Woodrow Wilson

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Woodrow Wilson Nobel prize medal.svg
Thomas Woodrow Wilson
Thomas Woodrow Wilson
Geboren 28 december 1856
Staunton (Virginia)
Overleden 3 februari 1924
Washington D.C.
Politieke partij Democratische Partij
Partner Ellen Wilson (1885-1914) †
Edith Wilson (1915-1924)
Beroep Politicus
Politicoloog
Historicus
Hoogleraar
Religie Presbyterianisme
Handtekening Handtekening
28e president van de Verenigde Staten
Aangetreden 4 maart 1913
Einde termijn 4 maart 1921
Vicepresident(en) Thomas Marshall
Voorganger William Howard Taft
Opvolger Warren G. Harding
34e gouverneur van New Jersey
Aangetreden 17 januari 1911
Einde termijn 1 maart 1913
Voorganger John Fort
Opvolger James Fielder
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Thomas Woodrow Wilson (Staunton (Virginia), 28 december 1856Washington D.C., 3 februari 1924) was de 28e president van de Verenigde Staten.

Als politicus van de Democratische Partij was Wilson van 1911 tot 1913 de 34e gouverneur van New Jersey. Wilson won als kandidaat van de Democratische Partij de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 1912. Hij versloeg de verdeelde Republikeinse Partij van zittend president William Howard Taft en oud-president Theodore Roosevelt. Voor zijn inzet voor de wereldvrede ontving Wilson in 1919 de Nobelprijs voor de Vrede.

Woodrow Wilson overleed op 67-jarige leeftijd na een beroerte.

Voor zijn presidentschap[bewerken]

Wilson werd geboren uit een Schots geslacht en groeide op in een religieus en academisch gezin; zijn vader was een presbyteriaanse predikant. Hij studeerde rechten aan de universiteit van Virginia, liep een jaar stage als advocaat in Atlanta en studeerde vervolgens politieke wetenschappen aan de Johns Hopkins University, waar hij in 1886 promoveerde. In 1885 trouwde hij met Ellen Louise Axson en publiceerde hij zijn scriptie met een analyse van de scheiding tussen de wetgevende en de uitvoerende macht in de Amerikaanse grondwet (Congressional government). Tot op heden is Wilson de enige Amerikaanse president met een door promotie verkregen doctorsgraad.

In 1890 werd Wilson hoogleraar jurisprudentie en politieke economie aan de Princeton University waar hij een populair docent en gerespecteerd wetenschapper was. Nadat hij in 1902 gekozen werd tot president van de universiteit werd hij landelijk bekend en zonder te solliciteren werd hij in 1910 genomineerd voor het gouverneurschap van New Jersey. Hij was presidentskandidaat namens de Democratische Partij in 1912. De Republikeinen waren verdeeld, zij hadden twee kandidaten: William Howard Taft en Theodore Roosevelt, waardoor Wilson deze verkiezingen won.

Presidentschap[bewerken]

Het Federal Reserve System werd in 1913 door Wilson ingevoerd na eerdere financiële crises. De commerciële banken wilden bescherming, structuur en hulp in de vorm van zelfregulering. Wilson wilde dat de federale overheid zeggenschap zou krijgen in het kapitaal. Zo werd een compromis gesloten en kwam men uit op een stelsel van twaalf regionale Federal Reserve Banks, dat de banken in die regio zelf zouden runnen. De zeven leden van de overkoepelende Board of Governors zouden daarentegen door de president worden benoemd. De Governors zouden bovendien overlappende termijnen krijgen van veertien jaar, om de onafhankelijkheid te waarborgen.

Algemeen kiesrecht was een van de onderwerpen waar Wilson zich tijdens zijn presidentschap mee bezig moest houden. Wilson zelf was progressief en een voorstander van algemeen kiesrecht, maar hij had te maken met sterke oppositie op dit punt. Bovendien brak kort na zijn inauguratie de Eerste Wereldoorlog uit.

Staatsieportret

In 1915 vielen de Verenigde Staten onder het presidentschap van Wilson Haïti binnen; het zou bezet blijven tot 1934. Volgens de regering-Wilson gebeurde dit om een Duitse invasie te verijdelen: het Duitse Keizerrijk had namelijk grote economische belangen in Haïti. Onder de VS-gezant Franklin Roosevelt, de latere Democratische president, werd een grondwet opgesteld en een algemene 'corvée' ingevoerd, die voorheen alleen was opgelegd aan de zwarte onderklasse. Er werd veel aan de infrastructuur van het eiland gedaan, maar de bestuurlijke hervormingen pakten niet goed uit. Onenigheden met de Mexicaanse dictator Victoriano Huerta leidden in 1914 tot de Amerikaanse bezetting van Veracruz. Onder Wilsons presidentschap intervenieerden de Verenigde Staten ook in Panama, Cuba en Nicaragua.

In eerste instantie slaagde Wilson erin de Verenigde Staten buiten de oorlog te houden, al verleende hij wel materiële steun aan Frankrijk en Groot-Brittannië. Zijn neutraliteitspolitiek leidde tot zijn herverkiezing in 1916. Maar in 1917 werd de druk om mee te doen met de oorlog steeds groter. De onderschepping van het Zimmermanntelegram, waaruit bleek dat Duitsland Mexico wilde opzetten tegen de VS, en de torpedering door de Duitsers van het passagiersschip Lusitania in het kader van de onbeperkte duikbotenoorlog, leidden op 6 april 1917 tot een oorlogsverklaring aan Duitsland en de andere centrale mogendheden. Hiermee gaf de VS de doorslag ten gunste van de westelijke geallieerden; het Russische rijk was inmiddels ingestort en had een afzonderlijke vrede met Duitsland gesloten.

Na de oorlog zette Wilson zich met wisselend succes in voor de wereldvrede. Op 8 januari 1918 sprak Wilson zijn beroemde Veertien Punten uit, waarin hij onder meer pleitte voor een verbondschap van landen, zelfbeschikkingsrecht der volkeren, voor een organisatie die instond voor de territoriale onschendbaarheid en politieke onafhankelijkheid van grote en kleine landen.

Wilson bracht zijn Veertien Punten in bij de vredesbesprekingen in Parijs in 1919. Het voorstel om een verbondschap van landen op te richten (de Volkenbond) werd opgenomen in het Vredesverdrag van Versailles, maar de meeste andere punten sneuvelden of werden niet voluit uitgevoerd.

Voor zijn inzet voor de wereldvrede ontving Wilson in 1919 de Nobelprijs voor de Vrede. Tot zijn grote teleurstelling werden de Verenigde Staten zelf geen lid van de Volkenbond.

Wilson ondertekende op 9 januari 1918 het 19e amendement voor de grondwet van de Verenigde Staten. Daarin was opgenomen dat er een algemeen kiesrecht zou komen, dus ook voor vrouwen. Eerder was Wilson daar nog tegenstander van. In augustus 1920 werd het amendement van kracht nadat het door het Congres en twee derde van de staten was bekrachtigd.

Op 2 oktober 1919 kreeg Wilson een beroerte. Hierdoor was hij nauwelijks meer in staat te functioneren; de details omtrent zijn beperkingen werden pas na zijn dood bekendgemaakt. Zijn tweede vrouw, Edith Bolling Galt Wilson, maakte een selectie van de thema's die onder de aandacht van Wilson gebracht moesten worden. De andere onderwerpen werden door zijn ministers afgehandeld. In 1921 eindigde Wilsons termijn.

Engelstalige videomontage van Wilson
Wilson tijdens een parade in 1918

Na zijn presidentschap[bewerken]

Wilson bleef met zijn vrouw in Washington D.C. wonen, waar hij op 3 februari 1924 op 67-jarige leeftijd overleed. Zijn vrouw leefde nog 37 jaar in hetzelfde huis, waar zij op 28 december 1961 overleed.

Publicaties[bewerken]

  • Wilson, W. A history of the American people, 5 delen, 1902.
    • Volume 1 The Swarming of the English 350 p
    • Volume 2 Colonies and Nation 369 p
    • Volume 3 The Founding of the Government 348 p
    • Volume 4 Critical Changes and Civil War 343 p
    • Volume 5 Reunion and Nationalization 338 p met index.

Omstreden vanwege het goedpraten van geweld van de Ku Klux Klan tijdens de Reconstructie en geciteerd in de beruchte film The Birth of a Nation

Kabinetsleden onder Wilson[bewerken]

Woodrow Wilson en zijn kabinet in "the Cabinet Room"
Kabinetsleden Ministerie Periode Bijzonderheden
William Jennings Bryan Buitenlandse Zaken 1913 - 1915 Presidentskandidaat in 1896, 1900 en 1908
Franklin Lane Binnenlandse Zaken 1913 - 1920
Lindley Garrison Oorlog 1913 - 1916
William Redfield Economische Zaken & Arbeid 1913 - 1919
William McAdoo Financiën 1913 - 1918
James McReynolds Justitie 1913 - 1914
David Houston Landbouw 1913 - 1920
Financiën 1920 - 1921
Josephus Daniels Marine 1913 - 1921
Albert Burleson Posterijen 1913 - 1921
William Wilson Arbeid 1913 - 1921
Thomas Gregory Justitie 1914 - 1919
Robert Lansing Buitenlandse Zaken 1915 - 1920
Newton Baker Oorlog 1916 - 1921
Carter Glass Financiën 1918 - 1920
Joshua Alexander Economische Zaken & Arbeid 1919 - 1921
Alexander Palmer Justitie 1919 - 1921
Bainbridge Colby Buitenlandse Zaken 1920 - 1921
John Barton Payne Binnenlandse Zaken 1920 - 1921
Edwin Meredith Landbouw 1920 - 1921

Zie ook[bewerken]

Winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede

1901: Dunant, Passy · 1902: Ducommun, Gobat · 1903: Cremer · 1904: Institut de Droit International · 1905: Von Suttner · 1906: Roosevelt · 1907: Moneta, Renault · 1908: Arnoldson, Bajer · 1909: Beernaert, Balluet d'Estournelles de Constant · 1910: IPB · 1911: Asser, Fried · 1912: Root · 1913: La Fontaine · 1917: ICRC · 1919: Wilson · 1920: Bourgeois · 1921: Branting, Lange · 1922: Nansen · 1925: Chamberlain, Dawes · 1926: Briand, Stresemann · 1927: Buisson, Quidde · 1929: Kellogg · 1930: Söderblom · 1931: Addams, Butler · 1933: Angell · 1934: Henderson · 1935: Von Ossietzky · 1936: Lamas · 1937: Cecil · 1938: Office international Nansen pour les réfugiés · 1944: ICRC · 1945: Hull · 1946: Balch, Mott · 1947: Friends Service Council, American Friends Service Committee · 1949: Orr · 1950: Bunche · 1951: Jouhaux · 1952: Schweitzer · 1953: Marshall · 1954: Bureau van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen · 1957: Pearson · 1958: Pire · 1959: Noel-Baker · 1960: Luthuli · 1961: Hammarskjöld · 1962: Pauling · 1963: ICRC, IFRC · 1964: King · 1965: UNICEF · 1968: Cassin · 1969: Internationale Arbeidsorganisatie · 1970: Borlaug · 1971: Brandt · 1973: Kissinger, Lê Đức Thọ · 1974: MacBride, Satō · 1975: Sacharov · 1976: Williams, Corrigan · 1977: Amnesty International · 1978: Sadat, Begin · 1979: Moeder Teresa · 1980: Esquivel · 1981: Bureau van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen · 1982: Myrdal, Robles · 1983: Wałęsa · 1984: Tutu · 1985: IPPNW · 1986: Wiesel · 1987: Arias · 1988: VN-vredesmacht · 1989: Gyatso · 1990: Gorbatsjov · 1991: Suu Kyi · 1992: Menchú · 1993: Mandela, De Klerk · 1994: Arafat, Peres, Rabin · 1995: Rotblat, Pugwash Conferences on Science and World Affairs · 1996: Ximenes Belo, Ramos-Horta · 1997: ICBL, Williams · 1998: Hume, Trimble · 1999: AzG · 2000: Dae-jung · 2001: VN, Annan · 2002: Carter · 2003: Ebadi · 2004: Maathai · 2005: IAEA, El-Baradei · 2006: Grameen Bank, Yunus · 2007: Gore, IPCC · 2008: Ahtisaari · 2009: Obama · 2010: Liu · 2011: Johnson Sirleaf, Gbowee, Karman · 2012: Europese Unie · 2013: OPCW · 2014: Satyarthi, Yousafzai

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Woodrow Wilson.