Winschoten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Winschoten
Plaats in Nederland Flag of the Netherlands.svg
Winschoten
Winschoten
Situering
Provincie Flag Groningen.svg Groningen
Gemeente Oldambt
Coördinaten 53°8'N  7°2'E
Algemeen
Inwoners (2009) 18.298
Overig
Netnummer 0597
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Winschoten (Sound uitspraak (info·uitleg)) (Gronings: Winschoten of Winschoot)[1] is een plaats en voormalige gemeente in de provincie Groningen in Nederland. Omdat het in 1825, met een vooral symbolische bedoeling, stadsrechten verkreeg, wordt het vaak een stad genoemd. Winschoten vervult een centrumfunctie binnen de gemeente Oldambt. Het heeft ongeveer 18.000 inwoners.

Inhoud

[bewerken] Algemeen

Het voormalige stadhuis van Winschoten, gebouwd tussen 1895 en 1896 naar een ontwerp van Cornelis Peters
De korenmolen Edens. De oudste nog bestaande molen van de provincie Groningen en sinds 2006 ook de hoogste: Door de bouw van een appartementencomplex zou de 'molenbeschermingszone' (vrije windzone) in het geding komen, waarop het bouwwerk 3 meter werd verhoogd.

De stad heeft als bijnaam de Molenstad. De stad wordt ook wel Sodom genoemd, de inwoners dientengevolge Sodommers, maar ook wel gekscherend Tellerlikkers. De bijnaam Sodom is afkomstig uit de Joodse gemeenschap die voor de Tweede Wereldoorlog in Winschoten woonde, men vond dat de overige bevolking er maar losse zeden met betrekking tot seksualiteit en gokken op nahield.

In het wapen van Winschoten staat de H.Vitus afgebeeld. In de Middeleeuwen ressorteerde Winschoten en omgeving onder de abdij van Corvey. In deze abdij worden de relieken van deze Siciliaanse heilige bewaard. In de vierde eeuw na Chr. werd hij vanwege zijn geloof vermoord. In Winschoten herinnert veel aan deze heilige, onder andere de St. Vitusstraat, de buurtschap 'Sint Vitusholt', de scoutinggroep St. Vitus, R.K. Basisschool St. Vitus, Kegel Vereniging HKC St. Vitus en de R.K.Parochiekerk van de H.Vitus.

[bewerken] Geschiedenis

[bewerken] Middeleeuwen

Winschoten behoort samen met Wedde, Ulsda, Onstwedde, Vlagtwedde en Bunde tot de oudste plaatsen in de omgeving. Alle genoemde plaatsen hebben de suffix -wida in hun oudst bekende benamingen, hetgeen hun ouderdom bepaalt in vergelijking tot de jongere plaatsen met suffices als -wolde en loo. De oudste kern – zo wordt aangenomen – lag waarschijnlijk op het hoogste punt van 'De Garst', een oude kleileemrug. Op basis van het onregelmatige verkavelingspatroon aldaar wordt gesteld dat de plaats waarschijnlijk reeds voor de 12e eeuw ontstaan is. Eind 13e eeuw verschijnt de eerste bakstenen kerk, de nog altijd aanwezige Marktpleinkerk. De eerste schriftelijke vermelding van de plaats ('Wintschoten') dateert uit 1391.[2]

Winschoten maakte samen met onder meer Westerlee en Heiligerlee, Ulsda, Blijham en Bellingwolde deel uit van het middeleeuwse landschap Reiderland. Ook maakte het deel uit van het bisdom Osnabrück. Winschoten vormde met de genoemde kerspelen het gericht van Winschoten, dat ook bekend staat als de voogdij van Winschoten.

Het bestuur van dit Reiderlandse gebied stond onder toezicht van de abdij van Corvey. Vanwege de grote afstand tussen Corvey en het gebied van het gericht was het bestuur overgedragen aan de familie Addinga. In 1474 wist deze familie te bewijzen dat ze dit bestuur al ruim honderd jaar in handen hadden. Vanwege dit feit hadden de Addinga's een rol van betekenis in Reiderland ondanks dat ze hun stamslot later in het Westerwoldse Wedde hadden. Het landschap Westerwolde viel desondanks ook onder het bisdom Osnabrück en voor het grootste deel onder abdij van Corvey.

In de periode van strijd tussen de Schieringers en Vetkopers wist de stad Groningen behalve het Oldambt in 1435 ook het Reiderlandse Winschoten aan zich te binden. De Addinga's werden verjaagd en ten zuiden van Winschoten werd de Pekelborg gebouwd. In 1474 probeerden de Addinga's nog het bestuur over het gericht van Winschoten terug te krijgen, maar dit mocht niet baten. De Groningse bezetting werd gelegitimeerd en er werd nadien zelfs beweerd dat het gebied altijd al deel had uitgemaakt van het Oldambt, hetgeen historisch onjuist is. Aan het begin van de zestiende eeuw is er wederom een onroerige tijd, waarbij Karel van Gelre in 1530 heer van Groningen werd, om in 1536 afgelost te worden door Karel V.

[bewerken] Nieuwe tijd

Winschoten maakte na de slag bij Heiligerlee (1568) tot aan 1580 weinig bijzonderheden mee. In 1580 ging de stadhouder van Groningen, Rennenberg, over tot de Spaanse zijde en tot aan 1594 vonden herhaaldelijk schermutselingen plaats in en rondom Winschoten. In 1593 werd de plaats door graaf Willem Lodewijk van Nassau op de Spanjaarden veroverd, maar werd in hetzelfde jaar heroverd door Spaanse troepen onder graaf Frederik van den Berg. Bij die gelegenheid werd de kerk te Winschoten tegen de Spanjaarden verdedigd door een sergeant Johan Moda. In 1594 viel de gehele provincie in handen van Staatse troepen. In 1624 werd Winschoten nogmaals door Spaanse troepen veroverd en verbrand.

Winschoten werd in het rampjaar 1672 door de troepen van Bernhard van Galen, de bisschop van Münster, veroverd zonder tegenstand. Later in dat jaar werd een veldslag geleverd doordat Groningse troepen Winschoten heroverden. De Groningse troepen onder kolonel Jorman wonnen de slag, veroverden de schans in Winschoterzijl en ook de Wedderborg. De Groningers waren nog niet van de Munsterse troepen af: in maart 1674 werden Winschoten en omringende plaatsen nogmaals geplunderd. Economisch stelde Winschoten in de zeventiende eeuw nog niet zoveel voor. Met het doortrekken van het Schuitendiep (Winschoterdiep) in 1653 werd Winschoten al enigszins ontsloten. De Rensel werd gekanaliseerd en er werden betere wegen aangelegd. Pas in de achttiende eeuw begon de bloei en welvaart wat toe te nemen, om een voorlopig hoogtepunt te bereiken in de negentiende eeuw, nadat de stad in 1825 stadsrechten werden verleend door koning Willem I. De stad groeide vanaf die tijd uit tot het centrum van Oost-Groningen.

Straat in Winschoten (Pieter Cornelis Dommersen, 1889)

[bewerken] Moderne tijd

Winschoten werd in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw een echte handelsstad, mede door de aanwezigheid van vele Joden. Ook speelde de aanleg van een spoorweg naar Groningen in 1867 een grote rol. De geschiedenis van Winschoten kent een zeer zwarte bladzijde door het afvoeren van de Joden in de Tweede Wereldoorlog, die nagenoeg alle werden vermoord in concentratiekampen. Winschoten werd in 1945 bevrijd door Canadese en Poolse troepen.

Op 12 mei 2004 is een start gemaakt met het project Blauwestad, dat de (inmiddels gefuseerde) gemeenten Winschoten, Scheemda en Reiderland verbindt. Het nieuw aangelegde meer waaraan Blauwestad ligt wordt het Oldambtmeer genoemd. Aandachtstrekker voor Blauwe Stad is "De Rups", die dient als informatiepunt voor geïnteresseerden en die vanaf de autosnelweg A7 is te zien.

[bewerken] Adrillen

Sinds 1815 wordt in Winschoten op de eerste en tweede maandag in de maand november de zogenaamde Adrillenmarkt gehouden, vaak kortweg Adrillen – het Groningse woord voor Allerheiligen – genoemd.[3][4]

De bijbehorende Adrillenkermis vindt plaats op het terrein bij De Klinker. Na de geplande herbouw van de Klinker zal hiervoor een nieuwe plaats worden gezocht. De gemeente zegde in 2007 toe dat dit geen beletsel zal zijn voor het doorgaan van de Adrillen.

[bewerken] Voormalige gemeente

De gemeente Winschoten rond 1865.
Winschoten en omgeving (2009)

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

  

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

De gemeente telde 18.298 inwoners (nov. 2009), bron: CBS) en besloeg een oppervlakte van 22,24 km² (waarvan 0,58 km² water).

De gemeenten Winschoten, Scheemda en Reiderland gaan sinds 1 januari 2010 gezamenlijk door het leven als gemeente Oldambt. De bevolking van de drie gemeenten heeft in een referendum voor deze naam gekozen. Oud-Winschoter Jan Mulder maakte 20 september 2008 op het gemeentehuis in Winschoten de keuze bekend.

[bewerken] Indeling

[bewerken] Bevolkingsontwikkeling

Winschoten kende tijdens haar bestaan als gemeente een grote groei, die echter tot staan werd gebracht in 1980. Sindsdien wordt de stad gekenmerkt door een dalend bevolkingsaantal.

Historische ontwikkeling van het aantal inwoners
Jaar Inwoners Jaar Inwoners
1795 1.952 1920 12.855
1805 2.228 1930 13.342
1815 2.678 1947 15.784
1829 3.229 1960 16.464
1839 3.578 1971 17.785
1849 4.123 1980 21.101
1859 4.972 1990 19.380
1869 5.547 2000 18.596
1879 6.640 2004 18.500
1889 7.815 2006 18.501
1899 9.668 2008 18.358
1909 11.202 2010
Bron 1: www.volkstellingen.nl (tot 1971)
Bron 2: CBS Statline (na 1971; op 1 jan.)

[bewerken] Politiek

Uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 2006:

Gemeenteraadsverkiezingen 2006
Partij Stemmen Stemmen in % Zetels
PvdA 4.002 49,7 8
GroenLinks 1.301 16,2 3
VVD 1.126 14,0 2
CDA 1.111 13,8 2
ChristenUnie 516 6,4 1
Opkomst 8.056 55 17

Op 14 november 2006 splitste PvdA raadslid Postmus zich af van de PvdA-fractie en bleef in de raad als de oppositionele eenmansfractie Sociaal Bewogen Winschoten.

[bewerken] Trivia

[bewerken] Openbaar vervoer

Winschoten heeft een spoorwegstation aan de spoorlijn Groningen-Winschoten-Nieuweschans-Leer. De treinen rijden onder Arriva. Daarnaast kent de stad een aantal busverbindingen, geëxploiteerd door Qbuzz en De Grooth Vervoer.

Lijn Route Vervoerder
10 Winschoten - Oude Pekela - Nieuwe Pekela - Veendam - Ommelanderwijk - Wildervanck - Bareveld vv. Qbuzz
11 Winschoten - Blijham - Weddereer - Wedde - Vriescheloo - Veelerveen - Vlagtwedde vv. Qbuzz/De Grooth
12 Winschoten - Blijham - Bellingwolde - Klein Ulsda - Bad Nieuweschans vv. Qbuzz/De Grooth
13 Winschoten - Heiligerlee - Westerlee - Meeden - Muntendam - Veendam vv. Qbuzz
14 Winschoten - Blijham - Wedderveer - Wedde - Veele - Vlagtwedde - Smeerling - Berlage - Onstwedde - Tange - Alteveer - Stadskanaal vv. Qbuzz
17 Winschoten - Beerta - Finsterwolde - Oostwold - Midwolda - Scheemda vv. Qbuzz/De Grooth
48 Winschoten - Heiligerlee - Scheemda - Nieuw Scheemda - 't Waar vv. Qbuzz
75 Winschoten - Oude Pekela - Nieuwe Pekela - Boven Pekela - Stadskanaal vv. Qbuzz
119 Winschoten - Heiligerlee - Scheemda - Nieuwolda - Wagenborgen - Farmsum - Delfzijl vv. Qbuzz
612 Winschoten - Blijham - Bellingwolde - Oudeschans - Klein Ulsda - Bad Nieuweschans vv. Qbuzz
643 Winschoten - Heiligerlee - Scheemda - Nieuw Scheemda - 't Waar - Nieuwolda - Woldendorp vv. Qbuzz

Het overdekte autobusstation in Winschoten

Door de uitbreiding van het lijnennet en de groei van het wagenpark van het streekvervoerbedrijf GADO, blijken het busstation en de stalling in Winschoten in 1960 te klein. Gezocht wordt naar een oplossing die beide problemen in een keer uit de wereld helpen, gekozen wordt voor een overdekt, afsluitbaar autobusstation. Overdag gaat het nieuwe autobusstation open en zijn er 15 perrons beschikbaar, 's nachts kunnen er bussen parkeren, de stalling is dan afgesloten en verwarmd.

In 1962 worden de 1e plannen voor uitbreiding en overkapping van het station besproken met de NV GADO en het Ministerie van Volkshuisvesting en Bouwnijverheid. Op 25-8-1965 verleent het Ministerie toestemming voor de bouw. Op 5-5-1966 verleent de gemeente een bouwvergunning voor de bouw van een autobusstalling met dienstgebouw aan de Stationsweg. De geraamde bouwkosten bedragen dan fl. 624.700,--. Op 27-4-1966 neemt de gemeenteraad een besluit voor de aanleg van een "zwaaiplaats" bij het te bouwen busstation en het straatwerk rondom het busstation.

Dit overdekte busstation, dat grenst aan het spoorwegstation, is nog steeds in gebruik.

[bewerken] Geboren in Winschoten

[bewerken] Bekende Winschoter sporters

[bewerken] Gebouwen

Boog in het Rosarium. Het Rosarium van Winschoten is het grootste van Nederland.

[bewerken] Rijksmonumenten

Winschoten telt bijna 50 rijksmonumenten.

[bewerken] Verenigingen

[bewerken] Sportclubs

[bewerken] Muziekverenigingen

  • Nieuw Leven Winschoten
  • Chr. Muziekvereniging "de Harmonie"
  • Muziekschool Winschoten

[bewerken] Speeltuinvereniging

[bewerken] Scoutinggroepen

  • Scouting St. Vitus

[bewerken] Scholen

[bewerken] Basisonderwijs

  • De Beukenlaanschool
  • De Tweemaster
  • De Kleine Dollard
  • De Waterlelie
  • St. Vitusschool
  • De Vossenburcht
  • De Maranatha
  • De Leilinde
  • Delta
  • de Meent

[bewerken] Peuterspeelzalen

  • Hermelijntje
  • Waterratjes
  • 't Beukenootje

[bewerken] Voortgezet onderwijs

[bewerken] Zie ook


[bewerken] Externe link

Wikimedia Commons
Referenties
  1. ↑ Siemon Reker: Zakwoordenboek Gronings-Nederlands, Nederlands-Gronings. Staalboek, Veendam, 1999. 5e druk ISBN 90-72938-16-X
  2. ↑ Archeologie GRONDIG BEKEKEN. Stichting Oud Winschoten.
  3. ↑ "196ste Adrillen in volle gang", Dagblad van het Noorden, 7 november 2011
  4. ↑ Historie van de Adrillen, Stichting Evenementen Winschoten (website bekeken op 10-11-2011)
Vlag van de provincie Groningen Plaatsen in de gemeente Oldambt Vlag van de gemeente Oldambt

Stad: Winschoten
Dorpen: Bad Nieuweschans · Beerta · Blauwestad · Drieborg · Finsterwolde · Heiligerlee · Midwolda · Nieuw-Beerta · Nieuwolda · Nieuw-Scheemda · Oostwold · Scheemda · 't Waar · Westerlee
Buurtschappen: Beersterhoogen · Bikkershorn · Booneschans · Bovenstreek · Ekamp · Finsterwolderhamrik · Ganzedijk · Goldhoorn · Hamdijk · Hongerige Wolf · Kostverloren · Kromme-Elleboog · Kroonpolder · Meerland · Napels · Niesoord · Nieuwe Statenzijl · Nieuwolda-Oost · Oudedijk · Oude Statenzijl · Oudezijl · Reiderwolderpolder · Scheemderzwaag · Stadspolder · Tranendal · Ulsda · Winschoterhogebrug · Winschoterzijl
Voormalige gemeenten: Reiderland · Scheemda · Winschoten
Groningen: Steden en dorpen      Nederland: Provincies · Gemeenten
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Winschoten&oldid=29208905"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen