Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


2 september
Oppervlaktestructuur van een rhinovirus

Verkoudheid (ook wel nasofaryngitis, rinofaryngitis, coryza of gewoon een neusverkoudheid genoemd) is een infectieziekte van de bovenste luchtwegen die zich makkelijk verspreidt en meestal leidt tot een ontsteking in de neus. Tot de symptomen behoren hoesten, keelpijn, neusverstopping, een loopneus (rinorroe) en koorts. Meestal verdwijnen de symptomen na zeven tot tien dagen. Sommige symptomen kunnen echter tot drie weken aanhouden. Er zijn meer dan tweehonderd virussen die een verkoudheid kunnen veroorzaken. De rhinovirussen zijn daarvan de belangrijkste. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
1 september
Neus van een mens

De neus is een orgaan dat primair dient voor de ademhaling en het ruiken.

Bij de meeste gewervelden zit de neus centraal op het gezicht of aan het eind van de snuit. In de neus zitten bij mensen en de meeste dieren ook twee openingen aan de voorzijde, de neusgaten. Hierachter ligt de neusholte. Ademhalen gebeurt voornamelijk door de neus. De neus heeft daarbij als specifieke functie de lucht te reinigen en te verwarmen alvorens deze naar de longen gaat.

De natte neus van zoogdieren dient tevens om de richting van de luchtstroom te bepalen, en maakt daardoor de reukzin ook richtingsgevoelig. (Lees verder)

3 september

Bydgoszcz ([ˈbɨdgɔʃʧ]? Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg); Duits: Bromberg Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een stad in Noordwest-Polen met circa 370.000 inwoners en de grootste stad van het woiwodschap Koejavië-Pommeren. De stad vormt een agglomeratie met het 30 km oostelijker gelegen Toruń. Bydgoszcz ligt aan de Brda, een zijrivier van de Wisła. Van 1772 tot 1920 was de stad Pruisisch respectievelijk Duits. (Lees verder)

31 augustus
Bliksem tijdens een uitbarsting van de Rinjani op Lombok in 1994

Vulkanische bliksem is bliksem die optreedt tijdens vulkaanuitbarstingen. Vooral tijdens waterrijke uitbarstingen treedt veel bliksem op. Hoe de omstandigheden tijdens een uitbarsting bijdragen aan deze elektrostatische ontladingen is nog niet goed begrepen, maar er zijn verschillende vormen. De kleinste bliksem vormt zich rond de krater en is 10 tot 100 meter lang. Deze kraterbliksem begint al in de eerste explosieve fase van de uitbarsting. Daarna kunnen ontladingen ontstaan bij de krater die enkele kilometers boven de vulkaan uitschieten. Tijdens de pluimfase ontstaat bliksem die lijkt op die in onweerswolken (intracloud, IC), maar dan optreedt in de uitbarstingskolom of aspluim van de vulkaan. Deze pluimbliksem wordt daarom ook wel dirty thunderstorm genoemd en kan meer dan 10 kilometer lang zijn. (Lees verder)

4 september
Zegel van de Universiteit Leiden

De Universiteit Leiden is de oudste universiteit van Nederland. De universiteit telt zeven faculteiten, waaraan meer dan 19.000 studenten ingeschreven staan. De universiteit werd opgericht door Willem van Oranje in 1575. Het was in die tijd voor de Noordelijke Nederlanden belangrijk dat zij hun eigen geestelijken konden opleiden (in de nieuwe theologie en in het Nederlands) en dat verder goed opgeleide mannen beschikbaar kwamen voor het land en de landsregering.

Aangenomen wordt dat de keuze voor Leiden een geschenk was van Willem van Oranje aan de stad na Leidens ontzet. Hij financierde de universiteit met geconfisqueerde katholieke geestelijke bezittingen. (Lees verder)

30 augustus
Warmte-opname van de Golfstroom

Zeestromen zijn continue bewegingen van het oceaanwater, voor het grootste deel veroorzaakt door de energie van de zon. Deze stromen vormen een complex en veranderlijk verschijnsel. Binnen de oceanen bevinden zich hoofdcirculaties die bestaan uit meerdere stromen. De hoofdcirculaties staan met elkaar in verbinding met een wereldwijde transportband, de thermohaliene circulatie. Dit is een combinatie van zeestromingen aan de oppervlakte en onderzeese stromingen die opwellen en diepwater vormen; het geheel verzorgt daarmee met de algemene circulatie het warmtetransport over de aarde. (Lees verder)

5 september
Een glas witte wijn

Wijn is een drank die ontstaat door het vergisten van het sap van druiven. Het volledige proces van wijnbereiding noemt men vinificatie. Er zijn verschillende soorten wijn: rode wijn, witte wijn, rosé en mousserende wijn zoals champagne en lambrusco. In chemische zin bestaat wijn uit water, suikers, alcohol, resveratrol, quercetine, tannine, sulfiet (tijdens de wijnbereiding in kleine hoeveelheid in de vorm van zwavel toegevoegd), koolzuurgas (in mousserende wijnsoorten), hars (in retsina) en andere stoffen in kleinere hoeveelheden. (Lees verder)

29 augustus
Tomatina in 2006

La Tomatina is een feest dat jaarlijks in het dorpje Buñol in de Spaanse provincie Valencia gevierd wordt. Het is een tomatengevecht - vandaar de naam - op de laatste woensdag van augustus. Dit evenement trekt altijd veel toeristen. Na de San Fermínfeesten en de bijbehorende stierenrennen in Pamplona en de Semana Santa in Sevilla is het een van de populairste feesten van Spanje. (Lees verder)

6 september
Grijze roodstaart

Alex (1976 – 6 september 2007) was een Afrikaanse grijze roodstaartpapegaai (Psittacus erithacus).

Alex was het onderwerp van een dertig jaar (1977-2007) durend experiment door de dierenpsycholoog Irene Pepperberg, aanvankelijk aan de Universiteit van Arizona en later aan de Harvard-universiteit en de Brandeis-universiteit, om het leervermogen van vogels te bestuderen. (Lees verder)

28 augustus
Een waarschuwingsbord dat aangeeft dat winkels in deze winkelstraat met DNA-spray zijn uitgerust.

DNA-spray is een onschadelijke, kleurloze vloeistof waarin synthetisch DNA (SDNA) is verwerkt. Het wordt ingezet als overvalpreventie, waarbij personen door middel van een "DNA-douche" al dan niet merkbaar besproeid worden (het kan in combinatie met een mistgenerator om het zicht te belemmeren), en zo op het eerste oog onzichtbaar gemarkeerd worden. De markering is zeer moeilijk te verwijderen. (Lees verder)

7 september
Satellietfoto van de Amazone

De Amazone is een grote rivier in Zuid-Amerika. Het is de langste of de op één na langste rivier van de wereld (dit hangt ervan af welke lengte men aan de Amazone toekent; hierover is men het oneens) en veruit de waterrijkste: de rivier bevat namelijk een vijfde van het natuurlijke zoet water ter wereld. De rivier heeft een totale lengte van ongeveer 6530 km, ontspringt in Peru en komt uit in de Atlantische Oceaan in Brazilië. De Amazone stroomt door het Amazoneregenwoud. De rivier is op sommige plaatsen heel breed, tot wel veertig kilometer, tijdens de regentijd. (Lees verder)

27 augustus
Het paleis van de sultan na het Britse bombardement

De Engels-Zanzibarese oorlog werd uitgevochten door Groot-Brittannië en Zanzibar op 27 augustus 1896. Met een duur van 38 minuten is het de kortste oorlog in de geschiedenis. Toen bekend werd dat de sultan van Zanzibar de oorlog aan Groot-Brittannië verklaarde, opende een Brits oorlogsschip dat net buitengaats lag, prompt het vuur. Na enkele voltreffers op het paleis van de sultan, gaf deze zich direct over. (Lees verder)

8 september

Hendrik Frensch Verwoerd (Amsterdam, 8 september 1901Kaapstad, 6 september 1966) was een Zuid-Afrikaans staatsman van Nederlandse komaf. Van 1958 tot 1966 was hij premier van Zuid-Afrika. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste vormgever van het apartheidssysteem in Zuid-Afrika. (Lees verder)

26 augustus
De Triglav

De Triglav is met zijn hoogte van 2864 meter de hoogste berg van Slovenië. De berg ligt in het noordwesten van Slovenië, in de Julische Alpen. De Triglav (Sloveens voor driekoppige) heeft drie toppen, die geacht worden te verwijzen naar het verleden, het heden en de toekomst. De berg is een nationaal symbool in Slovenië en is dan ook verwerkt in het Sloveense wapen en de Sloveense vlag. De Triglav werd op 26 augustus 1778 voor het eerst beklommen. (Lees verder)

9 september
'Goeie Mie'

Maria Catharina Swanenburg, beter bekend als Goeie Mie en de Leidse Gifmengster (Leiden, 9 september 1839Gorinchem, 11 april 1915) was een Nederlandse seriemoordenares. Ze vergiftigde in drie jaar tijd meer dan honderd van haar buurtgenoten van wie er zevenentwintig overleden, maar werd verdacht van het doden van meer dan negentig personen door vergiftiging. (Lees verder)

25 augustus
Vesuvius

De Vesuvius is een vulkaan in het zuiden van Italië bij de Golf van Napels. De vulkaan is 1200 meter hoog en heeft een doorsnede van 8 kilometer. De Vesuvius is een samengestelde vulkaan, dat wil zeggen dat hij bestaat uit afwisselende lagen van as en lava.
De vulkaan is in het verleden ettelijke malen uitgebarsten, maar de eruptie van 24 en 25 augustus van het jaar 79, waarbij de Romeinse steden Pompeï, Herculaneum en Stabiae volledig onder een aslaag bedekt werden, is zeer bekend, voornamelijk door de geschriften van Gaius Plinius Caecilius Secundus minor. (Lees verder)

10 september
Nesjavellir, de grootste geothermische centrale van IJsland

Aardwarmte of geothermie is energie die kan ontstaan door het temperatuurverschil tussen het aardoppervlak en diep in de aarde gelegen warmtereservoirs. Deze aardwarmte kan ingezet worden voor de winning van energie. Vooral in vulkanische streken (IJsland) is geothermische warmte op zo'n geringe diepte aan te treffen, dat winning economisch lonend is. Aardwarmte kan zowel direct gebruikt worden, bijvoorbeeld om te verwarmen en te koelen, als voor de opwekking van elektrische stroom of in een warmte-krachtkoppeling. Ook in Nederland en België is deze techniek in opkomst, met name voor de temperatuurregeling in gebouwen en kassen. (Lees verder)

24 augustus
Na de Slag om Warschau

De Slag om Warschau – ook wel het wonder aan de Wisla genoemd – was een belangrijke slag na de Eerste Wereldoorlog, waarbij de Polen als bij wonder een overwinning behaalden. De slag was onderdeel van de Pools-Russische oorlog en werd gestreden tussen 12 augustus en 25 augustus 1920.
De overwinning van Polen zorgde ervoor dat het land onafhankelijk bleef. De Sovjet-Unie wilde na de verovering van Polen een communistische revolutiegolf opstarten in Midden- en West-Europa, maar doordat de slag werd verloren kon dit niet meer. (Lees verder)

11 september
Toilet in een museum in Denver

Een toilet of wc is een onderdeel van het sanitair dat is bedoeld voor het opvangen en wegspoelen van urine en ontlasting. Het woord toilet wordt zowel gebruikt voor het sanitair zelf als voor de ruimte waarin het sanitair staat. Het woord wordt ook gebruikt voor de afgesloten ruimte die alleen gebruikt wordt voor het toilet.

Het woord toilet is afkomstig van het Franse toilette. Het gedeeltelijke synoniem wc is de afkorting van het Engelse water closet, wat letterlijk "waterkast" betekent. (Lees verder)

23 augustus
Rijksuniversiteit Groningen

De Rijksuniversiteit Groningen werd opgericht in 1614. De officiële opening vond plaats op 23 augustus 1614. De universiteit startte met vier faculteiten: Protestantse godgeleerdheid, Rechten, Geneeskunde en Filosofie. Het wapen van de universiteit, in 1615 vastgesteld, bestaat uit het wapenschild van het gewest Stad en Lande van Groningen met daarop een opengeslagen boek met de tekst Verbum Domini lucerna pedibus nostris (in afgekorte vorm): "Het woord van de Heer is een lamp voor onze voeten". Tegenwoordig hanteert de universiteit in de praktijk het motto: "Werken aan de grenzen van het weten". (Lees verder)

12 september
Positie van de machine-industrie binnen het model van de economische kringloop.

De machine-industrie, machinebouw of machinebouwindustrie is het deel van de industrie dat zich richt op de productie en het onderhoud van machines voor zowel consumenten als het bedrijfsleven zelf. Deze industrietak wordt traditioneel gerekend tot de zware industrie. Tegenwoordig zijn ook veel kleinere bedrijven binnen deze tak actief, die meer tot de lichte of middelzware industrie behoren. Een producerend bedrijf in de machine-industrie wordt wel een machinefabriek genoemd, maar dit is slechts een algemene benaming. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook