Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


31 januari
Nijldelta

De Nijldelta is een grote rivierdelta van de rivier de Nijl in het noorden van Egypte. De naam delta voor een driehoekige riviermonding werd ingevoerd door de Griekse historicus Herodotus toen hij de Nijl beschreef en de opvallende vorm op de Griekse (hoofd)letter delta vond lijken. De grond is zeer vruchtbaar; de Nijldelta is al meer dan vijfduizend jaar bewoond en rijk aan archeologische bezienswaardigheden van de oude Egyptische cultuur. Aan de noordkant van de Nijldelta ligt een aantal meren, waaronder het Mayroetmeer, het Boeroelloesmeer en het Manzalameer. Aan de zuidpunt van de Nijldelta liggen Caïro en Gizeh. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
30 januari
Grazende zeekoe

Zeekoeien (Sirenia) zijn een kleine orde van plantenetende, in zee levende zoogdieren. Ze worden tot de Afrotheria gerekend en zijn daarbinnen het nauwste verwant aan de slurfdieren. Naast de walvissen en de zeeroofdieren zijn de zeekoeien de derde grotere groep zeezoogdieren. Anders dan zeeroofdieren hebben ze geen geschikte ledematen om zich op het land voort te bewegen en in tegenstelling tot walvissen houden ze zich steeds in de buurt van de kust of zelfs in zoet water op. De orde van Sirenia omvat binnen twee (nog) levende families, de Dugongidae (Doejongs) en de Trichechidae (Lamantijnen), vier nog levende soorten. (Lees verder)

1 februari

Een dijk is een door mensen aangelegde waterkering, die het achterliggende land beschermt tegen overstromingen. Van oudsher worden dijken niet alleen gebruikt als bescherming tegen hoog water maar ook voor andere functies zoals hulpmiddel bij irrigatie en transport.

Er zijn meerdere soorten dijken. Ze zijn grofweg onder te verdelen in zeewaterkerende, rivierwaterkerende en binnenwaterkerende lijnvormige landschapselementen. Het verschil tussen zee- en rivierdijken is niet de waterdruk: die hangt met het aantal meters water samen en kan ook bij rivierdijken vrij hoog zijn; zeedijken, en andere dijken langs grote wateroppervlakten, hebben te maken met golfslag. Om het verschil tussen deze dijktypen verder uit te werken is een waterbouwkundige bron (boek) nodig. (Lees verder)

29 januari
Wapen van het Hertogdom Saksen.

Het hertogdom Saksen (Duits: Herzogtum Sachsen) was een middelgroot land in het Heilige Roomse Rijk. Het werd geregeerd door de jongere Albertijnse linie van het Huis Wettin.

Het land bestond uit twee delen, die van elkaar gescheiden werden door het keurvorstendom Saksen, dat geregeerd werd door de oudere Ernestijnse linie van het Huis Wettin. Het noordwestelijke deel lag in het noorden van Thüringen en het gebied rond de handelsstad Leipzig. Het zuidoostelijke deel lag aan de bovenloop van de Elbe en op de noordelijke hellingen van het Ertsgebergte. De belangrijkste steden in dit deel van het land waren Meißen, St. Annaberg en de hoofdstad Dresden. Het hertogdom werd in 1500 ingedeeld bij de Oppersaksische Rijkskreits. (Lees verder)

2 februari
Hella Haasse in 2007

Hélène Serafia (Hella) Haasse (Batavia, 2 februari 1918 – Amsterdam, 29 september 2011) was een Nederlandse schrijfster, met als bekendste titels Oeroeg (novelle, 1948) en Heren van de Thee (roman, 1992). In 1983 werd haar de P.C. Hooft-prijs toegekend en in 2004 de Prijs der Nederlandse Letteren. Zij was een van de eerste Nederlandse schrijvers die hun werk in het buitenland actief onder de aandacht brachten en behoort tot de in het buitenland meest gelezen Nederlandse schrijvers. (Lees verder)

28 januari
Pentagram als magisch symbool, de tekens zijn astrologisch

Magie of toverij is de vermeende kunst van het manipuleren van de werkelijkheid vanuit de gedachte dat men in contact kan treden met het bovennatuurlijke door middel van rituelen en bezweringen. Een van de functies van magie in premoderne maatschappijen was het ongewone duiding te geven of om een houvast te bieden in een onzekere wereld. Praktijken die als magisch worden gezien zijn onder meer voorspellen, astrologie, bezweringen, alchemie, hekserij, tovenarij en spiritisme. Moderne antropologische en sociologische studies van magie zien deze en andere praktijken nu eerder als aspecten en uitingen van een totale wereldbeschouwing van een bepaalde cultuur op een bepaald tijdstip in zijn geschiedenis, net zoals ook religie en wetenschap een deel vormen van de cultuur van een volk. Magie is dus met andere woorden niet alleen een 'techniek': het gaat onvermijdelijk uit van een achterliggend wereldbeeld, een manier waarop alles wat gebeurt begrepen en verklaard wordt. Met magie wordt dus ook een wijze van rationaliteit, een kosmologie, beschreven waarbij ervan uitgegaan wordt dat onzichtbare krachten veranderingen kunnen teweegbrengen in de materiële werkelijkheid. (Lees verder)

3 februari
Brabants in kaart

Onder Brabants verstaat men in de taalkunde een groep Nederfrankische variëteiten waartoe het grootste deel van de dialecten die worden gesproken in de Nederlandse provincie Noord-Brabant en in de Belgische provincies Antwerpen, Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen (rond Aalst en Ninove) behoort. Volgens een wat ruimere, alternatieve definitie vallen ook het Zuid-Gelders en de dialecten van noordelijk Nederlands-Limburg en het land van Hulst (de Brabants-Limburgse overgangsdialecten) en westelijk Vlaams-Limburg nog onder de noemer "Brabants". (Lees verder)

27 januari
Auschwitz-Birkenau - de 'Poort des Doods'

Auschwitz was een door nazi-Duitsland opgezet concentratie- en vernietigingskamp. Het kamp lag in het Generaal-gouvernement Polen, enkele tientallen kilometers ten westen van de stad Krakau, nabij de huidige Poolse stad Auschwitz (Poolse naam: Oświęcim).

De naam Auschwitz is synoniem geworden voor het geheel van werk-, concentratie- en vernietigingskampen die de nazi's in Midden-Europa voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben opgericht. Miljoenen mensen zijn in deze kampen om het leven gekomen. Op 27 januari 1945 trok het Rode Leger Auschwitz binnen. (Lees verder)

4 februari
Charles Lindbergh

Charles Lindbergh, bijgenaamd The lone eagle (4 februari 1902 – 26 augustus 1974) was een Amerikaans luchtvaartpionier. Hij werd geboren in Detroit, maar groeide op in het landelijke Minnesota. Na zijn training als luchtmachtvliegenier werkte hij in de jaren twintig in de burgerluchtvaart als luchtpostpiloot. Hij werd wereldberoemd doordat hij als eerste solo en non-stop over de Atlantische Oceaan vloog, van New York naar Parijs op 20 en 21 mei 1927. De naam van zijn vliegtuig was Spirit of St. Louis. Hij won met zijn vlucht de Orteig-prijs van 25.000 dollar. (Lees verder)

26 januari
Brug van Millau

Het Viaduct van Millau is een van de hoogste bruggen ter wereld. De brug werd op 14 december 2004 geopend door president Chirac en ligt in de A75 La Méridienne bij de plaats Millau over de vallei en rivier de Tarn. De weg verbindt Clermont-Ferrand in het noorden met Béziers en Montpellier in het zuiden. Voor de brug er was moest al het verkeer door Millau. De brug ligt op 270 meter boven de rivier, de lengte is 2460 meter. Er zijn zeven brugpijlers gebouwd, waarvan de hoogste 343 meter hoog is en daarmee hoger dan de Eiffeltoren. Dit is de hoogste brugpijler ter wereld. Het ontwerp van de brug is van de Britse architect Norman Foster. (Lees verder)

5 februari
Cristiano Ronaldo in 2013

Cristiano Ronaldo (Funchal, 5 februari 1985) is een Portugese profvoetballer die als een spits of een flankspeler speelt voor de Spaanse topclub Real Madrid. Ronaldo was van 2009 tot 2013, nadat Real Madrid £80 miljoen (94 miljoen euro) betaalde aan de Engelse club Manchester United voor zijn diensten, de duurste voetballer. Ronaldo is tevens sinds 2008 aanvoerder van het Portugees voetbalelftal. (Lees verder)

25 januari
Mycobacterium tuberculosis

Tuberculose, ook wel tering, tbc of tb genoemd, is een ernstige, soms besmettelijke bacteriële infectieziekte, veelal veroorzaakt door Mycobacterium tuberculosis. Deze bacterie werd in 1882 ontdekt door Robert Koch. Tbc is vooral een ziekte van de longen, maar in principe kunnen alle organen door de tuberkelbacterie worden aangetast. Door gebruik van meerdere daartoe geschikte antibiotica tegelijk is tuberculose tegenwoordig meestal goed te behandelen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat in 2008 wereldwijd 9,4 miljoen mensen tuberculose kregen en dat 1,7 miljoen mensen overleden ten gevolge van deze ziekte. Dit zijn circa 5000 tuberculose-doden per dag. Ongeveer 1/3 van de wereldbevolking is besmet met tbc-bacteriën, zonder ziek te zijn. Deze mensen hebben een zogenaamde "latente tuberculose-infectie". Het is van belang dit te onderscheiden van de zogenaamde "actieve tuberculose", de tuberculose als ziekte. (Lees verder)

6 februari
"Amandus en de slang", 14e eeuw

Amandus, soms aangeduid als Amandus van Nantes, Amandus van Maastricht, Amandus van Gent of Amandus van Elnone (omgeving Nantes, ca. 600 – Saint-Amand-les-Eaux, ca 680) was een 7e-eeuws missiebisschop en stichter van kloosters en kerken in Vlaanderen, Noord-Frankrijk en Baskenland. Hij was enkele jaren bisschop van Maastricht en wordt vereerd als rooms-katholiek heilige. (Lees verder)

24 januari

De Mexicaanse Revolutie (Spaans: revolución mexicana), ook wel de Revolutie van 1910 (revolución de 1910) genaamd, was een revolutie in Mexico die begon bij de opstand tegen het bewind van Porfirio Díaz in 1910. Ze werd gekenmerkt door verschillende socialistische, anarchistische en liberale bewegingen en leiders en zou het ijkpunt worden voor de moderne geschiedenis van Mexico. (Lees verder)

7 februari
Mansa Moussa in de Catalaanse Wereldatlas.

Het koninkrijk Mali was een Islamitisch rijk van de Mandinka dat bestond van de veertiende tot de zestiende eeuw. Het rijk, dat werd gesticht door Sundjata Keïta, was beroemd vanwege de vrijgevigheid en de rijkdom van zijn koning, Kouta Moussa, maar ook vanwege de fabelachtige rijkdommen van zijn hoofdstad Timboektoe.

Het koninkrijk Mali beleefde zijn hoogtepunt in de veertiende eeuw en strekte zich uit tussen de Sahara en het oerwoud, en tussen de Atlantische Oceaan en de Niger. Het omvatte het huidige Mali, Senegal, Gambia, Guinee en Mauritanië. (Lees verder)

23 januari
Hilton Chicago

Het Hilton Chicago is een luxueus hotel gebouwd in 1927 in Chicago in de Verenigde Staten. Het hotel is een beschermd gemeentelijk monument en kijkt uit over het Grant Park, het Michiganmeer en de Museum Campus van de stad.

Hilton Chicago was het grootste hotel ter wereld, tot in 1967 het nog grotere Hotel Rossija werd geopend in Moskou. Gerekend naar het aantal gastenkamers is het het op drie na grootste hotel van Chicago. Het heeft het grootste totale oppervlak aan ontmoetingsruimtes en vergaderzalen van alle hotels in de stad. (Lees verder)

8 februari
Logo Universiteit Leiden

De universiteit van Leiden, gesticht op 8 februari 1575, is de oudste universiteit van Nederland. De universiteit was een geschenk van stadhouder Willem van Oranje aan de stad, volgens de overlevering als beloning voor het dappere verzet van de burgers tijdens het beleg van Leiden door de Spanjaarden, maar ook als protestantse tegenhanger van het katholieke Leuven. Het devies van de universiteit is Praesidium Libertatis (Bolwerk van Vrijheid). De universiteit verwierf een grote reputatie door geleerden als Justus Lipsius, Hugo de Groot, Herman Boerhaave, Johan Rudolph Thorbecke, Hendrik Lorentz, Johannes van der Waals, Heike Kamerlingh Onnes, Johan Huizinga, Eduard Meijers en Jan Hendrik Oort. (Lees verder)

22 januari
Dinosauriërs: Tyrannosaurus rex (links) en Apatosaurus excelsus (rechts)

De dinosauriërs of dinosaurussen vormen een diergroep, behorend tot de Archosauria, die stamt uit het Mesozoïcum.

De Dinosauria ontstonden ongeveer 230 miljoen jaar geleden in het Trias, als afsplitsing binnen de ruimere groep van de Dinosauriformes. De eerste dinosauriër was een kleine tweevoetige vleeseter. Die was de directe voorouder van de twee hoofdgroepen waarin alle dinosauriërs onderverdeeld kunnen worden: de Saurischia en de Ornithischia. In deze beide groepen ontwikkelden zich al snel ook plantenetende soorten. De dinosauriërs werden dominant tegen het eind van het Trias, toen op het land de meeste andere grote dieren uitstierven. Tijdens het hierop volgende Jura en Krijt waren de dinosauriërs 140 miljoen jaar lang de heersende landdieren, vermoedelijk de grootste die ooit geleefd hebben. Duizenden soorten, vleeseters en planteneters, ontwikkelden zich in allerlei vormen, mede door het uit elkaar bewegen van de continenten. De zeereptielen uit die tijd en de pterosauriërs, vliegende reptielen, waren echter geen dinosauriërs. Op het eind van het Krijt, 65 miljoen jaar geleden, stierven de meeste dinosauriërs uit, wellicht door de inslag van een meteoriet. Nog levende dinosauriërs zijn de vogels. (Lees verder)

9 februari

De Romeinse Republiek was een revolutionaire staat in Rome ten tijde van het Risorgimento die bestond van 9 februari tot 3 juli 1849.

Na een revolutie in Rome tegen het kerkelijke bewind op 15 november 1848 en de vlucht van paus Pius IX naar de Beide Siciliën schreef een voorlopige regering op 29 december verkiezingen uit – waaraan alle mannen boven de 21 konden deelnemen – om een constituerende vergadering te kiezen. Deze vergadering schafte de pauselijke macht af en proclameerde op 9 februari 1849 de Romeinse Republiek. (Lees verder)

21 januari
Twee ijsvogels

De ijsvogel (Alcedo atthis) is een bontgekleurde vogel van tegen de 20 cm groot uit de familie der ijsvogels (Alcedinidae). Het is de enige van nature in Europa voorkomende ijsvogelsoort. In België en Nederland is hij een zelden waargenomen broed- en standvogel. De ijsvogel heeft een snelle, rechte vlucht, vaak vlak langs het wateroppervlak. Hij kan op deze manier snelheden bereiken van maximaal 80 km per uur. Ook kan hij boven het water 'bidden'. Hij vindt zijn prooi vanaf een tak die over het water uitsteekt, om daarvandaan met een snelle duikvlucht een visje te verschalken. (Lees verder)

10 februari

De Slag bij Elizabeth City vond plaats op 10 februari 1862 op de Pasquotank-rivier nabij Elizabeth City tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. De strijd werd geleverd door schepen van de Noordelijke marine en schepen van de Zuidelijke Mosquito Fleet ondersteund door kanonnen van Cobb's Point. Deze kanonnen stonden net ten zuidoosten van de stad opgesteld. Deze slag maakt deel uit van de zogenaamde Brunside Expeditie in North Carolina. De stad werd veroverd door de Noordelijken. De Zuidelijke vloot werd deels overmeesterd, deels tot zinken gebracht. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook