Willem Cornelisz Schouten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Willem Schouten)
Ga naar: navigatie, zoeken
Willem Cornelisz Schouten
De reis van Le Maire en Schouten

Willem Corneliszoon Schouten (Hoorn, ca. 1580 - Baai van Antongil (Madagaskar), 1625) was een Nederlands ontdekkingsreiziger.

Biografie[bewerken]

Willem Schouten was afkomstig uit Hoorn en bevriend met Willem IJsbrantsz. Bontekoe.[1] In 1601 maakt hij als schipper op de Duyfken voor de Oude Compagnie (een voorcompagnie van de VOC) een eerste reis naar de Oost. Toen de schepen aankwamen op Mauritius ontdekten de matrozen de gemakkelijk te vangen dodo. In Bantam raakten de schepen slaags met een Portugese vloot afkomstig uit Oud-Goa, hetgeen leidde tot de Slag bij Bantam. In 1603 voer hij voor de VOC als schipper op de Delft naar Atjeh.

Schouten is vooral bekend geworden door de reis die hij, als schipper op de Eendracht, samen met Jacob le Maire ondernam om een nieuwe westelijke doorgang naar Azië te vinden. Op 25 januari 1616 ontdekten ze ten zuiden van Straat Magellaan een nieuwe doorgang naar de Grote Oceaan, door hen Le Maire Straat gedoopt. Op 29 januari ontdekten ze het zuidelijkste punt van Zuid-Amerika, Kaap Hoorn. Schouten vernoemde de kaap op 29 januari 1616 naar zijn geboorteplaats, toen hij samen met Jacob le Maire de kaap rondvoer. Er staat dan ook letterlijk in het scheepsjournaal: "twelck [dat is: de kaap] onse president ter eeren des stadts van Hoorn noemde Capo Hoorn".

In 1616 voeren ze langs de noordkust van Nieuw-Guinea, waar ze een eilandengroep naar hem vernoemden, de Schouten-eilanden. Het schip en goederen van Schouten en le Maire werden bij aankomst in Jacatra door Jan Pieterszoon Coen geconfisqueerd onder verdenking van het schenden van VOC-octrooien. Schouten en le Maire werden met de vloot van Joris van Spilbergen teruggestuurd naar Nederland, maar le Maire overleed tijdens de terugreis. Willem Cornelisz Schouten en Joris van Spilbergen waren daardoor na Olivier van Noort de tweede en derde Nederlander die om de wereld waren gezeild.

De reisbeschrijving van de ontdekking van Le Maire Straat en Kaap Hoorn Iournael Ofte Beschryvinghe van de wonderlijcke reyse, ghedaen door Willem Cornelisz Schouten van Hoorn, inde jaren 1615.1616 en 1617. werd onder zijn naam in 1618 uitgegeven, maar eigenlijk was dit het verslag van Jacob le Maire. De VOC was namelijk in conflict met Jacobs vader, Isaac le Maire over de rechten op reizen naar de Oost. Deze geschiedsvervalsing werd later door Joris van Spilbergen rechtgetrokken.

Joost van den Vondel, die familie was van Schouten, drukte zijn bewondering voor de ontdekking van de Le Maire Straat en Kaap Hoorn uit in een klinkdicht[2]:

 Klinckert,
 Op de vvonderlicke reyse vanden Hoornschen Meyr-man
 Willem Cornelisz. Schouten.
 
      Als over Hooren blies de faem haer gulden horen,
 Hoe Schouten d'aerden-kloot op nieus was omgegaen,
 Niet als meer and're, door de Straet van Magellaen,
 Maer d'engte van le Mair, zoo niemand dee te voren
      Nu is sprack Ferdinand mijn eeren-krans verloren
 Draeck vyer en vlam uytspoogh,[3] en Thomas zaghmen staen
 Versuft door wangeloof:[4] van Noord sprack wel beraen,
 'Tis oly in het vier[5] om nae yet nieuws te sporen.
      En Speilberg naulijcx noch 't gherucht en quam verrasschen,
 Nu legghen (riep hy) al mijn spillen inder asschen![6]
 O Magellaen! vaert wel, Draeck, Candisch, Olivier,
      En Speilberg, die tot noch gheweest zijt trouwe mackers,
 'Tis heel met ons ghedaen, de Schout komt met zijn rackers,
 Flucx jongens op een zy, en packt u wech van hier.
      I.V. Vondelen.

Schouten voer na terugkeer in Nederland opnieuw voor de VOC en leerde Bontekoe kennen. Samen vertrokken zij in april 1625 uit Batavia.[7] Hij overleed op de terugreis toen het schip, de Middelburg, Madagaskar aandeed.

Bronnen, noten en/of referenties
  • K. ter Laan. (1952) "Willem Cornelisz. Schouten", Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid. Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren. URL bezocht op 23 juni 2006
  • J.R. Bruijn, F.S. Gaastra, I. Schöffer "Reizen van Willem Cornelisz Schouten" De VOC. Scheepvaart tussen Nederland en Azië 1595-1795. Instituut voor Nederlandse Geschiedenis. URL bezocht op 23 juni 2006.
  • Edward Duyker (ed.) Mirror of the Australian Navigation by Jacob Le Maire: A Facsimile of the ‘Spieghel der Australische Navigatie . . .’ Being an Account of the Voyage of Jacob Le Maire and Willem Schouten 1615-1616 published in Amsterdam in 1622, Hordern House for the Australian National Maritime Museum, Sydney, 1999, pp. 202, ISBN 1-875567-25-9.
  • Oost ende Westindische Spieghel, uitgave 1621 op internet

  1. Nijgh, L. (1989) Het Journaal van Bontekoe. Schoorl: Uitgeverij Pirola, p. 55
  2. J.F.M. Sterck e.a. (1927) "Anagramma, Ofte Naem-Spreuck, vanden VVelgheoeffenden, en dapperen Hoornschen Zee-Ridder VVillem Korneliszoon Schouten." De werken van Vondel Eerste deel 1605-1620. Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren. URL bezocht op 23 juni 2006.
  3. Woordspeling op een vuurspuwende draak
  4. Woorspeling op de Ongelovige Thomas
  5. Olie op het vuur. Woordspeling op Olivier (van Noort)
  6. Spillen is een woordspeling op Spilbergen. Gezegde: "die spillen in die asschen laeten vallen" betekent "de moed verliezen". (Uit het Woordenboek der Nederlandsche Taal: zie Asch.)
  7. Bontekoe, W.Y.; Het Journaal van Bontekoe. Hertaald door Thomas Rosenboom, ingeleid en geannoteerd door Vibeke Roeper (2001), blz. 104-125.