Wollemia

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wollemia nobilis
IUCN-status: Kritiek[1] (2011)
Wollemia nobilis in Kew Gardens, Londen.
Wollemia nobilis in Kew Gardens, Londen.
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Naaktzadigen
Orde: Coniferales
Familie: Araucariaceae (Apenboomfamilie)
Geslacht: Wollemia
Soort
Wollemia nobilis
W.G. Jones, K.D. Hill & J.M. Allen. (1995)
Locatie Wollemi National Park, met de laatste overgebleven wilde exemplaren van Wollemia nobilis
Locatie Wollemi National Park, met de laatste overgebleven wilde exemplaren van Wollemia nobilis
Afbeeldingen Wollemia nobilis op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Wollemia nobilis op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Wollemia nobilis (in het Engels 'Wollemi Pine') is een in 1994 ontdekte boom uit de slangendenfamilie (Araucariaceae). De plant komt voor in het Wollemi National Park in de Australische deelstaat Nieuw-Zuid-Wales. De soort is de enige in het geslacht Wollemia.

Botanische beschrijving[bewerken]

Wollemia nobilis is een groenblijvende, eenhuizige boom; die 40 m hoog kan worden. De doorsnede van de stam kan 1,2 m bedragen. Kenmerkend is dat de schors bij oudere bomen donkerbruin en knobbelig is en dat de boom gewoonlijk meerdere stammen heeft. Horizontale takken groeien ongeveer acht jaar en dan vormt er zich een vrouwelijke of mannelijke kegel aan het einde van de tak. Als deze kegel eenmaal volgroeid is of de kegel reeds van de boom gevallen is, sterft de tak af en wordt vervangen door een nieuwe die groeit vanaf de stam. De vrouwelijke kegels zijn bolvormig en worden ongeveer 12 cm lang en 10 cm breed. Mannelijke kegels worden ongeveer 10 cm lang en 2 cm breed, en zijn langgerekt. Wollemia nobilis kan zich dus geslachtelijk of vegetatief (door meerdere stammen te vormen) voortplanten. De bladeren zijn plat, 3-8 cm lang en 2-5 mm breed.[2]

Ontdekking[bewerken]

De boom werd door David Noble (vandaar de soortaanduiding nobilis) ontdekt in september 1994 tijdens een trektocht die hij ondernam met twee vrienden. In een kloof in het Wollemi National Park in Nieuw-Zuid-Wales, 150 km ten noordwesten van de Sydney trof hij enkele opvallende bomen aan die hij niet kon thuisbrengen. Noble nam een afgevallen tak mee zodat iemand de soort later kon identificeren.[3] Noble toonde het specimen aan Wyn Jones, een van de wetenschappers verbonden aan het nationaal park, ook hij kon de soort niet identificeren dus raadpleegde hij de botanicus Ken Hill (verbonden aan de Royal Botanic Gardens in Sydney). Maar ook Hill kon de soort niet identificeren, dus haalden ze Jan Allen erbij (verbonden aan de Mount Tomah Botanic Garden). Samen besloten ze uiteindelijk dat het om een nieuwe soort ging die Wollemia nobilis werd gedoopt.[4] De soort werd in het nieuwe geslacht Wollemia binnen de slangendenfamilie. Binnen deze plantenfamilie worden daarnaast de geslachten Araucaria en Agathis onderscheiden. Wollemia nobilis vertoont kenmerken van beide geslachten maar heeft kenmerken die uniek zijn voor deze soort.

Relict[bewerken]

Verdere paleobotanische analyses wezen uit dat het stuifmeel van Wollemia nobilis nauwelijks te onderscheiden is van fossiel stuifmeel uit het geslacht Dillwynites. Dit geslacht is bekend vanaf het late Krijt (circa 91 miljoen jaar geleden).[2] Fossiele sporen van dit geslacht werden gevonden in Oost-Australië (circa 91 miljoen jaar oud) en in Nieuw-Zeeland (circa 70 miljoen jaar oud). Tot dan dacht men dat de voor de rest onbekende soort die dit stuifmeel voortbracht was uitgestorven. Nu bleek dit dus een nauwe verwant van Wollemia nobilis te zijn. De meest recente fossielen van Dillwynites zijn 2 miljoen jaar oud en afkomstig uit sedimenten van de Straat Bass.[4]
Er zijn verschillende kandidaten van macroscopische fossielen (fossielen die zichtbaar zijn zonder een microscoop), maar geen waarvan men met zekerheid kan zeggen dat het om een Wollemia-achtige gaat.[5]

Door de fossiele vondsten van het geslacht Dillwynites kan men dus stellen dat Wollemia-achtige planten al 91 miljoen jaar of zelfs langer bestaan. Wollemia nobilis is de laatste vertegenwoordiger van deze groep en wordt daarom een levend fossiel of een relict genoemd. De familie Araucariaceae waar Wollemia nobilis tot behoort, bestaat zelfs al 200 miljoen jaar. Het is echter fout te beweren dat Wollemia nobilis al minstens 91 miljoen jaar bestaat. Deze soort is "slechts" de laatste levende verwante van de fossiele exemplaren, die weliswaar erg grote gelijkenis vertoont met de fossielen, maar daarom gaat het nog niet om precies dezelfde soort.

Voorkomen[bewerken]

In het wild groeien er ongeveer veertig volwassen exemplaren en een tweehonderdtal jongere bomen op drie dicht bijeen liggende plaatsen. Onderzoek heeft aangetoond dat alle exemplaren genetisch identiek zijn, wat suggereert dat ze door een genetische bottleneck zijn gegaan, waarbij de populatie zo klein werd (misschien slechts een of twee exemplaren) dat alle genetische diversiteit verloren ging.[6]

Om de Wollemia's te beschermen tegen ziektes en verzamelaars wordt hun precieze locatie binnen het Wollemi National Park tot op heden strikt geheimgehouden en wordt de menselijke activiteit in hun leefgebied tot het minimum beperkt. Er staan hoge boetes en zelf gevangenisstraffen op het beschadigen van een in het wild groeiende[4] Wollemia.

Cultivatie en verkoop[bewerken]

Wollemia nobilis zoals hij tegenwoordig verkocht wordt.

Om Wollemia te behoeden voor uitsterven en de populaties in het wild te beschermen werd het "Wollemi Pine Recovery Plan" opgesteld door de Royal Botanic Gardens in Sydney en de New South Wales National Parks and Wildlife Service [2]. Wollemia wereldwijd beschikbaar maken voor het grote publiek werd gezien als de beste methode om de boom voor uitsterven te behoeden. In het kader hiervan werd het bedrijf 'Wollemi Australia' en het dochterbedrijf 'Wollemi Pine international' (dat de marketing doet) opgericht door de afdeling voor primaire industrieën (bosbouw) van de regering van Queensland en het tuinbouwbedrijf Birkdale. De Botanic Gardens Trust (Sydney) heeft Wollemi Australia als enige de licentie verleend om Wollemia in Australië en internationaal te verkopen.[7]
De plant blijkt onder de juiste omstandigheden vrij gemakkelijk te stekken en meer dan tachtig procent van de stekken schieten ook wortel.[8] Gebruik van wortelbevorderende hormonen is niet nodig.[9] Er werd door Wollemi Australia een programma opgezet om Wollemia op grote schaal te kweken en de gekweekte exemplaren te verkopen. Uiteindelijk kwam op 1 april 2006 Wollemia in Australië beschikbaar voor het grote publiek (de andere werelddelen volgden later). Een deel van de verkoop prijs van de exemplaren die Wollemi Australia aanbiedt bestaat uit royalty's die gebruikt worden om de in het wild levende populatie te beschermen.

In de Nationale Plantentuin van België te Meise is sinds juni 2005 het eerste exemplaar in de Lage Landen te bekijken. De plant groeit er tussen andere levende fossielen in de Evolutiekas van het Plantenpaleis.

Sinds 1 juni 2006 wordt Wollemia ook in België en Nederland te koop aangeboden. Het Arboretum Kalmthout en de Hortus Botanicus Amsterdam kregen als enigen de licentie voor de verkoop en verkochten oorspronkelijk exemplaren voor €450,- per stuk (de prijs is ondertussen gedaald). Ook de Hortus Botanicus Lovaniensis en de Plantentuin Universiteit Gent hebben er eentje in hun bezit. De Australische ambassadeur heeft enkele exemplaren uitgereikt aan Nederlandse botanische tuinen.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Wollemia nobilis op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. a b NPWS (1998) 'Wollemi Pine Recovery Plan' NPWS, Sydney. ISBN 0731076354 [1]
  3. www.wollemipine.com, How were they found? (Bezocht op 7 februari 2008)
  4. a b c McLoughlin S. en Vajda V. (2005) 'Ancient Wollemi Pines Resurgent', in: American Scientist, nummer 781, blz 540-547
  5. Dettmann ME, Clifford HT. (2005) Biogeography of Araucariaceae. XXII IUFRO World Congress. Queensland Museum, South Brisbane.
  6. Wollemia nobilis www.conifers.org Range & Remarks (Bezocht op 7 februari 2008)
  7. www.wollemipine.com, about us (Bezocht op 7 februari 2008)
  8. K. E. Pohio, H. M. Wallace, R. F. Peters, T. E. Smith and S. J. Trueman. Cuttings of Wollemi pine tolerate moderate photoinhibition and remain highly capable of root formation. Trees - Structure and Function
  9. Stephen J. Trueman, Rodger F. Peters Propagation of Wollemi pine from tip cuttings and lower segment cuttings does not require rooting hormones. Scientia Horticulturae Volume 109, Issue 4, 15 August 2006, pp 394-397.