Willem Blaeu

Willem Jansz. Blaeu door J. Falck.

Willem Jansz. Blaeu (Uitgeest of Alkmaar, 1571 - Amsterdam, 1638) was een Nederlandse cartograaf en globemaker. De naam Blaeu (in het Latijn: Caesius) is hij pas na 1620 min of meer officieel gaan voeren.

Biografie

Oudst te vinden kaart van Willem Blaeu (1604)

Willem Jansz. werd geboren als de zoon van een welvarende, doopsgezinde koopman. Hij werkte eerst bij Cornelis Hooft, een haringkoopman in Amsterdam, die getrouwd was met zijn nicht. Willem had meer interesse voor de wetenschap en tussen 1594 en 1596 trok hij naar de Deense astronoom Tycho Brahe, van wie hij instrumenten en globes leerde maken. Terug in Nederland vestigde hij zich eerst in Alkmaar, maar kocht in november 1599 een stuk grond op de Lastage. Vanuit zijn huis had hij iedere dag uitzicht op de schepen en de haven. Hij legde zich toe op het maken van globes en zeekaarten. Eenmaal in goeden doen verhuisde hij naar de Damrak in het pand de vergulde Sonnewijser. Daar gaf hij werk een de gevluchte predikant/dichter Dirck Raphaelsz. Camphuysen. Johan Philip Lansberg droeg een werk aan hem op. Blaeu bleef hij op de hoogte met de nieuwste bevindingen van de astronomen, schippers, kapiteins en zeelieden.

Na 1630 kwam zijn eerste atlas uit, met 60 kaarten en tekst in het Duits, Nederlands, Latijn en Frans. In 1633 werd hij aangesteld als kaartenmaker van de VOC en als examinator van de VOC-stuurlieden. In 1637 werd het bedrijf verplaatst naar de Bloemgracht. Op 21 oktober 1638 werd hij begraven in de Nieuwe Kerk.

Uitgaven

Nova totius terrarum orbis geographica ac hydrographica tabula, Amsterdam 1635

• Aardglobe (1599)
• Hemelglobe (1603)
• Nieuw Graetboeck (1605)
• Nywe Paskaerte (1606)
• 't Licht der zeevaert (1608)
• Tafelen van de declinatie der Sonne (1623)
• Tafelen van de breedte van de opgang der Sonne (z.j.)
• Zeespiegel, inhoudende een korte onderwysinghe inde konst der zeevaert, en beschryvinghe der seen en kusten van de oostersche, noordsche, en westersche schipvaert (1624)
• Pascaarte van alle de zeecusten van Europa (1625)
• Tweevoudigh onderwijs van de Hemelsche en Aerdsche globen; het een na de meyning van Ptolemævs met een vasten aerdkloot; het ander na de natuerlijcke stelling van N. Copernicus met een loopenden aerdkloot. Het boek, waarin het heliocentrische wereldbeeld werd uitgelegd aan de hand van globes werd in 1634 uit het Latijn vertaald door Maarten van den Hove die het gebruikte bij zijn onderwijs aan het Athenaeum Illustre.

Willem Blaeu was niet alleen cartograaf, maar ook uitgever, onder andere van grote namen zoals zijn neef P.C. Hooft, Roemer Visscher, Adriaan Metius, Vondel, Descartes, Snellius, Barlaeus, Hugo de Groot en Vossius.

Vondel schreef over Blaeu: Hij zet u geen feestmaal van taart of marsepein voor, ... , maar kaarten, graadbogen, astrolabia en globes, hol van binnen en bol van buiten, beschilderd met figuren en wonderlijk gekke afbeeldingen. Hij laat boeken het licht zien waarvoor zeelui hem dankbaar zijn: hij peilt de ondiepe plaatsen en waarschuwt voor de banken, wijde inhammen en bochtige baaien ...

Joan Blaeu

Kaart van Groningen uit 1645, uitgave van Blaeu

Zie Joan Blaeu voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Joan Blaeu, zijn zoon, zette het bedrijf voort samen met zijn jongere broer Cornelis. Willem, de tweede zoon trouwde met de mooie weduwe van Gillis Claesz. de Hondecoeter en beheerde de lettergieterij en het magazijn op de Bloemgracht.

De atlassen die Willem Blaeu samen met zijn zoon maakte waren in de 17e eeuw de meest gedetailleerde kaarten ooit gemaakt in aantrekkelijke kleuren en fraai uitgegeven. Het bekendste voorbeeld hiervan is de Atlas Maior, afgemaakt in 1665.

In 1670 werd de drukkerij verplaatst naar de Gravenstraat, sinds jaar en dag Blaeuerf geheten. Het pand brandde twee jaar later tot de grond toe af. De schade was aanzienlijk, volgens Jan van der Heyden, die de brand beschreef.

In het Nederlands Scheepvaartmuseum in Amsterdam zijn diverse kaarten tentoongesteld. Ook in het Tresoar te Leeuwarden is een exemplaar te bezichtigen.

Canon van Amsterdam

• De firma Blaeu is venster nummer 18 van de Canon van Amsterdam.

Trivia

In Alkmaar is een school naar hem vernoemd, de OSG Willem Blaeu.

Externe links

• Eerste deel van Atlas Novus, 1645, 108 kaarten
• American memory; Le Theatre du Monde,1647, 104 kaarten
• 1663, Kaart van Azië
• Vijfde deel van Atlas Novus, 1654, 49 kaarten van Schotland
• 17^e eeuwse kaarten van Lijfland, hedendaags Letland en Estland
• Universiteitsbibliotheek van Amsterdam, 33 kaarten van de Blaeu's
• Universiteitsbibliotheek van Amsterdam, stedenboeken van de Nederlanden, 1649
• Universiteitsbibliotheek van Amsterdam, stedenboeken van Italië, 1663-1682
• Leidse Atlas van Blaeu, 1659
• Het Licht der Zee-vaert, Amsterdam 1608, Universiteitsbibliotheek Marburg

Bron

Joost van den Vondel (1985), Het Lof der Zee-vaert. Uitgegeven met inleiding, vertaling en commentaar door Hans den Haan. Nehallennia/Uitgeest.

Mediabestanden

Zie de categorie Kaarten van Willem en Johannes Blaeu van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.