Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


2 augustus
Globale verdeling van de klimaatzones volgens de klimaatclassificatie van Köppen

Met het vochtig subtropische klimaat (Köppen: Cfa en Cwa) wordt een klimaattype bedoeld dat enerzijds bepaalde kenmerken met een landklimaat en anderzijds kenmerken met een subtropisch en/of tropisch klimaat gemeenschappelijk heeft. In de meteorologie wordt ook wel van een "subtropisch regenklimaat" of "gematigd regenklimaat" gesproken. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
1 augustus
De Bondsbrief van 1291

Het land Zwitserland ontstond op 1 augustus 1291, toen Uri, Schwyz en Unterwalden, drie staatjes van het Heilige Roomse Rijk, een confederatie stichtten om hun onafhankelijkheid ten opzichte van de Habsburgse vorsten te bewaren. In de oude steentijd, waaruit de eerste overblijfselen van bewoning in grotten stammen, waren grote delen van Zwitserland met gletsjers bedekt. Het gebied van de stad Chur wordt waarschijnlijk al 11.000 jaar bewoond. Er zijn overblijfselen van paalwoningen in de meren vanuit de steentijd, de kopertijd en de bronstijd. (Lees verder)

3 augustus
Desmodus

De gewone vampier (Desmodus rotundus) is een middelgrote Latijns-Amerikaanse vleermuissoort, de meest algemene van de drie soorten vampiervleermuizen. Net als de andere vampiervleermuizen leeft de gewone vampier voornamelijk van het bloed van warmbloedige dieren.

De gewone vampier leeft, anders dan de andere vampiervleermuizen, van het bloed van middelgrote en grote zoogdieren als vee, tapirs, herten en apen. Ook mensen kunnen worden aangevallen, maar de mens is geen favoriet prooidier. Met zijn scherpe snijtanden maakt de vampiervleermuis een klein wondje in de huid, waarna hij met de tong het bloed oplikt. Het prooidier slaapt meestal als het wordt aangevallen en merkt niets van de vleermuis. Wel kan een vampier op deze manier ziekten als hondsdolheid verspreiden. (Lees verder)

31 juli

Rituelen (1980) is een boek van Cees Nooteboom. Het werd in 1981 bekroond met de F. Bordewijk-prijs. De oorspronkelijke uitgave is van De Arbeiderspers.

Het deel Intermezzo, uit 1963, werd in 1977 gepubliceerd in het maandblad Zero. Het deel Arnold Taads, uit 1953, werd in november 1980 gepubliceerd in het maandblad Avenue.

Het boek is vertaald in het Engels, Frans, Duits, Estisch, Spaans, Deens, Zweeds, Tsjechisch, Hongaars, Turks en Chinees. (Lees verder)

4 augustus
Een Oostelijke sierschildpad

De sierschildpad (Chrysemys picta) is een waterbewonende schildpad uit de familie moerasschildpadden (Emydidae). Zijn naam dankt hij aan de opvallende rode en gele vlekken- en strepentekening van de poten, de kop en het schild. De sierschildpad is door zijn decoratieve uiterlijk en actieve gedrag populair in de handel in exotische dieren. Deze soort wordt daardoor op grote schaal in gevangenschap gehouden als huisdier. De sierschildpad is tegenwoordig minder algemeen dan enkele decennia geleden maar wordt niet beschouwd als een bedreigde diersoort. (Lees verder)

30 juli
De vernietiging van de Joodse Tempel

Tisja be'Aaw (Hebreeuws voor 'de negende Aaw') is een joodse herdenkingsdag. Op de negende dag van de joodse maand Aaw zijn in de oudheid zowel de eerste als de tweede Joodse tempel verwoest. Ook vonden later andere rampen rondom deze dag plaats, reden waarom Tisja be'Aaw dé rouwdag van het jodendom is geworden. Door godsdienstige joden wordt op deze treurdag gevast.

De rouwstemming krijgt vorm doordat men bijeenkomt in een beperkt verlichte synagoge waar men dan op lage bankjes zit. De Thora is verpakt in een donker omhulsel en men leest uit het (Hebreeuwse) Bijbelboek Klaagliederen. De negende Aaw is echter ook een dag van hoop omdat sommige joden geloven dat de messias op deze datum ter wereld zal komen. (Lees verder)

5 augustus
Buffercapaciteit

Een buffer of een zuurteregelaar is in de chemie een waterige oplossing van twee stoffen die zich in een bepaald evenwicht bevinden en een bepaalde pH aannemen. Bij verdunning, toevoegen van een zuur of een base zal deze pH nagenoeg constant blijven. De verstoring van het evenwicht en de zuurtegraad wordt dus 'gebufferd'.

Bufferoplossingen bestaan steeds uit een zuur/basekoppel; ofwel een zuur en het zout van zijn geconjugeerde base, ofwel een base en het zout van zijn geconjugeerd zuur. Beide zijn steeds zwakke zuren of basen, ze zullen dus onvolledig reageren. (Lees verder)

29 juli

(15) Eunomia is een van de grootste planetoïden in de belangrijkste planetoïdengordel van het zonnestelsel, tussen de banen van de planeten Mars en Jupiter. Eunomia draait in 4,3 jaar om de zon in een sterk elliptische baan, op een gemiddelde afstand van ongeveer 2,6 astronomische eenheden. Ze heeft een diameter van (gemiddeld) 268 km en is daarmee de grootste planetoïde van het S-type. Vanaf de aarde gezien heeft de planetoïde een maximale schijnbare helderheid van +7,9 en is alleen met een telescoop zichtbaar. (Lees verder)

6 augustus
Het expeditieschip Discovery

De Discovery-expeditie die van 1901 tot 1904 duurde was de eerste officiële Britse verkenning van het toen nog grotendeels onbekende Antarctica sinds kapitein James Clark Ross zestig jaar eerder een dergelijke expeditie had ondernomen. Voor de organisatie van de expeditie werkten de Royal Society en de Royal Geographical Society met elkaar samen. Veel later bekend geworden ontdekkingsreizigers zoals Robert Falcon Scott, die de leider van de expeditie was, Ernest Shackleton, Edward Adrian Wilson, Frank Wild, Thomas Crean en William Lashly begonnen met deze expeditie aan hun carrière. (Lees verder)

28 juli
Potatoes.jpg

De aardappel (Solanum tuberosum) is een plant die ondergronds een energievoorraad in de vorm van zetmeel aanlegt. Het zetmeel wordt bewaard in de vorm van knollen, die eveneens aardappelen of aardappels worden genoemd. De knollen worden gevormd aan ondergrondse stengels, stolonen genoemd. De aardappel is in de wereld het belangrijkste voedselgewas na rijst, tarwe en mais. In veel Europese en westerse landen is de aardappel een basisvoedingsmiddel. Net als rijst, pasta en brood is de aardappel een belangrijke bron van koolhydraten. Aardappels bevatten ook vitamine B6 en vezels. (Lees verder)

7 augustus
Gehakkelde Aurelia

De gehakkelde aurelia (Polygonia c-album) is een dagvlinder uit de familie Nymphalidae, onderfamilie Nymphalinae (aurelia's of schoenlappers). Deze middelgrote vlinder komt voor in een groot deel van het Palearctisch gebied en zijn verspreidingsgebied breidt zich onder invloed van de klimaatverandering steeds verder uit naar het noorden.

De gehakkelde aurelia is in Nederland en België een algemene soort, die bij bosranden, struweel en in parken en tuinen kan worden waargenomen. Met de dagpauwoog, atalanta, kleine vos en landkaartje is de gehakkelde aurelia een van de "brandnetelsoorten" onder de dagvlinders, waarvan de rupsen vooral op brandnetel te vinden zijn. Het menu van de rups van de gehakkelde aurelia kan echter ook uit andere planten bestaan. De vlinder overwintert als volwassen dier verstopt in boomholtes of tussen afgevallen blad. (Lees verder)

27 juli
Bugs Bunny

Op 27 juli 1940 maakt Bugs Bunny zijn entree in de Looney Tunes-tekenfilm A Wild Hare. In 1938 speelde hij ook al een rol in een filmpje van Porky Pig, maar dit was zijn eerste hoofdrol. Hij is bekend van zijn "Eh, (wortelkauwgeluid) ... what's up, doc?" en zijn vetes met Elmer Fudd, Yosemite Sam, Marvin the Martian en vele anderen. Bugs Bunny komt vrijwel altijd als winnaar uit de strijd, nadat hij zijn tegenstanders tot wanhoop heeft gedreven.

Bugs Bunny was met Mickey Mouse de eerste tekenfilmfiguur op de Hollywood Walk of Fame. (Lees verder)

8 augustus
Boortoren in de Verenigde Staten

Schaliegas is aardgas dat wordt gewonnen uit schalie. Om dit gesteente te bereiken worden boringen uitgevoerd die horizontaal worden voortgezet, zodra de steenlaag bereikt is. Aangezien boringen niet voldoende zijn om het gas te doen vrijkomen, dient de boorput te worden gestimuleerd. Dit gebeurt middels een techniek die hydraulisch fractureren, fraccen of (Engels) "fracking" genoemd wordt. Hierbij worden onder hoge druk grote hoeveelheden water, zand en chemicaliën ingespoten. Door de grote druk breekt het gesteente. De ontstane scheurtjes worden open gehouden door het ingespoten zand. Deze mix van water en chemicaliën wordt dan weer opgepompt. Dit zogenaamd "produced water" neemt zware metalen en van nature radioactieve elementen uit de ondergrond op. Dit moet als chemisch afval worden verwerkt. Een gedeelte van de gebruikte chemicaliën en vloeistoffen blijft echter in het gesteente achter. (Lees verder)

26 juli
Eerste pagina van het Plakkaat van Verlatinghe

Het Plakkaat van Verlatinghe, ook wel Acte van Verlatinghe of akte van afzwering genoemd, ondertekend te Den Haag op 26 juli 1581 conform het besluit genomen op 22 juli 1581 door een vergadering van de Staten-Generaal van de Nederlanden in Antwerpen, was de officiële verklaring van een aantal Nederlandse provinciën, waarin Filips II werd afgezet als hun heerser. Het kan dus worden gezien als de Nederlandse onafhankelijkheidsverklaring. Deze daad volgde op de Unie van Utrecht in 1579. (Lees verder)

9 augustus
Neuspoliepen

Polyposis nasi is een aandoening waarbij slijmvlieszakken gevormd worden in de neus en/of bijholten. In het Nederlands heet dit neuspoliepen, niet te verwarren met de adenoiden. Dit gezwel heeft een vale en grijze, gelige of roze schijn en is van zichzelf goedaardig, maar zorgt vaak voor allerlei hinderlijke bijwerkingen. (Lees verder)

25 juli
Portret van Pieter Langendijk

Pieter Langendijk (Haarlem, 25 juli 1683 – aldaar, 9 of 18 juli 1756) was een Nederlandse damastwever, patroontekenaar, toneelschrijver en dichter. Hij is de bekendste Nederlandse toneelschrijver uit de 18e eeuw, die in de geschiedenis van de Nederlandse literatuur verder weinig echt bekend geworden nieuwe namen heeft voortgebracht.

Pieter Langendijk was de zoon van Arend Kort, een metselaar die werd geboren in Langedijk. Op jonge leeftijd stierf zijn vader en zijn moeder begon een textielzaak. In 1695 verhuisden zij naar Den Haag. Vervolgens trokken de moeder en haar zoon naar Amsterdam. Met een baan in een damastweverij en als kantoorklerk zorgde Langendijk voor hun onderhoud. Rond 1708 volgde Pieter een opleiding in tekenen en schilderen, samen met Frans van Steenwijk. In 1711 verscheen zijn eerste toneelstuk, Don Quichot op de Bruiloft van Kamacho. (Lees verder)

10 augustus
De Vasa

De Vasa is het enige overgebleven zeventiende-eeuwse schip ter wereld. Het Zweedse oorlogsschip, in opdracht van koning Gustaaf II Adolf Wasa door de Nederlandse scheepsbouwer Henrik Hybertsson ontworpen, zonk op 10 augustus 1628 in de haven van Stockholm. Doordat het schip topzwaar was, maakte het door een windvlaag slagzij en stroomde water de geschutspoorten binnen. In 1961 werd de Vasa met een ingewikkelde operatie geborgen, en na een lang conservatieproces is het schip nu te bezichtigen in het Vasamuseum te Stockholm. (Lees verder)

24 juli
Logo van teleSUR

Op 24 juli 2005 werd de Zuid-Amerikaanse televisiezender teleSUR gelanceerd. Het televisiestation, een initiatief van de Venezolaans president Hugo Chávez, dat voornamelijk gesponsord wordt door Venezuela (51%) en deels door Argentinië (20%), Cuba (19%), Ecuador, Nicaragua en Uruguay (10%), wil een tegenhanger worden voor CNN, qua berichtgeving over Zuid-Amerika en wil proberen om de regionale integratie te bevorderen. De Amerikaanse regering reageerde kritisch op dit volgens haar anti-Amerikaanse initiatief, dat de al koele relatie van de VS met Venezuela geen goed zou doen. Op 18 juli 2005 besloot het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden om radio- en televisieuitzendingen naar Venezuela te financieren, die een tegenwicht moeten vormen voor teleSUR. Daarbovenop trok de VS ook in 2006 en 2007 telkens 9 miljoen dollar uit om de anti-Chávezcampagne te steunen. (Lees verder)

11 augustus

Syntaxis (van het Oudgriekse συν- syn-, "samen", en τάξις táxis, "regeling"), ook vaak zinsleer genoemd, is een deelgebied binnen de theoretische taalkunde dat in ruime zin de studie omvat van alles wat met de opbouw en structuur van zinsdelen en zinnen te maken heeft. (Lees verder)

23 juli
Typisch golvend patroon van de wervelkolom.

De ziekte van Forestier is een skeletafwijking waarbij door overmatige botweefselvorming karakteristieke afwijkingen ontstaan, vooral in de wervelkolom en op plaatsen waar ligamenten en pezen aan het bot vastzitten. Het zou kunnen dat deze aandoening echter geen ziekte is als zodanig, maar eerder een kwetsbare toestand van het lichaam waarin overmatig botweefsel wordt gevormd als gevolg op prikkels die bij andere mensen slechts een matige botvorming zouden veroorzaken. Forestier komt behalve bij mensen ook veelvuldig voor bij dieren. Het zou bij 15-25% van de oudere zoogdieren voorkomen. Het zou tevens zijn voorgekomen bij de dinosaurus. (Lees verder)

12 augustus
Cover van Graceland

Graceland was het zevende studioalbum van de Amerikaanse folkmuzikant Paul Simon, uitgebracht in augustus 1986. Het album werd als zeer vernieuwend gezien. Simon had de muziek opgenomen in Zuid-Afrika, samen met Zuid-Afrikaanse artiesten. Dit maakte het album ook direct omstreden. Aangezien in dit land destijds de apartheid nog van kracht was, werd hem dit door velen erg kwalijk genomen. In die tijd hadden de Verenigde Naties een culturele boycot afgeroepen over het land. Onder anderen Oliver Tambo van het ANC protesteerde hevig tegen het bezoek van Simon. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook