Willem IV van het Verenigd Koninkrijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Willem IV
1765-1837
William IV.jpg
Koning van het Verenigd Koninkrijk
Periode 1830-1837
Voorganger George IV
Opvolger Victoria
Koning van Hannover
Periode 1830-1837
Voorganger George IV
Opvolger Ernst August I
Vader George III
Moeder Charlotte van Mecklenburg-Strelitz
Dynastie Hannover
Coat of Arms of the United Kingdom (1816-1837).svg Coat of Arms of the United Kingdom in Scotland (1816-1837).svg
Wapen van Willem als koning van het Verenigd Koninkrijk en van Hannover, met rechts de Schotse variant

Willem IV Hendrik (Engels: William Henry) (Londen, 21 augustus 1765Windsor Castle, 20 juni 1837) was koning van het Verenigd Koninkrijk en koning van Hannover van 1830 tot zijn dood in 1837. Willem, de derde zoon van koning George III en koningin Charlotte en jongere broer van George IV, was de laatste mannelijke koning uit het Huis Hannover. Hij was ook de laatste Britse vorst die regeerde over zowel het Verenigd Koninkrijk als over Hannover.

In zijn jeugd had Willem de Koninklijke Marine gediend en werd zowel in zijn jaren als koning als daarna de Sailor King genoemd. Hij werd naar Noord-Amerika en de Caraïben uitgezonden, maar was nooit echt betrokken bij gevechten. Hij had twee oudere broers, George en Frederik, die beiden stierven zonder wettige nakomelingen waardoor Willem op 64-jarige leeftijd koning werd. Tijdens zijn regering vonden er veel politieke veranderingen plaats. Zo werd onder andere de slavernij afgeschaft in het gehele Britse Rijk. Net zoals zijn vader en broer had Willem niet echt veel interesse in de politiek. Hij was echter wel de laatste Britse monarch die een eerste minister aanwees tegen de wil van het parlement. Via zijn jongere broer, Adolf, hertog van Cambridge, de onderkoning van Hannover, gaf hij Hannover een liberale grondwet. Deze grondwet was echter niet lang van kracht.

Toen koning Willem IV in 1837 stierf, liet hij geen wettige kinderen achter. Hij had wel twee dochters, (Charlotte en Elisabeth) maar die overleden snel na hun geboorte. Acht van zijn tien kinderen bij Dorothy Bland, ook wel bekend onder de naam Mrs. Jordan, overleefden hem. Hij werd in het Verenigd Koninkrijk opgevolgd door zijn nichtje Victoria en in Hannover door zijn jongere broer Ernst August.

Jeugdjaren[bewerken]

Willem werd geboren in de vroege uren van 21 augustus 1765 in Buckingham Palace, als derde kind en zoon van koning George III en koningin Charlotte. Hij had twee oudere broers (George, Prins van Wales en Frederik, hertog van York) en er werd niet verwacht dat hij ooit de Kroon zou dragen. Willem werd gedoopt op 20 september 1765 in de Great Council Chamber te St. James's Palace in Londen. Willem Hendrik, hertog van Gloucester, een broer van koning George III, prins Hendrik Frederik, hertog van Cumberland en Strathearn, ook een broer van George III, en prinses Augusta Charlotte waren zijn peters en meter.

Het grootste deel van zijn jeugd bracht hij door in Richmond en te Kew, in Londen. Hij werd opgevoed door privéleraren.

Willem rond 1800

Koninklijke Marine[bewerken]

Op de leeftijd van dertien jaar trad hij toe tot de Koninklijke Marine als adelborst en hij maakte tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog de Zeeslag bij Kaap Sint-Vincent in 1780 mee. Hij diende tijdens die oorlog ook in de staat New York. Daar werd hij de eerste (toekomstige) monarch die de toenmalige Verenigde Staten bezocht (al zijn opvolgers, behalve koningin Victoria, hebben de Verenigde Staten bezocht). Terwijl de prins in Amerika was, ging George Washington akkoord met een plan om hem te ontvoeren, maar de Britten hoorden van het plan en verdubbelden de beveiliging van de prins en voorkwamen op deze manier de ontvoering.

Willem werd luitenant in 1785 en in het jaar daarop kapitein. In 1786 werd hij gestationeerd in West-Indië onder de leiding van Horatio Nelson en kreeg het bevel over het fregat de HMS Andromeda in 1788. In 1789 werd hij gepromoveerd tot admiraal en kreeg het bevel over de HMS Valiant.

Politieke loopbaan[bewerken]

Willem deed erg zijn best om net zoals zijn oudere broers tot hertog te worden verheven en om een gelijke parlementaire positie te krijgen, maar zijn vader aarzelde. Om zijn vader, George III onder druk te zetten dreigde Willem om het Lagerhuis toe te spreken. Aldus gaf die op 20 mei 1789 toe, door Willem te benoemen tot hertog van Clarence en Saint Andrews en graaf van Munster. Koning George had goed voorzien dat hier niet veel goeds uit zou voortkomen, want niet lang daarna sloot Willem zich aan bij zijn oudere broers de Prins van Wales en de hertog van York en bij de bestaande oppositie tegen de koning.

Mrs. Dorothea Jordan

De nieuw gecreëerde hertog beëindigde zijn actieve rol bij de Koninklijke Marine in 1790. Toen het Verenigd Koninkrijk de oorlog verklaarde aan Frankrijk in 1793 stond hij te popelen om te mogen vertrekken en om zijn land te dienen in de oorlog. Hij kreeg echter geen bevel over een schip. In plaats daarvan spendeerde hij zijn tijd in het House of Lord (Hogerhuis), waar hij vooral zijn oudere broer, de Prins van Wales, verdedigde voor zijn buitensporige leven. Willem sprak ook tijdens de debatten over de afschaffing van de slavenhandel (slavernij was toen niet legaal in het Verenigd Koninkrijk, maar wel in de Britse Koloniën). Hij sprak over zijn ervaringen die hij had opgedaan tijdens zijn periode in West-Indië om zijn positie te verdedigen.

Nadat hij de Koninklijke Marine had verlaten, woonde de Hertog van Clarence meer dan twintig jaar samen met de Ierse actrice Dorothea Bland, beter bekend onder haar pseudoniem Dorothea Jordan.

Vanaf 1791 kreeg het koppel tien onwettige kinderen, vijf zoons en vijf dochters die als achternaam de naam "FitzClarence" kregen. De affaire duurde meer dan twintig jaar voordat ze eindigde in 1811. Mrs. Jordan kreeg een financiële schikking en de voogdij over haar dochters onder één voorwaarde: zij mocht nooit meer op de planken staan. Toen zij dat toch deed, kreeg de Hertog van Clarence ook de voogdij over de dochters. Mrs. Jordan stierf verarmd op 5 juli 1816 in de buurt van Parijs.

Huwelijk[bewerken]

Toen prinses Charlotte Augusta, het nichtje van Willem en dochter van de Prince Regent (en de tweede in lijn van de troonopvolging na haar vader) stierf in het kraambed 6 november 1817, bleef de koning (George III) achter met weliswaar twaalf kinderen, maar geen wettige kleinkinderen. Vanaf dat moment stortten alle Koninklijke Hertogen zich in huwelijken.

Koningin Adelheid

Willem had een grote voorsprong in deze race. Zijn beide broers waren kinderloos en waren vervreemd van hun vrouwen (hoe dan ook, beide vrouwen waren niet meer in staat om nog kinderen te baren). Hij zou bijna zeker koning worden, als hij lang genoeg zou leven (wat erg waarschijnlijk leek omdat de voormalige zeeman beter omging met zijn gezondheid dan zijn oudere broer, de Prins van Wales). De eerste keuzes van de Hertog van Clarence om te huwen werden niet goedgekeurd door de Prince Regent of de prins zelf werd afgekeurd. Zijn jongere broer Adolf, hertog van Cambridge, werd naar Duitsland gestuurd om daar te zoeken naar een beschikbare protestantse prinses. Hij kwam terug met Augusta van Hessen-Kassel, die echter door Willem afgekeurd werd, waarop Adolf zelf met haar trouwde.

Niet lang daarna kwam de hertog van Cambridge met een vrouw die vriendelijk en bovenal kindlievend was, zeer belangrijk natuurlijk voor Willem omdat hij al tien (onwettige) kinderen had waarvan de helft nog niet de volwassen leeftijd hadden behaald. Op 11 juli 1818 trouwde Willem te Kew met Adelheid van Saksen-Meiningen, een dochter van hertog George I van Saksen-Meiningen. Willem was 27 jaar ouder dan Adelheid.

Regering[bewerken]

Door de langdurige regering van George III en het feit dat zijn broer hem als George IV voorging, was Willem al 64 toen hij op de troon kwam (zijn oudere broer Frederik was drie jaar eerder overleden).

Koning Willem IV, geschilderd door William Salter

In tegenstelling tot zijn broer was Willem als koning onopvallend. Hij hield niet van pracht en praal. De monarchie had door de gedragingen van zijn voorganger(s) geen goede naam meer en hij probeerde het vertrouwen weer enigszins te herstellen. Dit deed hij onder meer door persoonlijk contact te zoeken met het volk.

Hij was tamelijk liberaal ingesteld en droeg bij aan parlementaire en sociale hervormingen. Er ontstond een crisis rond de Reform Act van 1832, die uitbreiding van het kiesrecht beoogde. In het 19e-eeuwse Engeland vonden ingrijpende revoluties plaats in de landbouw en de industrie, de bevolking nam snel toe evenals de urbanisatie. Het oude kiesstelsel, waarin de aristocratie de dienst uitmaakte, voldeed hierdoor niet meer en was dringend aan vernieuwing toe. Wetsvoorstellen hiertoe werden tot tweemaal toe door het Hogerhuis afgewezen. Bij de derde versie van het wetsontwerp dreigde Willem de wet erdoor te drukken door voldoende nieuwe edelen te benoemen (die vanwege hun titel een zetel kregen in het Hogerhuis). Daarna werd de wet aangenomen.

De eigenlijke constitutionele macht ging door de veranderingen over van de koning naar het parlement. Willem was ook de laatste vorst die een minister-president benoemde tegen de wensen van het parlement in. De liberale William Lamb moest het veld ruimen en de conservatieve Tories vormden een regering onder Robert Peel. Aangezien deze regering slechts door een minderheid werd gesteund was die een kort leven beschoren. Na korte tijd kwamen de liberalen (Whigs) weer aan de macht.

Willem IV stierf in de vroege uren van 20 juni 1837 aan een longontsteking en werd begraven in Windsor Castle. Hij had geen wettige kinderen en werd opgevolgd door zijn nicht Prinses Victoria van Kent, de enige dochter van prins Eduard August. Als gevolg van de in Hannover geldende oude Salische Wet, die inhield dat een vrouw geen rechten kon erven, kwam hiermee een eind aan het gecombineerde koningschap. Willems broer Ernst August, hertog van Cumberland, volgde hem op als koning van Hannover.

Voorouders[bewerken]

Kwartierstaat van koningin Willem IV van het Verenigd Koninkrijk
Overgrootouders Koning
George II van Groot-Brittannië
(1683-1760)
∞ 1705
Prinses
Caroline van Brandenburg-Ansbach
(1683-1737)
Hertog
Frederik II van Saksen-Gotha-Altenburg
(1676-1732)
∞ 1695
Prinses
Magdalena Augusta van Anhalt-Zerbst
(1679-1740)
Hertog
Adolf Frederik II van Mecklenburg-Strelitz
(1658-1708)
∞ 1705
Prinses
Emilia van Schwarzburg-Sondershausen
(1798-1860)
Hertog
Ernst Frederik I van Saksen-Hildburghausen
(1681-1724)
∞ 1704
Gravin
Sofia Albertine van Erbach-Erbach
(1683-1742)
Grootouders Prins Frederik van Groot-Brittannië, prins van Wales (1707-1751)
∞ 1736
Prinses Augusta van Saksen-Gotha-Altenburg
(1719-1772)
Prins Karel van Mecklenburg-Strelitz
(1708-1752)
∞ 1735
Prinses Elisabeth Albertine van Saksen-Hildburghausen
(1713-1761)
Ouders Koning George III van het Verenigd Koninkrijk (1738-1820)
∞ 1761
Prinses Sofia Charlotte van Mecklenburg-Strelitz (1744-1818)

Willem IV van het Verenigd Koninkrijk (1765-1837)

Engeland
Angelsaksen: Alfred de Grote · Eduard de Oudere · Athelstan · Edmund I de Geweldige · Edred · Edwy · Edgar de Vreedzame · Eduard de Martelaar · Ethelred · Sven Gaffelbaard · Edmund II Ironside · Knoet de Grote · Harold I Hazenvoet · Hardeknoet · Eduard de Belijder · Harold II Godwinson · Edgar Ætheling
Huis Normandië: Willem I de Veroveraar · Willem II Rufus · Hendrik I Beauclerc · Stefanus · Mathilde
Huis Plantagenet: Hendrik II · Richard I Leeuwenhart · Jan zonder Land · Hendrik III · Eduard I Longshanks · Eduard II · Eduard III · Richard II · Hendrik IV Bolingbroke · Hendrik V · Hendrik VI · Eduard IV · Eduard V · Richard III
Huis Tudor: Hendrik VII · Hendrik VIII · Eduard VI · Jane Grey · Maria I · Elizabeth I
Huis Stuart: Jacobus I · Karel I
Lord Protector: Oliver Cromwell · Richard Cromwell
Huis Stuart: Karel II · Jacobus II · Willem III en Maria II · Anna
Schotland
Huis Alpin: Kenneth I · Donald I · Constantijn I · Aedh · Eochaid · Giric · Donald II · Constantijn II · Malcolm I · Indulf · Dubh · Culen · Kenneth II · Constantijn III · Kenneth III · Malcolm II
Huis Dunkeld: Duncan I
Huis Alpin: Macbeth · Lulach
Huis Dunkeld: Malcolm III · Donald III · Duncan II · Donald III · Edmund · Edgar · Alexander I · David I · Malcolm IV · Willem I · Alexander II · Alexander III · Margaretha · Jan
Huis Bruce: Robert I · David II
Huis Stuart: Robert II · Robert III · Jacobus I · Jacobus II · Jacobus III · Jacobus IV · Jacobus V · Maria I · Jacobus VI · Karel I · Karel II · Jacobus VII · Maria II
Huis Oranje-Nassau: Willem II
Huis Stuart: Anna
Groot-Brittannië
Huis Hannover: George I · George II · George III · George III
Verenigd Koninkrijk
Huis Hannover: George IV · Willem IV · Victoria
Huis Saksen-Coburg en Gotha: Eduard VII · George V
Huis Windsor: George V · Eduard VIII · George VI · Elizabeth II