Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


30 maart

The Thin Red Line in de Krimoorlog

Krimoorlog

Op 30 maart 1856 werd de Vrede van Parijs getekend. Dit betekende het einde van de Krimoorlog, een conflict uitgevochten tussen het keizerrijk Rusland en een alliantie van het Tweede Franse Keizerrijk, het Britse Rijk, het Ottomaanse Rijk en Koninkrijk Sardinië. De oorlog maakte deel uit van de langlopende strijd tussen de Europese grootmachten voor invloed op grondgebieden van het in verval rakende Ottomaanse Rijk. Het conflict vond grotendeels plaats op de Krim, maar er waren ook kleinere campagnes in westelijk Anatolië, de Kaukasus, de Oostzee, de Grote Oceaan en de Witte Zee. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
29 maart

Palmpaasoptocht in Enschede

Palmzondag

Palmzondag (Latijn: Dominica in Palmis), ook wel Palmpasen genoemd, is de laatste zondag van de vastenperiode (de zondag vóór Pasen), vanouds de tweede zondag van de Passietijd, maar vooral belangrijk als eerste dag van de Goede Week. Op Palmzondag wordt de blijde intocht van Jezus Christus in Jeruzalem gevierd. Sinds de hervorming van de liturgiekalender in 1970 wordt Palmzondag ook palmzondag van de passietijd des Heren genoemd, voorheen was dit de Tweede zondag in de Passietijd ofwel Palmzondag (Dominica II Passionis seu in Palmis). De Eerste Passiezondag (Dominica I Passionis) wordt in de klassieke Romeinse ritus gevierd op de tweede zondag voor Pasen, één zondag voor Palmzondag. (Lees verder)

31 maart

Newtonpendel: de derde wet in de praktijk

Wetten van Newton

De wetten van Newton vormen samen met de wet van behoud van impuls en van impulsmoment de grondslag van de klassieke mechanica. De drie natuurwetten werden in 1687 door Isaac Newton geformuleerd in zijn boek de Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (Latijn voor wiskundige beginselen van de natuurfilosofie) en beschrijven onder meer de beweging en het evenwicht van krachten. (Lees verder)

28 maart

Wubbo Ockels in 2007

Wubbo Ockels

Wubbo Ockels (1946-2014) was een Nederlandse natuurkundige, ruimtevaarder, piloot en hoogleraar. In 1985 maakte hij als eerste Nederlander een vlucht door de ruimte. Later werd hij hoogleraar Aerospace for Sustainable Science and Technology aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft. (Lees verder)

1 april

Vestingstad Brielle

Aanhalingsteken openen

Op 1 april verloor Alva zijn bril...

Aanhalingsteken sluiten

Den Briel is de oude naam van Brielle, een stad op het Zuid-Hollandse eiland Voorne. In 1572 werd de stad ingenomen door de watergeuzen onder leiding van Lumey en Bloys van Treslong, waarbij de veerman Koppestock een belangrijke rol vervulde. Dit historische feit wordt gezien als het begin van de opstand tegen Filips II en zijn gouverneur Alva. In Brielle wordt dit ieder jaar op 1 april gevierd. (Lees verder)

27 maart

Impressie van de ramp

Vliegtuigramp van Tenerife

De vliegtuigramp van Tenerife vond plaats op 27 maart 1977, toen op de luchthaven Tenerife Noord (destijds bekend als Los Rodeos) op het Canarische eiland Tenerife twee vliegtuigen van het type Boeing 747 – van Pan American World Airways (Pan Am) en van KLM – op elkaar botsten. Het vliegveld was overvol met toestellen die waren uitgeweken wegens een bommelding op een ander vliegveld. Er was dichte mist. Het Pan Am-toestel was nog op de baan aan het taxiën toen het KLM-toestel op dezelfde baan aan de start begon. Bij de ramp kwamen 583 mensen om het leven. Slechts 61 inzittenden, allen aan boord van het Pan Am-toestel, overleefden de ramp. Afgezien van terroristische aanslagen, is dit tot nu toe de grootste ramp uit de geschiedenis van de luchtvaart. (Lees verder)

2 april

De 'Eerste Schipvaart' op weg naar de Oost De Eerste Schipvaart was de eerste Nederlandse expeditie naar Indië. Het hoofddoel was de inkoop van specerijen in de plaats Bantam op Java. De vloot van vier schepen vertrok op 2 april 1595 vanaf Texel. Twee schepen kwamen terug. (Lees verder)

26 maart

Onder meer alchemie werd geleidelijk aan vervangen door scheikunde en farmacologie

Onttovering van de wereld

De onttovering van de wereld (Duits: Entzauberung der Welt) – het proces van rationalisering waarbij gepoogd wordt om praktische problemen niet meer met magie, maar met technologie en wetenschap op te lossen – is een concept van de Duitse socioloog Max Weber en werd door Weber en sociologen na hem gebruikt om de aard van de gemoderniseerde, bureaucratische, en geseculariseerde westerse samenleving te omschrijven, waarin wetenschappelijke verklaring een hogere waarde heeft dan geloof en waarin keuzes worden gemaakt op basis van rationele doelen. (Lees verder)

3 april

De Pony Express op een postzegel uit 1960 De Pony Express was het eerste snelle transportmiddel voor kleine goederen en post over het Noord-Amerikaanse continent van de Missouri naar de kust van de Stille Oceaan. Het vervoer werd verzorgd door ruiters die over vlakten, woestijnen en bergpassen trokken. De Pony Express bracht de tijd die nodig was om post tussen de Atlantische en de Grote Oceaan te versturen terug naar ongeveer tien dagen.

De Pony Express is onderwerp van veel verhalen over het Wilde Westen. (Lees verder)

25 maart

Titan (2005)

Titan

Titan of Saturnus VI is de grootste maan van Saturnus en, na Ganymedes, de grootste van het zonnestelsel. Met een diameter van 5151 km is hij groter dan de planeet Mercurius. Christiaan Huygens ontdekte Titan op 25 maart 1655 met behulp van een telescoop die zijn broer Constantijn had gebouwd. Huygens noemde de maan Saturni Luna, oftewel kortweg "Saturnusmaan". De Engelsman John Herschel doopte de maan in 1847 om tot "Titan". (Lees verder)

4 april

De Wintertuin, het entreegebouw van de Hortus botanicus De Hortus botanicus Leiden is de oudste, nog bestaande botanische tuin van Nederland en is in 1590 opgericht aan het Rapenburg in Leiden. De tuin is vanaf het begin toegankelijk geweest voor het publiek, iets dat vooral in de zestiende en zeventiende eeuw een uitzondering was.

De tuin is aangesloten bij Botanic Gardens Conservation International, de Nederlandse Vereniging van Botanische Tuinen, de Stichting Nationale Plantencollectie en de Museumvereniging.

Op het gebied van onderzoek werkt de hortus samen met het Nationaal Herbarium Nederland. (Lees verder)

24 maart

Brandenburgse Concerten

Brandenburgse Concerten is de bijnaam die de 19de-eeuwse Duitse musicoloog en Bachbiograaf Philipp Spitta heeft gegeven aan een verzameling van zes concerten in verschillende, wisselende instrumentale bezettingen (BWV 1046-1051). Johann Sebastian Bach droeg deze concerten op 24 maart 1721 op aan Christian Ludwig, Markgraaf van Brandenburg. Bach gaf zijn verzameling zelf de algemene naam Six Concerts avec plusieurs instruments (Frans: "Zes concerten met meerdere instrumenten"). (Lees verder)

5 april

Wapen van Kerkrade Het Kerkraads (Kerkraads: Kirchröadsj) is een Ripuarisch dialect dat gesproken wordt in de voormalige mijnwerkersstad Kerkrade en het aangrenzende Duitse Herzogenrath. Hoewel Kerkrade is opgebouwd uit verscheidene oude dorpskernen, die vanouds allemaal hun eigen dialect hebben, kan men tegenwoordig wel min of meer van één "Kerkraads dialect" spreken.

Het Kerkraads vormt samen met onder meer het Kölsch een van de subvormen van het Ripuarisch, al beschouwen de sprekers zelf hun dialect nog het liefste als een vorm van Zuidoost-Limburgs. (Lees verder)

23 maart

Jan van Galen

Jan van Galen

Jan van Galen (Essen, 1604/1605 – Livorno, 23 maart 1653) was een Nederlands vlootvoogd. Zijn vader stierf al jong en Jan was door geldnood gedwongen zijn fortuin op zee te zoeken in de Republiek. Hij ging, op dat moment luitenant-commandeur van een klein schip, in 1630 in dienst bij de directiekamer van Amsterdam, de Directie voor Vaart op het Oosten en Noorwegen, een particuliere instantie die de oorlogsvloot moest bijstaan, kennelijk meteen als kapitein. Van 1631 tot 1638 voer hij op de konvooidienst in Het Kanaal en de Oostzee. (Lees verder)

6 april

ABBA in 1974 ABBA is de naam van een voormalige Zweedse popmuziekgroep, die bestond uit de volgende vier vocalisten:

De naam ABBA is een acroniem van de voornamen van de leden. Toch wordt de naam vaak als Abba geschreven. Op hun albumhoezen wordt de eerste B in de naam vaak in spiegelbeeld geschreven.

ABBA is de op twee na succesvolste band ter wereld. Ze nemen, na The Beatles en Queen, de derde plaats in qua aantal verkochte albums (ruim 370 miljoen stuks). Het succes begon toen ABBA in 1974 het Eurovisiesongfestival won met het nummer Waterloo. Manager van de groep was Stig Anderson. In 1983 werd een pauze ingelast, die echter leidde tot het uiteenvallen van de formatie. (Lees verder)

22 maart

Impressie van de verschroeide, onleefbaar geworden aarde wanneer de zon een rode reus wordt over ongeveer 7 miljard jaar.

Toekomst van de Aarde

De biologische en geologische toekomst van de aarde zal op lange termijn van verschillende factoren afhangen. In de directe toekomst zal de rol van de mens in de verandering van het milieu en klimaat een rol spelen, zoals geo-engineering. Op lange termijn zijn andere factoren van belang zoals de mogelijke uitsterving van de mens, de afkoeling van de aardkern, platentektoniek, interactie met andere objecten in het zonnestelsel (zoals kometen) en het feit dat de zon uiteindelijk een rode reus zal worden. Gevolgen hiervan zijn onder andere massa-extinctie, nieuwe ijstijden, en de formatie van een nieuw supercontinent (de Wilsoncyclus). (Lees verder)

7 april

Karelsuniversiteit Praag De Karelsuniversiteit Praag (Tsjechisch: Univerzita Karlova v Praze) is een universiteit in Praag, Tsjechië. Het is een van de oudste universiteiten van Europa en van de wereld. De universiteit werd in 1348 opgericht door keizer Karel IV. De eerste studierichtingen waren theologie, medicijnen, rechten en kunst. Tegenwoordig kent de universiteit 17 faculteiten, waarvan er twee in Hradec Králové en een in Pilsen. Het hoofdgebouw is gevestigd in de Oude Stad van Praag, in het district Praag 1. (Lees verder)

21 maart

Barokensemble Amazonas

Barokmuziek

Barokmuziek is een vorm van westerse klassieke muziek, ontstaan tijdens de barokperiode. Het begin ervan ligt in de laat-16e-eeuwse revolte tegen polyfonie, die aanleiding gaf tot het ontstaan van het begeleid recitatief en de opera.

Als stijl was het de opvolger van de renaissancemuziek. Geleidelijk aan maakte de stile antico, de universele polyfone stijl van de 16e eeuw met meestal gewijde muziek, plaats voor de stile moderno of nuove musiche, bedoeld voor seculier gebruik. (Lees verder)

8 april

Een supergeleider zweeft in een magneetveld als gevolg van het Meissner-effect. Supergeleiding (vroeger ook wel suprageleiding genoemd) is het verschijnsel dat de elektrische weerstand van sommige materialen beneden een bepaalde (meestal zeer lage) temperatuur opeens helemaal verdwijnt. Het verschijnsel is op 8 april 1911 in Leiden ontdekt door Heike Kamerlingh Onnes. In de jaren tachtig en negentig van de twintigste eeuw vond men ook supergeleiding bij veel hogere temperaturen in keramische materialen, zoals de YBCO's.

Supergeleidende materialen worden vooral toegepast waar het gunstig is om absoluut geen elektrische verliezen te hebben of in apparaten die krachtige magnetische velden gebruiken, zoals een MRI-scanner of een tokamak. (Lees verder)

20 maart

Théâtre des Champs-Élysées in Parijs

Le Sacre du Printemps

Le Sacre du Printemps - Tableaux de la Russie païenne en deux parties (De Lentewijding - Beelden van het heidense Rusland in twee delen) (W21), in het Russisch Весна священная en in het Engels Rite of Spring, is een ballet van Sergej Djagilevs Ballets Russes met een choreografie van de danser Vaslav Nijinsky op muziek van de Russische componist Igor Stravinsky, met decor- en kostuumontwerpen van de kunstenaar en archeoloog Nikolaj Rjorich.

Le Sacre du Printemps geldt als een van de meest revolutionaire werken van de 20e eeuw. De première vond plaats op 29 mei 1913 in het Théâtre des Champs-Elysées te Parijs. Pierre Monteux dirigeerde het orkest. (Lees verder)

9 april

Wegen in de lucht Een klaring of clearance is in de luchtvaart een boodschap van de luchtverkeersleiding aan een piloot, waarbij een vlucht een deel van zijn geplande vliegroute wordt toegewezen. De piloot of gezagvoerder mag op eigen verantwoordelijkheid dit toegewezen deel van het eigen vliegplan afleggen, met inachtneming van de geldende regels en procedures. Hij doet dit onder medeverantwoordelijkheid van de luchtverkeersleider die instaat voor de klaring die hij geeft. De klaring kan nadere informatie en instructies bevatten. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook