Wild zwijn

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie Wild Zwijn (documentaire) voor de Nederlandse documentaire van Willem Baptist.
Wild zwijn
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2008)
Everzwijn in modderbad (Grünwald, Duitsland)
Everzwijn in modderbad (Grünwald, Duitsland)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Artiodactyla (Evenhoevigen)
Familie: Suidae (Varkens)
Geslacht: Sus (Echte zwijnen)
Soort
Sus scrofa
Linnaeus, 1758
Frisling
Frisling
Afbeeldingen Wild zwijn op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Wild zwijn op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren
Video van wilde zwijnen bij een modderpoel.

Het wild zwijn (Sus scrofa), everzwijn of kortweg ever,[2] is de meest wijdverspreide soort binnen de zwijnen van de Oude Wereld (Suidae), en komt in grote delen van Europa (inclusief Nederland), Azië en Noord-Afrika voor. Het is de wilde voorouder van het gedomesticeerde varken.

Beschrijving[bewerken]

Het wild zwijn heeft een borstelachtige vacht die 's winters langer en donkerder is dan in de zomer. In het voorjaar vallen de winterharen uit en krijgen ze een kortere en lichtere vacht. Ze hebben een kort en stevig lijf en een afgeplatte sterke snuit. De neus eindigt in een wroetschijf. De achterpoten zijn korter dan de voorpoten en volwassen dieren hebben een staart die eindigt in een pluim. Volwassen mannetjes worden keilers genoemd en hebben twee slagtanden, die door jagers "houwers" worden genoemd. Deze slagtanden zijn twee hoektanden in de onderkaak, die naar boven gericht staan. Ook de bovenste hoektanden zijn sterk ontwikkeld en wijzen omhoog. Over de borstkas heeft het mannetje een vier centimeter dikke laag kraakbeen, die dient als bescherming voor de longen en het hart in gevechten. De frislingen (biggen) hebben horizontale strepen, ook wel zwijnenpyjama genoemd, die dienen ter camouflage. De strepen verdwijnen na drie tot vijf maanden. De jongen worden geboren in een door de moeder aangelegd nest, de kraamkamer genoemd, wat een grote kuil met varens, grassen en bladeren is. In dit nest blijven ze samen met hun moeder de eerste week van hun leven. Na een week sluiten moeder en jongen zich weer aan bij de oorspronkelijke groep. Als de zeugen jongen hebben kunnen ze agressief worden tegen mensen, mochten deze te dichtbij komen.[3]

Gemiddeld hebben wilde zwijnen een kop-romplengte van 120-180 cm en een schofthoogte van 90 cm. Het gewicht van een wilde zwijn varieert veel binnen het verspreidingsgebied. In Centraal-Italië wegen volwassen wilde zwijnen tussen de 80 en 100 kg. Keilers geschoten in Toscane wogen tot 150 kg. In 1999 werd in de Franse Ardennen een exemplaar geschoten van 227 kg. In de Karpaten bereiken keilers een gewicht tot ongeveer 200 kg, terwijl wilde zwijnen in Roemenië en Rusland een gewicht van 300 kg kunnen bereiken. [4] De biggen zijn bij de geboorte ongeveer 1,1 kilogram zwaar.[3]

Tien procent van de wilde zwijnen in het noordwesten van Europa hebben genen van tamme varkens. De bewuste genen zouden ze hebben gekregen in de jaren 00, waarschijnlijk na kruising met gefokte wilde zwijnen, die op hun beurt vaak met tamme varkens werden gekruist.[5]

Gedrag[bewerken]

Een troep wilde zwijnen op zoek naar voedsel

Wilde zwijnen zijn van nature dagactief, maar in de schemering en 's nachts actief. Het zijn omnivoren en eten veel gewassen als maïs, erwten, bonen, sommige aardappelrassen, granen, bieten en eikels, kastanjes en op de grond gevallen fruit. Een relatief onbekende, maar veelvoorkomende voedselbron vormen klavers, grassen en kruiden. De wilg dient als bron voor vitamine A-inname. Paddenstoelen worden niet gegeten, terwijl ze wel dierlijke eiwitten innemen door het eten van gewonde dieren, jonge vogels, hagedissen, regenwormen, muizen en aas.[6] Vaak wroeten ze met hun gevoelige snuit in de bodem. Door dit gewroet komt de minerale ondergrond vrij waardoor bepaalde zaden beter ontkiemen.[3]

Wilde zwijnen leven in groepen die rotten worden genoemd en bestaan uit vrouwtjes met hun jongen en één- en tweejarige zwijnen. Een typische rotte bestaat uit twee à drie vrouwtjes en de groep bestaat vaak uit ongeveer twintig individuen. Groepen van groter dan 50 individuen zijn echter vastgesteld. Keilers leven buiten de paringstijd meestal solitair. Onvolwassen mannetjes kunnen zich soms in los groepsverband ophouden.[4]

Het zichtvermogen van het wild zwijn is relatief slecht; zo kunnen ze een mens niet herkennen als deze zich niet beweegt. Daarentegen is hun reuk- en tastzin zeer goed ontwikkeld, waardoor ze in bijvoorbeeld Frankrijk voor het zoeken naar truffels worden ingezet. Wilde zwijnen hebben ook een zeer fijn gehoor.[6]

Wilde zwijnen kunnen in gevangenschap 15 tot 20 jaar oud worden, in het wild 8 tot 10 jaar.[3]

Voortplanting[bewerken]

Wild zwijn met biggen

De paartijd, wat ook wel rauschtijd wordt genoemd bij wilde zwijnen duurt van september tot maart.[7] De frislingen worden geboren tussen maart en april, na een draagtijd van 113-114 dagen.[6] Zeugen krijgen vaak 8-12 jongen per worp, wat ook overeen met het aantal tepels dat een zeug heeft.[4] Oudere zeugen krijgen grotere worpen. Het aantal jongen is ook afhankelijk van de voedselsituatie en de conditie van de zeug in de periode van bevruchting. Meestal krijgt een zeug één worp per jaar, maar mocht de eerste worp vroeg verloren gaan, kunnen de zwijnen nog in de zomer een tweede worp krijgen. Tegen kou kunnen pasgeboren zwijntjes redelijk goed, maar niet tegen (veel) regen, zeker niet in combinatie met wind en lage temperaturen.[4]

De jonge zeugen worden meestal geslachtsrijp wanneer ze tussen de 8 en 15 maanden zijn.[8] Leeftijd is niet direct van invloed op het geslachtsrijp zijn, maar is afhankelijk van het gewicht.[9] Een gewicht van ongeveer 40 kg maakt ovulatie mogelijk. Jonge mannetjes kunnen zich echter al vanaf 7-10 maanden voortplanten zonder dat hun gewicht hierin meespeelt. De éénjarige wilde zwijnen worden in deze periode nog overlopers genoemd.[8]

Leefgebied[bewerken]

Verspreiding[bewerken]

Oorspronkelijk voorkomen van het wild zwijn (donkergroen) en waar ze geïntroduceerd zijn (blauw)

Wilde zwijnen hebben een groot aanpassingsvermogen en hebben zich niet gespecialiseerd op een bepaalde biotoop, vandaar dat ze voorkomen in grote delen van Europa, Azië en delen van Noord-Afrika.[10] Voordat de jacht bepaalde populaties heeft uitgeroeid, reikte het verspreidingsgebied van Ierland in het westen tot Japan en Java in het oosten.[10]. Het kerngebied van zijn verspreiding in Europa bevindt zich in Duitsland, Oostenrijk, Polen en de Balkan.[6]

Ze zijn geïntroduceerd in onder andere de Verenigde Staten, Argentinië, Papoea-Nieuw-Guinea, Australië en enkele eilanden in de Grote Oceaan en de Caraïben. Het is wel zo dat er regionaal en lokaal nogal wat verschillende soorten en variëteiten bestaan.[10]

Het wild zwijn is uitgestorven in Egypte, Libië, Soedan en Ierland.[10] In Noorwegen zijn recentelijk ook opnieuw wilde zwijnen waargenomen, na een afwezigheid van ongeveer 1000 jaar. Twee verschillende groepen hebben zich gevestigd in de buurt van de Zweedse grens in het zuidoosten van Noorwegen. Ondanks de marginale aanwezigheid van het wild zwijn in Noorwegen mag er jaarrond, zonder restricties op ze gejaagd worden.[11] Ook was het wild zwijn al waarschijnlijk sinds de 13e eeuw uitgestorven in Groot-Brittannië. Er werd een poging ondernomen door Koning Jacobus I van Engeland in 1610 om de soort opnieuw uit te zetten, maar tegen het jaar 1700 waren er geen enkele meer aanwezig. Rond de jaren 1990 waren er geruchten dat er in de graafschappen Kent en East Sussex wilde zwijnen rondliepen. In 1998 werd dit bevestigd en ze kwamen bovendien ook in Dorset voor. Het is zeer aannemelijk dat dit komt doordat wilde zwijnen konden ontsnappen uit fokkerijen na een zware storm in 1987. De nieuw gevormde populaties lijken stabiel.[4]

Ondersoorten[bewerken]

Er worden twintig ondersoorten onderscheiden die vaak verdeeld worden in vier subgroepen. Dit is gebaseerd op morfologische en geografische criteria.[10][4]

  • De westelijke groep waartoe de Europese (scrofa, baeticus, majori, castilianus, meridionalis en attila), Noord-Afrikaanse (algira), Centraal-Aziatische (nigripes) en de populaties in het Midden-Oosten (lybicus) behoren. De ondersoort sennaarensis die voorkwam in Egypte en Soedan is uitgestorven.
  • De Oost-Aziatische groep waartoe de populaties van het Russische Verre Oosten en Mongolië (ussuricus en sibiricus), Japan (leucomystax en riukiuanus), Taiwan (taivanus) en Zuidoost-China en Vietnam (moupinensis) behoren.
  • De Indische groep waartoe de populaties van Zuid-India en Sri Lanka (affinis en davidi) behoren, alsook Myanmar en West-Thailand (cristatus) en de populaties van Iran tot aan Noord-India (davidi).
  • De Indonesische ondersoort, het gestreept zwijn (Sus scrofa vittatus)[12] die voorkomt op Sumatra, Java, Bali en enkele kleinere Indonesische eilanden, alsook het Maleisische Schiereiland. Het gestreept zwijn is mogelijk een aparte soort.[4]
Illustratie van het gestreept zwijn (S. s. vittatus)

Voorkomen in de Benelux[bewerken]

Het wilde zwijn behoort tot de in Nederland van nature voorkomende zoogdieren. Ze stierven echter uit in 1826 door overbejaging. Dat veranderde toen in opdracht van prins Hendrik, echtgenoot van Koningin Wilhelmina, in 1907 wilde zwijnen uit Tsjechië en Mecklenburg werden uitgezet in Kroondomein Het Loo. Zo kon Hendrik ook in Nederland de zwijnenjacht beoefenen. Ze ontsnapten ook regelmatig en zo ontstonden er weer populaties op de Veluwe. [13] Nederland kent twee "officiële" (en deels ingerasterde) leefgebieden voor het wild zwijn: het eerste gebied is de Veluwe (ca. 60.000 hectare), waaronder de deelgebieden Nationaal Park De Hoge Veluwe (ca. 6000 hectare), Kroondomein Het Loo en het Nationaal Park Veluwezoom vallen. Het tweede gebied is Nationaal Park De Meinweg in Limburg. Voor overig Nederland hanteert men een zogenaamd nulstandbeleid - wat wil zeggen dat men ze liever helemaal ziet verdwijnen. Toch weten de wilde zwijnen zich in enkele regio's ver buiten hun officiële leefgebied goed te handhaven en zelfs uit te breiden, mede omdat er veel weerstand vanuit de maatschappij is voor het afschieten van grote zoogdieren en jagers moedwillig niet alle wilde zwijnen afschieten. [13] Behalve op de Meinweg en de Veluwe leven er mede door het instromen van wilde zwijnen uit Duitsland ook een toenemende aantal in Zuid-Limburg, de Groote Peel en oostelijk Noord-Brabant en kleinere aantallen in Twente, het Rijk van Nijmegen, Drenthe en de Utrechtse Heuvelrug. [14]

In België komen wilde zwijnen van nature voor in de Ardennen, Voerstreek en de Oostkantons. In 1980 werden de aantallen in Wallonië geschat op 5.000 exemplaren en is gegroeid tot 24.000 exemplaren in 2006. Sinds 2005-2006 worden ook in Vlaanderen weer geregeld wilde zwijnen gezien. Als eerst in Limburg en de omgeving van Brugge en vervolgens in 2007 in het Zoniënwoud vlakbij Brussel. Door overloop vanuit Frankrijk zitten er ook wilde zwijnen in de omgeving van Ieper. De Belgische populaties zien ook kans om zich uit te breiden; met name door milde winters, het regelmatiger optreden van mastjaren van bomen en de toegenomen interesse van jagers. Jagers laten de populatie eerst groeien voor ze een dier afschieten. Vlaanderen kent in feite ook een nulstandbeleid. [15]

Jacht[bewerken]

Bioscoopjournaal uit 1949 over een jacht op wilde zijnen in de Drunense duinen.
14e eeuws schilderij van de wilde zwijnenjacht

Wild zwijn is zeer geliefd bij de jagers. Het vlees smaakt sterker dan gewoon varkensvlees en wordt vaak gemarineerd gegeten of verwerkt in stoofpotten. De haren van een zwijn worden wel gebruikt voor kwasten. In restaurants in gebieden waar gejaagd wordt staat in de herfst en winter het vlees vaak op het menu.

Ook wordt er op gejaagd om eventuele plagen te voorkomen. Wilde zwijnen kunnen namelijk schade aanrichten aan de landbouw. Er mag dan gejaagd worden om de populaties in omvang te beperken.

In het grootste deel van Nederland geldt het zogenaamde "nulstandbeleid", wat inhoudt dat er geen enkel wild zwijn voor mag komen, met uitzondering van de Veluwe en de Meinweg. In Zuidoost-Brabant is het nulstandbeleid moeilijk houdbaar.

Om de stand in Nederland beperkt te houden kan na het opstellen van een beheersplan door de Provincie een ontheffing worden verleend op het verbod om zwijnen te doden. Het aantal kan dan gereduceerd worden en wordt zo in overeenstemming gebracht met de draagkracht van het gebied. Die draagkracht kan bepaald worden door de hoeveelheid beschikbaar voedsel, de hoeveelheid schade aan landbouwgewassen en aan de hand van de verkeersveiligheid (hoeveelheid aanrijdingen).

Tot 2002 mochten de wilde zwijnen worden (bij-)gevoerd. Vanaf 1 april 2002 is dat bij de Flora- en Faunawet verboden. Slechts 15 kg per 100 hectare per jaar mag als lokvoer verstrekt worden. Dat is zo weinig dat één zwijn er slechts twee weken van kan leven.

Symboliek[bewerken]

In de christelijke iconografie is een everzwijn het attribuut van de gepersonifiseerde wellust. De ever wordt dan vertrapt door de gepersonifiseerde kuisheid.[2] In de Griekse mythologie komt een verwoestend everzwijn voor in het verhaal Meleager. Het dier wordt door de hoofdpersoon gedood. In de oude Noord-Europese mythologie is Gullinbursti ('Goudborstel') het everzwijn dat met de vruchtbaarheidsgod Freyr wordt geassocieerd. Ook in de Ierse mythologie krijgt het everzwijn een speciale betekenis als vruchtbaarheidssymbool.[4]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Wild zwijn op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. a b Hall, J. (2000). Hall's Iconografisch Handboek. Leiden: Primavera Pers. ISBN 90-74310-05-2
  3. a b c d > Zoogdiervereniging (2011) Het wild zwijn. Geraadpleegd op 09-04-2015, via http://www.zoogdiervereniging.nl/sites/default/files/imce/nieuwesite/Zoogdiersoorten/Wild%20zwijn/downloads/20110905_SpreekbeurtPakket_WildZwijn_HvdPols_Zoogdiervereniging.pdf
  4. a b c d e f g h >(en) Ente di Gestione delle Aree Protette della Valle Sesia (2015) Wild boar. Geraadpleegd op 09-04-2015, via http://www.areeprotettevallesesia.it/files/cinghiale_eng.pdf
  5. Natuurbericht (2013). DNA van varken in wild zwijn. Geraadpleegd op 22-02-2013, via http://www.natuurbericht.nl/?id=10218
  6. a b c d >(de) Schubert, B. (2006). Überblick über die Wildgehegehaltung in Deutschland unter tierärztlichen Gesichtspunkten. München: Institut für Tierschutz, Verhaltenskunde und Tierhygiene
  7. > Stichting het Nationaal Park de Hoge Veluwe (2015). Wild zwijn: De nozems van het bos. Geraadpleegd op 09-04-2015, via https://www.hogeveluwe.nl/nl/ontdek-het-park/natuur-en-landschap/wild-zwijn
  8. a b >(en) British Wild Boar (2015). All you need to know about wild boar. Geraadpleegd op 10-04-2015, via http://www.britishwildboar.org.uk/index.htm?profile.html
  9. >(en) Vereniging Het Edelhert (2007). Flora- en faunawet. Geraadpleegd op 10-04-2015, via http://www.hetedelhert.nl/fauna-en-flora/40-fauna-overige
  10. a b c d e (en) IUCN (2008). Sus scrofa. Geraadpleegd op 09-04-2014, via http://www.iucnredlist.org/details/41775/0
  11. >(en) Nordic Science (2013). Wild boars generate worries in Norway. Geraadpleegd op 09-04-2014, via http://sciencenordic.com/wild-boars-generate-worries-norway
  12. > Beumée, J.G.B., Dammerman, K.W. & Delsman, H.C. (1925) De wilde zwijnen van Java: Soorten of rassen? - Of nog wat anders? De tropische natuur, 14(10), 145-154
  13. a b > Trouw (2010). Het wild zwijn kan oprukken. Geraadpleegd op 09-04-2014, via http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1821171/2010/11/10/Het-wild-zwijn-kan-oprukken.dhtml
  14. > Lardinois, D. (2011). 2-Gedrag, voorkomen en conflicten. Geraadpleegd op 09-04-2014, via http://www.nieuwe-wildernis.nl/index.php?id=227
  15. > Eifelnatur (2010). Wild zwijn. Geraadpleegd op 09-04-2014, via http://www.eifelnatur.de/Niederl%E4ndisch/Seiten/Wild%20zwijn.html