brengen. (Lees verder)

26 december
Trinity College

Het Trinity College is een onderdeel van de Universiteit van Cambridge. Het is het grootste college van deze universiteit, met ongeveer 700 undergraduate en 430 graduate-studenten. Tevens wordt Trinity gezien als een van de beste academische instellingen ter wereld.

Trinity heeft de naam de aristocratische tak van de universiteit van Cambridge te zijn. Het college is geliefd bij de Britse koninklijke familie. Zo hebben Eduard VII, George VI, prins Hendrik, Willem Frederik van Gloucester en Prins Charles aan het college gestudeerd. De verhouding openbare school ten opzichte van privéschool is ongeveer 2:3.

Trinity heeft een groot aantal noemenswaardige alumni voortgebracht, waaronder 32 Nobelprijswinnaars. (Lees verder)

15 december
Gustave Eiffel

Gustave Eiffel (15 december 1832 – 27 december 1923) was een Frans constructeur. Hij heeft naam gemaakt met de Eiffeltoren, die in Parijs werd gebouwd voor de Wereldtentoonstelling van 1889. Ook heeft hij het binnenwerk van het vrijheidsbeeld in New York gemaakt. Verder heeft Gustave Eiffel veel spoorbruggen gebouwd, waaronder het Viaduc de Garabit – dat met zijn lengte van 500 meter bij een hoogte van 122 meter over het dal van de Truyère voert – en de Scheldebrug, de langste brug over de Schelde. (Lees verder)

27 december
Crater Lake in de staat Oregon (VS)

Een kratermeer is een meer dat zich heeft gevormd in een vulkanische krater, caldera of maar. Inkomend water (door neerslag) vult de depressie en vormt een klein verdiept meer, tot een evenwicht tussen het waterpeil in de depressie en het verdampingspeil is bereikt. Soms ligt dat peil hoger dan de kraterrand en ontstaat een overstroming. Bekende kratermeren zijn: Crater Lake, Koerilenmeer en het Tobameer. (Lees verder)

14 december
Kaart van Atlantis door Patroclus Kampanakis

Atlantis (Oudgrieks Ἀτλαντίς, "dochter van Atlas") is een hypothetisch eilandenrijk waarvan de historiciteit uiterst twijfelachtig is. Atlantis werd voor het eerst vermeld in Plato's dialogen Timaeus en Critias. Door een catastrofe zou het rijk plotseling zijn verdwenen. De Atlantische Oceaan dankt zijn naam aan deze legende. (Lees verder)

28 december
Markt op het hoofdplein in Ghardaïa (1971)

De Berbers zijn een volk in Noord-Afrika. Van oorsprong leefden de Berbers in een gebied dat zich uitstrekte van de Atlantische Oceaan tot aan de oase Siwa in Egypte. Tegenwoordig zijn Berbers voornamelijk te vinden in Marokko, Algerije en Libië. Tunesië daarentegen is zodanig gearabiseerd, dat de meeste Berbers de Arabische cultuur en identiteit overnamen, bijvoorbeeld de taal en de keuken. Behalve in andere Afrikaanse landen als Mauritanië, Mali en Ghana, wonen ook zo'n 3 miljoen Berbers in Europa. (Lees verder)

13 december
De relay 1-sonde

De Relay-serie was een Amerikaans communicatiesatellietprogramma uit de beginjaren van de ruimtevaart. Het was NASA's prototype voor een operationele communicatiesatelliet. Deze satelliet werd gebouwd door de firma RCA. (Lees verder)

29 december
Een atoomijsbreker: de Yamal

Een atoomijsbreker is een ijsbreker die wordt voortgestuwd door één of meer kernreactoren. De atoomijsbreker werd ontwikkeld door de Sovjet-Unie om de Noordoostelijke Doorvaart bevaarbaar te maken, omdat dit de kortste scheepvaartroute is tussen Europees Rusland en het Russische Verre Oosten en bovendien niet langs buitenlandse kusten loopt. Op 17 augustus 1977 was de Arktika het eerste oppervlakteschip dat ooit de Noordpool bereikte. (Lees verder)

12 december
Sinornithosaurus, een bevederde dinosauriër

De oorsprong van de vogels is een klassiek en vroeger zeer controversieel vraagstuk binnen de paleontologie. Tegenwoordig denken de meeste wetenschappers dat vogels dinosauriërs zijn, de laatste nog levende vertegenwoordigers van die groep sinds het uitsterven van alle andere dinosauriërs aan het einde van het Krijt.

Sinds de opkomst van de evolutietheorie probeert de biologie van iedere diergroep haar plaats in de stamboom van het leven te bepalen. Bij de vogels is dat moeilijk, omdat die een lichaamsbouw hebben waar verder niets in het huidige dierenrijk nog op lijkt. Ze hebben veren en een snavel, lopen op twee poten, kunnen vliegen, hebben holle botten, ademen via luchtzakken, leggen harde eieren en zijn warmbloedig. Alleen bij uitgestorven groepen dieren zou een gelijkende combinatie van eigenschappen aangetroffen kunnen worden. (Lees verder)

30 december
Dominostenen

Domino is een spel dat met speciale stenen wordt gespeeld. De stenen zijn vaak gemaakt van plastic of hout, vroeger ook van echte steen, bakeliet en ivoor. De stenen zijn langwerpig van vorm. In de standaarddomino-uitvoering hebben de helften nul tot zes ogen maar er zijn ook uitvoeringen met nul tot negen, nul tot twaalf en nul tot achttien ogen. In de standaardset komen alle 28 combinaties van 0 tot 6 eenmaal voor. Domino is zeer populair op het eiland Curaçao en in Latijns-Amerika, en vervult een sleutelrol in de roman Dubbelspel van Frank Martinus Arion. (Lees verder)

11 december
Plato, Seneca en Aristoteles op een afbeelding van omstreeks 1325-1335

De westerse filosofie heeft betrekking op de filosofische tradities van de westerse wereld. Hiermee wordt van oudsher Europa bedoeld en later kwam de Nieuwe Wereld met Noord- en Zuid-Amerika daarbij. De westerse filosofie begint vorm te krijgen vanaf de zevende eeuw voor onze jaartelling en is voor een belangrijk deel geworteld in de religies van het westen, het jodendom en het christendom, en de cultuur van het klassieke Griekenland en het Romeinse Rijk. Ze kan grofweg worden ingedeeld in vier perioden: de klassieke filosofie, de middeleeuwse filosofie, de moderne filosofie en de hedendaagse filosofie. De westerse filosofie wordt onderscheiden van de oosterse filosofie, die haar oorsprong heeft in Azië. (Lees verder)

31 december
Great Wall of China

De Chinese Muur of Grote Muur is een uit aarde en stenen opgetrokken verdedigingswal in het noorden van China. De 6.259 kilometer lange verdedigingswal, die in het Chinees Muur van 10.000 li (6440 kilometer) heet, moest het Chinese Keizerrijk beschermen tegen vijandelijke nomadische ruitervolkeren en strekt zich uit van Shanhaiguan bij Bo Hai (300 km oostelijk van Peking) tot Lob Nuur in het zuidoostelijk deel van de autonome regio Sinkiang. De gehele verdedigingslinie, inclusief verdedigingsgroeven van 359 kilometer en 2.232 kilometer aan natuurlijke grenzen (rivieren, heuvels en bergen), heeft een lengte van 8.850 kilometer. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook