Wilhelminisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Barok portret van Wilhelm II door Max Koner

Het wilhelminisme of de wilhelminische tijd is een tijdsperiode van 1888 tot 1918 in het Duitse Keizerrijk en verwijst naar de regeringsjaren van keizer Wilhelm II .

Tijdsperiode[bewerken]

Het tijdperk begon eigenlijk met het ontslag door de keizer van rijkskanselier Otto von Bismarck in 1890 en eindigde met het aftreden van Wilhelm in 1918, na de Duitse nederlaag in de Eerste Wereldoorlog.

Kenmerken[bewerken]

Deze jaren worden gekenmerkt door een aantal specifieke politieke, sociale en culturele uitdrukkingsvormen. Kenmerkend voor dit tijdperk zijn het naast elkaar bestaan van moderniteit op het gebied van wetenschap en technologie en een romantische reactionaire tendens teruggrijpend op de vroegere alleenheerschappij van de koning en aristocratie in het politieke en maatschappelijke leven. Het sterk geïndustrialiseerde Duitse Keizerrijk was een van de meest toonaangevende landen ter wereld op het gebied van de wetenschappen en nieuwe technologische ontwikkelingen. De pre-industriële bestuursvorm was echter nagenoeg volledig intact. De adel, en vooral de Pruissische landadel de Junkers, en in het bijzonder ook het door de adel bemande officierskorps van het Duitse leger, had nog altijd veel invloed op de politiek. Dit in tegenstelling tot landen als Nederland en Groot-Brittannië waar de adel en koning zich moesten schikken in een minder invloedrijke rol in een constitutionele monarchie. Welvarende burgers hadden hun levensstijl aangepast aan die van de heersende elite, maar ze hadden betrekkelijk weinig invloed op het bestuur. Militarisme en een overdreven vorm van nationalisme kwamen tot uitdrukking in parades en talloze nationale monumenten. Over het hele land werden gedenkmonumenten voor de stichter van het keizerrijk, Bismarck, gebouwd. Wilhelm bevorderde ook sterk een heldencultus voor zijn grootvader Wilhelm I, de eerste Duitse keizer, en ook voor hem verrezen overal gedenkmonumenten. Wilhelm II betitelde zijn grootvader vaak als Wilhelm de Grote. De grote invloed van het militaire 'uniform' komt duidelijk naar voren in het verhaal van de Hauptmann von Köpenick. De architectuur en de beeldende kunst, bekend als de wilhelminische stijl, werden gekenmerkt door het historisme, waarbij vooral werd teruggegrepen op pompeuze barokke stijlkenmerken die de imperialistische macht van het Duitse Rijk moesten verbeelden. De fascinatie van Wilhelm II voor de Keizerlijke Marine, die de wereldzeeën bevoer, kwam ook tot uitdrukking in het burgerlijke leven. Tot halverwege de twintigste eeuw werden jongens gestoken in matrozenpakjes.

Politiek[bewerken]

Keizer Wilhelm II wilde Duitsland een "plaats onder de zon" geven en achtte het bezit van een Duits koloniaal rijk absoluut noodzakelijk, ook in het licht van Duitsland als een Weltmacht (wereldmacht). Het nationalisme vierde niet alleen hoogtij in Duitsland maar was ook algemeen gebruikelijk in de rest van Europa. De tegen elkaar concurrerende landen raakten geleidelijk betrokken in een onderlinge wapenwedloop die uitmondde in de Eerste Wereldoorlog.