Joseph Goebbels

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Wollt ihr den totalen krieg?)
Ga naar: navigatie, zoeken
Joseph Goebbels
Bundesarchiv Bild 146-1968-101-20A, Joseph Goebbels.jpg
Algemeen
Geboortedatum 29 oktober 1897
Sterfdatum 1 mei 1945
Geslacht Man
Geboorteplaats Rheydt
Plaats van overlijden Berlijn
Functie
Zijde Nazi-Duitsland
Organisatie NSDAP
Speciale functie Minister van Propaganda
Portaal  Portaalicoon   Tweede Wereldoorlog

Paul Joseph Goebbels (Rheydt, 29 oktober 1897 - Berlijn, 1 mei 1945) was een Duits politicus en publicist. Hij was de minister van propaganda in nazi-Duitsland.

Opleiding[bewerken]

Joseph Goebbels was een zoon van de Duitse boekhouder Fritz Goebbels en Maria Odenhausen[1], een smidsdochter uit het Nederlandse Waubach. In Kerkrade volgde hij in 1917 een opleiding aan het Jongenspensionaat Bleijerheide. Hij werd in de Eerste Wereldoorlog afgekeurd voor militaire dienst wegens een misvormde voet. Hij studeerde letteren en filosofie aan verschillende Duitse universiteiten en promoveerde in 1921 in Heidelberg op een proefschrift over de 19e-eeuwse romantische schrijver Wilhelm von Schütz. Tijdens zijn promotie schreef hij een roman getiteld Michael en twee toneelstukken: Blutsaat en Der Wanderer. Goebbels kon nooit een uitgever voor dit werk vinden. Een van de weigeraars, uitgeverij Ullstein, was eigendom van een Joods-Duitse zakenman. Dit wekte antisemitische gevoelens bij de voorheen naar eigen zeggen 'neutrale' Goebbels op.

Kennismaking met Hitler[bewerken]

Goebbels probeerde tevergeefs als journalist werk te vinden. Gefrustreerd trok hij van Rheydt naar Keulen, Berlijn en vervolgens naar München. Daar ontmoette hij in 1923 bij toeval Adolf Hitler, van wie hij enorm onder de indruk was. Goebbels werd lid van de NSDAP en probeerde mensen voor de boodschap van Hitler te winnen. Goebbels bleek over retorische en publicitaire talenten te beschikken. Hij probeerde de nationaalsocialistische boodschap uit te dragen in de door de geallieerden bezette gebieden. Goebbels werd uitgever van het naziblad Völkische Freiheit. In zijn artikelen ging hij vooral tekeer tegen de Franse bezettingstroepen van het Rijnland, die daar sinds de Eerste Wereldoorlog gelegerd waren. Hij brak ook toen met het katholieke geloof, dit zeer tegen de zin van zijn ouders. Het nationaalsocialisme zag hij als zijn nieuwe religie.

Bliksemcarrière[bewerken]

Joseph Goebbels in 1934 tijdens een toespraak voor een menigte SA'ers in Berlijn

In 1926 werd Goebbels door Hitler benoemd tot Gauleiter van Groot-Berlijn. Hij gaf in 1927 het blad Der Angriff uit als tegenpool voor het toen dominantere (internationaal gerichte) communisme in Berlijn. Goebbels steunde eind jaren 20 uitdrukkelijk de linkse en meer socialistische vleugel van de nazipartij; net als Gregor Strasser bepleitte hij een duidelijker vermenging van (niet-marxistisch) socialisme met het volksnationalisme. Zijn eigen blad Der Angriff werd echter een geduchte concurrent van Strassers blad Berliner Arbeiterzeitung en hij genoot van zijn groeiende reputatie als grofgebekte propagandist. Goebbels werd in 1929 als parlementslid gekozen en werd Reichsleiter für Propaganda van de nazipartij en deed daarbij ervaring op als spreker in het openbaar. Na de machtsovername van Hitler in 1933 werd hij zelfs minister van Volksvoorlichting en Propaganda. Hij kreeg als zodanig steeds meer macht en beheerste ten slotte alle media: pers, radio en film, alsook de kunstwereld. Hij werd een van Hitlers naaste medewerkers.

Vrouwen[bewerken]

Op 19 december 1931 trouwde hij met de gescheiden Magda Quandt. Zij was mooi, blond en had veel goede sociale contacten. In 1936 begon Goebbels een affaire met een 22-jarige UFA-filmster, de Tsjechische Lída Baarová. Goebbels had talloze affaires gehad en zou er nog meer hebben, maar in dit geval overwoog hij zelfs van Magda te scheiden en Lida mee naar Japan te nemen, waar hij dan maar ambassadeur zou worden. Een dergelijke verbintenis van een bekende actrice van Slavische, en dus minderwaardige, afkomst met de propagandaminister zou het regime echter in verlegenheid brengen. Hitler greep na twee jaar in en Lida werd naar Praag afgevoerd, waar haar post en telefoon door de Gestapo werden gecontroleerd.[2] De film Die Preußische Liebesgeschichte (1938) waarin zij de hoofdrol speelde werd verboden.

"Wollt ihr den totalen Krieg?"[bewerken]

Redevoering van Goebbels over de 'algehele oorlog' in het Berlijnse Sportpalast

Vanaf 1942, toen het duidelijk was dat een snelle overwinning aan het oostfront er niet meer inzat en ook niet tegen de westelijke geallieerden, doordat Hitler zelfs Amerika de oorlog had verklaard, vervreemdde Goebbels van Hitler. Als minister van volksvoorlichting waren zijn kwaliteiten evenwel onmiskenbaar, de aard van het regime dat hij diende in aanmerking genomen. Op 18 februari 1943, vlak na de catastrofe van Stalingrad, hield hij in het Berlijnse Sportpalast een geëxalteerde rede, waarin hij de Duitse bevolking de retorisch bedoelde vraag voorhield of het de totale oorlog wilde ("Wollt ihr den totalen Krieg?"). Dit was een duidelijk andere boodschap dan voorheen, die erop neer kwam dat er kanonnen én boter geproduceerd konden worden. Toen de kansen voor de Duitsers waren gekeerd, was zijn rol als propagandist goeddeels uitgespeeld en werd hij benoemd tot Rijksgevolmachtigde voor de totale oorlog. Goebbels had een groot aandeel in het verijdelen van het Complot van 20 juli 1944 en werd vervolgens weer Hitlers trouwste bondgenoot.

Tegen het einde van de oorlog overtuigde Goebbels Hitler ervan in Berlijn te blijven, om zo aan diens mythevorming te werken. Na Hitlers zelfmoord zag hij er om de volgende redenen van af de leiding van het ineengestorte nazi-rijk over te nemen:

"Der Führer hat mir den Befehl gegeben, im Falle des Zusammenbruchs der Verteidigung der Reichshauptstadt Berlin zu verlassen und als führendes Mitglied an einer von ihm ernannten Regierung teilzunehmen. Zum erstenmal in meinem Leben muß ich mich kategorisch weigern, einem Befehl des Führers Folge zu leisten. Meine Frau und meine Kinder schließen sich dieser Weigerung an. Im anderen Falle würde ich mir selbst (...) für mein ganzes ferneres Leben als ein ehrloser Abtrünnling und gemeiner Schuft vorkommen, der mit der Achtung vor sich selbst auch die Achtung seines Volkes verlöre, die die Voraussetzung eines weiteren Dienstes meiner Person an der Zukunftsgestaltung der Deutschen Nation und des Deutschen Reiches bilden müßte".

Vertaling:

"De Führer heeft mij bevel gegeven om, mocht de verdediging van de rijkshoofdstad mislukken, Berlijn te verlaten en als leidinggevend lid deel te nemen aan een door hem aangewezen regering. Voor de eerste keer in mijn leven moet ik categorisch weigeren een bevel van de Führer op te volgen. Mijn vrouw en mijn kinderen sluiten zich bij deze weigering aan. Anders zou ik mijzelf (...) voor de rest van mijn leven een eerloze deserteur en ordinaire schurk voelen, die met zijn zelfrespect ook het respect van zijn volk zou verliezen, dat een voorwaarde zou moeten vormen voor verdere diensten van mijn persoon aan de toekomst van de Duitse natie en het Duitse Rijk."

Moord en zelfmoord[bewerken]

Het gezin Goebbels op 1 januari 1944

In de avond van 1 mei liet Joseph Goebbels zijn kinderen om het leven brengen. Helmut Gustav Kunz, assistent van de hoofdarts van Sanitätsverwaltung, diende alle kinderen (Helga, Hilde, Helmut, Holde, Hedda en Heide) een flinke dosis morfine toe.[3] Toen de kinderen gedrogeerd waren, braken Ludwig Stumpfegger, Hitlers persoonlijke arts, en Magda, de vrouw van Goebbels, een blauwzuurcapsule in de mond van ieder kind, waardoor ze kwamen te overlijden.[4][5][6]

Later die avond pleegde Joseph samen met zijn vrouw in de tuin van de Rijkskanselarij zelfmoord door middel van een blauwzuurcapsule.[4][7] Een SS'er had de opdracht gekregen ook twee kogels in ieder lichaam te schieten, zodat het zeker was dat ze dood waren.[4][7] Hierna werden de lichamen verbrand, maar door de beperkte hoeveelheid benzine werden de lichamen maar deels verbrand en waren nadien goed te herkennen.[5][8]

Externe links[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • Peter Longerich (2010): Joseph Goebbels. Biographie. Siedler, München. Nederlandse vertaling: Goebbels, een biografie, uitg. De Bezige Bij.
  • Willem Melching & Marcel Stuivenga (2011): Joseph Goebbels, Hitlers spindoctor, Prometheus, Amsterdam.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Maria Catharina Odenhausen op WieWasWie.nl
  2. Alan Wykes: Goebbels, vert. bij Standaarduitgeverij, Antwerpen 1977
  3. Ian Kershaw, Hitler 1936-1945 - Vergelding, Spectrum, 2008, pag. 1102-1103
  4. a b c Ian Kershaw, Hitler 1936-1945 - Vergelding, Spectrum, 2008, pag. 1103
  5. a b Richard J. Evans, Het Derde Rijk - Oorlog, Spectrum, 2009, pag. 773
  6. Anthony Beevor, Berlin: The Downfall 1945 - 2002, Viking-Penguin Books, 2002, pag. 380. ISBN 0-670-88695-5
  7. a b Joachim Fest, De Ondergang - Hitler en het einde van het Derde Rijk, Manteau, 2005, pag. 170
  8. Ralf Georg Reuth, Goebbels: Eine Biografie, München, 1995, pag. 613-614
Wikiquote Wikiquote heeft een collectie Engelse citaten gerelateerd aan: Joseph Goebbels
Voorganger:
Adolf Hitler
Rijkskanselier
1945
Opvolger:
Lutz Schwerin von Krosigk