Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


25 oktober
Troelstra

De Vergissing van Troelstra was een mislukte socialistische revolutie in Nederland in november 1918. De naam is ontleend aan de essentiële rol die Pieter Jelles Troelstra tijdens de poging tot revolutie had gespeeld. De poging duurde ongeveer vanaf 25 oktober tot 14 november. In die tijd werden er op veel meer plaatsen revoluties gepleegd, zoals de Russische Revolutie en de Novemberrevolutie in Duitsland, die net geslaagd waren toen de revolutie in Nederland op het punt leek te staan te beginnen. De omstandigheden leken voor een revolutie zeer gunstig. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
24 oktober
The ride through the murky air, John Gilbert, 1849.

Traditioneel is een heks volgens het volksgeloof iemand, meestal een vrouw, die in contact treedt met boze machten, waardoor zij/hij in staat is mensen en dieren te betoveren en hun schade te berokkenen, soms ook hen te genezen. In de regel ligt in het volksgeloof de nadruk op het kwaadaardig handelen van de heks. Moderne hekserij, waarbij mensen zichzelf 'heks' noemen, breekt radicaal met dit stereotiepe beeld en benadrukt positieve aspecten als eenheid met de natuur en de gelijkheid van man en vrouw. (Lees verder)

26 oktober
Paul de Octopus

Paul de Octopus (2008 in de Atlantische Oceaan in Weymouth, Dorset – 26 oktober 2010 in Oberhausen, Duitsland) was een in het Sea Life Centre te Oberhausen, Duitsland woonachtige achtarm, die in de zomer van 2010 dankzij de internationale pers grote bekendheid verwierf als voorspeller van voetbaluitslagen van vooral het Duitse voetbalelftal tijdens het Wereldkampioenschap Voetbal in Zuid-Afrika. Hij wist de uitslag van alle zeven wedstrijden van het Duitse team juist te voorspellen en bovendien de uitslag van de finale van Nederland tegen Spanje. (Lees verder)

23 oktober
Andalusische koran

De Semitische talen vormen een noordoostelijke subfamilie van de Afro-Aziatische talen. De meest voorkomende Semitische talen zijn Arabisch, Amhaars, Hebreeuws,Tigrinya en Aramees. Deze talen hebben allemaal woorden bestaande uit een wortel van drie medeklinkers, die met klinkerveranderingen, voorvoegsels en achtervoegsel worden verbogen. Zo is in het Hebreeuws gdl de wortel die 'groot' betekent en zijn het bijvoeglijk naamwoord gadol ('groot') en het werkwoord gadal ('hij groeide') hiervan afgeleid. De term Semitisch is afgeleid van de bijbelse figuur Sem, een van de zonen van Noach. Toch zou het een kunstmatig begrip zijn, omdat het volgens sommigen de afstammelingen van Cham waren die oorspronkelijk Hebreeuws spraken en niet van zijn broer Sem. (Lees verder)

27 oktober
Een Fender Jazz Bass

De basgitaar is een snaarinstrument (doorgaans vier-snarig) dat wordt gebruikt in bijna iedere vorm van moderne muziek. De stemming is standaard E-A-D-G; zoals een contrabas en gelijk aan de laagste vier snaren van een gitaar maar dan een octaaf lager. Meestal wordt een basgitaar uitgevoerd met frets, maar fretloze basgitaren bestaan ook.

De meeste basgitaren zijn elektrisch of semi-akoestisch, maar er zijn ook akoestische basgitaren gemaakt. Vanwege de (te) kleine klankkast is de akoestische basgitaar zonder versterking niet echt goed toe te passen. De klank lijkt wel meer op die van een pizzicato bespeelde contrabas. (Lees verder)

22 oktober
Twee sprekers van het Romeyka.

Romeyka is een Pontisch-Griekse taal die door enkele duizenden mensen wordt gesproken in het Pontisch Gebergte tussen de steden Of en Trabzon in het noordoosten van Turkije. De taal heeft van alle huidige Griekse varianten de meeste kenmerken behouden van het Oudgrieks van Hellenistische tijden. Volgens taalkundigen loopt de taal het risico om binnen enkele generaties verloren te gaan. Het Romeyka verschilt op enkele punten van andere Pontische talen, omdat het nooit is beïnvloed door geschreven Grieks of gesproken modern-Grieks. Hierdoor is de taal een linguïstieke goudmijn. (Lees verder)

28 oktober
Beeld van Grote Pier in zijn geboortedorp Kimswerd, door beeldhouwer Anne Woudwijk

Pier Gerlofs Donia, ook bekend als Grote Pier (1480 – 28 oktober 1520) was een Friese krijgsheer, vrijheidsstrijder en volksheld. Pier geniet de reputatie van een legendarische krijger en een belangrijke historische figuur in de geschiedenis van Friesland en wordt daarom ook vermeld in de Canon van Friesland. In diverse bronnen worden hem een reusachtige gestalte en een bovenmenselijke kracht toegeschreven. Pier en zijn neef Wijerd Jelckama waren de aanvoerders van het rebellenleger de Arumer Zwarte Hoop (Gelderse Friezen) bij de Tweede Belegering van Medemblik in 1517. De rest van Nederland herinnert zich hem van zijn (weinig waarheidsgetrouwe) verschijning als Lange Pier in de tv-serie Floris uit 1969. (Lees verder)

21 oktober
Wapen van Indonesië

Indonesië, officieel de Republiek Indonesië (Indonesisch: Republik Indonesia), is een land gelegen in Zuidoost-Azië. Het land bestaat uit een archipel van 17.508 eilanden en is daarmee 's werelds grootste eilandstaat. Het land grenst direct aan Papoea-Nieuw-Guinea, Oost-Timor en Maleisië. Andere landen die Indonesië omringen zijn Singapore, Brunei, de Filipijnen, Australië en de door India bestuurde Nicobaren.

De eilandstaat heeft een totale oppervlakte van 1.904.569 km². (Lees verder)

29 oktober
De driehoek van Heinrich

De driehoek van Heinrich is de verhouding die zou bestaan tussen ongevallen zonder letsel, ongevallen met licht letsel en ongevallen met ernstig letsel en dodelijke ongevallen. De theorie is afkomstig van Herbert William Heinrich rond 1931. Hij stelde dat voor elk ernstig letsel er 29 ongevallen zijn met licht letsel en 300 ongevallen zonder letsel. Lateiner gebruikt in 1958 de ijsberg als metafoor waarbij de ongevallen zonder letsel zich onder water uit het zicht bevinden. (Lees verder)

20 oktober

De adel is een sociaal of juridisch afgebakende groep mensen die van oorsprong een bevoorrechte positie innam. De precieze inhoud van het begrip varieert naargelang van tijd en plaats.

De vooraanstaande positie van de adel leidde tot een hoog gecultiveerde levensstijl en een sterk standsbewustzijn. Tegenwoordig onderscheidt de adel zich in de meeste landen alleen nog door het voeren van een bepaalde familienaam en/of adellijke titel. (Lees verder)

30 oktober
Stemvork (440 Hz)

De stemtoonhoogte is de toonhoogte van de kamertoon. Door middel van een stemvork is deze kamertoon beschikbaar voor het stemmen van een muziekinstrument.

Internationaal is deze toonhoogte in het midden van de 20e eeuw vastgesteld op een frequentie van 440 Hz. De stemtoon lag echter niet altijd vast. Soms leest men ergens dat de stemtoon door de eeuwen heen steeds hoger is komen te liggen, maar dat is slechts de helft van het verhaal. Er waren orgels die een hogere stemtoon hadden, en later lager gestemd werden. Kerkorgels verschilden enorm van stemtoon. In de loop van de tijd is die variatie steeds kleiner geworden. Naarmate mensen steeds mobieler werden, ontstond ook de behoefte aan meer compatibiliteit van instrumenten. Als men bijvoorbeeld een trompet meenam van de ene kerk naar de andere, bemerkte men dat dat instrument met het ene orgel wel samenklonk, maar met een ander orgel niet. (Lees verder)

19 oktober
Howard Robard Hughes

Howard Robard Hughes (24 december 1905 – 5 april 1976) was een Amerikaans piloot, filmproducent, filmregisseur, excentriekeling en kluizenaar. Hij was een van de rijkste mensen ter wereld. Hughes had een fascinatie voor de luchtvaart en was een autodidactisch luchtvaarttechnisch ontwerper. Hij vestigde diverse wereldrecords en ontwierp en bouwde diverse vliegtuigen terwijl hij aan het hoofd stond van Hughes Aircraft. Begin jaren vijftig reisde Hughes onder de schuilnaam John Howard door Nederland om zaken te doen en nieuw talent te ontdekken. (Lees verder)

31 oktober
Giovanni Boccaccio presenteert de Decamerone

De Decamerone is een verzameling van 100 verhalen die de Italiaanse dichter en geleerde Giovanni Boccaccio schreef, waarschijnlijk in de periode 1349-1360. Dit middeleeuws allegorisch werk wordt als zijn meesterwerk beschouwd en geldt stilistisch als een van de mooiste werken uit de Italiaanse literatuur. De Decamerone bestaat uit honderd novellen, verteld door drie mannen en zeven vrouwen tijdens een veertien dagen durend verblijf op een buitenplaats, op de vlucht voor de pest die in Florence woedt. (Lees verder)

18 oktober
De driehoekshandel

De trans-Atlantische slavenhandel was de handel in slaven uit Afrika naar Amerika. Het is de grootste gedwongen migratie uit de geschiedenis en daarmee door de Verenigde Naties verklaard tot misdaad tegen de menselijkheid. Het was de middenpassage van de driehoekshandel en speelde zich af tussen 1525 en 1867, waarbij het hoogtepunt lag in de achttiende eeuw en de eerste helft van de negentiende eeuw. (Lees verder)

1 november
Dag van de Doden-altaar

De dag van de doden (Spaans: Día de los Muertos) is een Mexicaanse feest- en herdenkingsdag. Deze traditie vindt elk jaar plaats op 1 en 2 november, dus op Allerheiligen en Allerzielen. In mindere mate wordt de Dag van de Doden ook in de rest van Latijns-Amerika, de Verenigde Staten en de Filipijnen gevierd. (Lees verder)

17 oktober
Biodiesel

Biodiesel is een type biobrandstof, een duurzame energiebron, die gemaakt wordt uit plantaardige olie of dierlijk vet. Biodiesel wordt vaak toegepast in een mengvorm met uit aardolie verkregen diesel.

Toen Rudolf Diesel zijn eerste dieselmotor bouwde, was deze bedoeld voor olie geperst uit pinda's. Tegenwoordig zijn dieselmotoren niet meer geschikt om zonder aanpassingen te werken op pure plantaardige oliën of gebruikte plantaardige oliën. Deze zijn te stroperig en geven veel roet. (Lees verder)

2 november
Panorama van het stedelijk silhouet van Hongkong

Hongkong is een zuidelijke speciale administratieve regio van de Volksrepubliek China. Het bestaat uit het gelijknamige eiland ten oosten van de Parelrivier, het schiereiland Kowloon en de New Territories. De New Territories bestaan uit het gebied ten noorden van Kowloon grenzend aan het vasteland van China en verder uit 235 eilanden, waarvan het merendeel niet bewoond is. Het eiland Lantau is het grootste eiland, gevolgd door het eiland Hongkong. (Lees verder)

16 oktober
Himmler in 1942

Heinrich Luitpold Himmler (München, 7 oktober 1900 – Lüneburg, 23 mei 1945), met een bijnaam ook wel bekend als "Reichsheini" was een Duits nationaalsocialistisch politicus. Hij was tevens de leider van de SS (Reichsführer-SS) en een van de leiders van de NSDAP. Himmler wordt gezien als een van de hoofdverantwoordelijken voor de Holocaust en is daarmee een van de grote oorlogmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog. De familie Himmler stamt, zo meende Himmlers vader, uit Zwitserland. (Lees verder)

3 november
Samurai die een Mongoolse indringer overwint

De Mongoolse invasies van Japan zijn twee grote militaire invasies uit respectievelijk 1274 en 1281, waarbij de Mongolen onder leiding van Koeblai Khan Japan probeerden te veroveren. Hoewel ze hier beide keren niet in slaagden, zijn de invasies wel van historisch belang. Uitbreiding van het Mongoolse Rijk was aan haar einde gekomen en Japans overwinning vormt een mijlpaal in de geschiedenis van Japan.

Die overwinning van de Japanners was deels hieraan toe te schrijven dat de Mongolen te kampen hadden gekregen met een paar natuurrampen. De invasies komen geregeld terug in literaire werken en andere media. Deze werken vormen de oudste geschreven bronnen waarin de term kamikaze, of "heilige wind" voorkomt. (Lees verder)

15 oktober
Pietà van Michelangelo

De Pietà van Michelangelo is een beroemd beeldhouwwerk van Michelangelo. Het bevindt zich in een kapel aan de rechterkant van het schip van de Sint-Pietersbasiliek in Rome. De Franse kardinaal Jean Bilhères de Lagraulas bestelde de Pietà in 1498, waarschijnlijk voor zijn graftombe in de Sint-Pieter. Jacopo Galli, een beschermheer van de kunst, speelde een bemiddelende rol bij de opdracht en verzekerde de kardinaal ervan dat Michelangelo het fraaiste beeld van marmer in het toenmalige Rome zou creëren. (Lees verder)

4 november
Sistrum

Onder oud-Egyptische muziek verstaat men de muziek die de Egyptenaren in de Egyptische oudheid uitvoerden op feesten en tijdens vereringen van farao's en goden. Er is in het Oude Egypte geen muziek genoteerd, maar uit het instrumentengebruik is goed te zien dat vooral het ritme een belangrijk onderdeel uit de kunstvorm was. De melodie werd gezongen, terwijl instrumenten als de harp, de fluit en veel percussie het ritme bepaalden. Ook handgeklap was een erkend onderdeel uit de oude muziek. Het sistrum, voorloper van de tamboerijn, was een typisch Egyptisch instrument. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook