Woudrichem (plaats)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Woudrichem
Stad in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Woudrichem Wapen van Woudrichem
Woudrichem (plaats)
Woudrichem (plaats)
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Woudrichem Woudrichem
Coördinaten 51° 49′ NB, 5° 0′ OL
Algemeen
Oppervlakte 7,68 [1] km²
- land 6,85 h km²
- water 0,83 km²
Inwoners (2012) 4 570 [2] (667 inw/km²)
Burgemeester Arie Noordergraaf (wnd) (SGP
Overig
Postcode 4285
Netnummer 0183
Foto's
Uitzicht op Woudrichem vanaf de stadswal
Uitzicht op Woudrichem vanaf de stadswal
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Woudrichem (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Brabants: Woerkem of Woerkum) is een oude vestingstad aan de Merwede in de provincie Noord-Brabant in het Land van Heusden en Altena, en hoofdplaats van de gelijknamige gemeente. Woudrichem telt ongeveer 4500 inwoners, ongeveer een derde van de gehele gemeente.

Ligging en nabijgelegen kernen[bewerken]

Woudrichem ligt tussen Sleeuwijk en Rijswijk. Nabijgelegen kernen zijn Sleeuwijk, Gorinchem (voetveer), Rijswijk en Almkerk. Dichtstbijzijnde grote plaatsen zijn Gorinchem, Oosterhout en Breda.

Naamgeving[bewerken]

Er zijn meerdere verklaringen voor de oorsprong van de plaatsnaam Woudrichem. De eerste en meest waarschijnlijke uitleg stelt dat de plaatsnaam afkomstig is van wald en heim, en duidt op een bosrijke omgeving. Een tweede uitleg is dat ene Heer Waldrik een huis oprichtte aan de oever van de Waal. Door de tijd heen werd Woudrichem verschillend uitgesproken en geschreven. Een aantal varianten is aangebracht op de gevel van een pand aan de Kerkstraat in Woudrichem. Een aantal varianten volgen hier:

  • ca. 866 UUalricheshem [3]
  • ca. 1000 Walderinghem
  • 1178 Waldrichem
  • 1230 Woudrichemerward
  • 1241 Wodrinheim / Wodrincheym / Wodrinchem
  • 1465 Woldrichem
  • 1476 Woerchem
  • 1500 Worrynckhem / Worrynhem
  • 1536 Worcum / Worcom
  • 1600 Worichem
  • 1724 Wornichem
Oudst bekende stadskaart
Woudrichem
Woudrichem tijdens de viering van 650 jaar stadsrechten, 27 augustus 2006
Een fontein in de vestinggracht nabij de molen Nooit Gedagt in mei 2007
Vestingwerken
Sint-Martinuskerk
Haven

Geschiedenis[bewerken]

Woudrichem is ontstaan in de negende eeuw. Op een oeverwal, waar zich nu de Hoogstraat en de Molenstraat bevinden, ontstond een marktplaats. Rond het jaar 1000 verschenen, merendeels ten noorden van de Alm, een aantal nederzettingen die op Woudrichem waren gericht. De Maas stroomde aanvankelijk niet langs Woudrichem. De hoofdstroom van deze rivier stroomde eerst ongeveer door de bedding van de huidige Bergsche Maas, later was de Alm de hoofdstroom, en nog later de huidige Afgedamde Maas, tot in 1904 de Bergsche Maas werd gegraven.

Woudrichem lag strategisch aan de samenvloeiing van Maas en Waal in de invloedssfeer van zowel het Hertogdom Brabant, Gelre en het Graafschap Holland. In 1322 werd het Land van Altena bij het Graafschap Holland gevoegd om pas in 1815 bij de nieuw gevormde provincie Noord-Brabant te worden ingedeeld.

In de veertiende eeuw was de stad zo uitgegroeid, dat de Heer van Altena, Willem VII van Horne, in 1356 stadsrechten verleende aan Woudrichem. De graaf van Holland verplaatste in hetzelfde jaar de grafelijke riviertol van Niemandsvriend, gelegen in Sliedrecht, naar Woudrichem. Hierdoor en door andere voorrechten, zoals het visrecht uit 1362 – verleend door Dirk Loef van Horne, bouwer van Slot Loevestein - kwam de plaats tot bloei.

In deze tijd werd ook de Martinuskerk gebouwd . In 1386 begon men met de bouw van de stadsmuur. Het was in dit jaar dat de Graaf van Holland het Land van Altena naar zich toetrok. Onderhandelingen tussen Jan IV van Brabant en Jan VI van Beieren leidden tot de Zoen van Woudrichem (1419). Hierna begon de economie te tanen, toen in 1420 de tol naar Gorinchem werd overgebracht en in 1421 de Sint-Elisabethvloed huishield. De situatie verslechterde verder, mede door militaire activiteiten.

Door de strategische ligging werd Woudrichem regelmatig belegerd. Zo werd de stad in 1405 door de Arkelsen overvallen en door de Geldersen in 1511. In 1572 koos Woudrichem de zijde van Willem van Oranje. In 1573 vonden de Geuzen dat de stad onverdedigbaar was en staken deze in brand. Van 1583 - 1588 werd de stad met een vestinggordel omgeven, die echter een kleiner oppervlak omsloot dan de voormalige stadsmuur. De vesting werd ontworpen door Adriaen Antonisz. van Alkmaar. Met hulp van omliggende steden vond wederopbouw van het stadje plaats. Niettemin bleef de economische situatie slecht en in 1700 kreeg Woudrichem daarom vrijstelling van belastingen.

In 1814 werd Woudrichem opgenomen in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In de omgeving van de stad mocht voortaan niet meer gebouwd worden en in 1815 werd in de dijk een sluis gebouwd waardoor het omliggende land zou kunnen worden geïnundeerd. Pas in 1926 werden de bepalingen versoepeld en eerst in 1955 werd de vesting opgeheven. Dit schiep de mogelijkheid om woonwijken buiten de vestingwallen aan te leggen. Vanaf 1971 is de historische stadskern gerestaureerd. Dit centrum is geklasseerd als beschermd stadsgezicht.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Woudrichem is een historisch vestingstadje dat in zijn geheel bezienswaardig is en een beschermd dorpsgebied heeft. De belangrijkste monumenten zijn:

1rightarrow blue.svg Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Woudrichem

Musea[bewerken]

Economie[bewerken]

Vanouds was de zoetwatervisserij (zalm, elft, fint) een belangrijke tak van bedrijvigheid. Niet alleen het wapen van Woudrichem, maar ook dat van het omringende Land van Altena draagt twee zalmen. In 1875 nog werd de vooruitgang in den toestand der behoeftige klasse toegeschreven aan den verbeterden vischvangst. In de jaren '50 van de 20e eeuw verdween deze broodwinning door vervuiling van de rivieren. Voorts was er landbouw (aardappelen, suikerbieten, haver, rogge) en melkveehouderij. Ook was er tuinbouw (appelen, peren, aardbeien, groenten). Industriële bedrijvigheid beperkte zich tot de traditionele ambachten en een enkele mandenmakerswerkplaats.

Uit de visserij kwam de visconservenindustrie voort: Omstreeks 1920 startte de firma Wijnbelt & Co als zoetwatervishandel en eind jaren '30 van de 20e eeuw begon dit bedrijf de visconservenfabriek Wylax International B.V.. Tegenwoordig is dit een onderdeel van het Britse Linton Park plc.

Vanaf 1970 zou het toerisme een toenemende plaats innemen, vanwege het inmiddels gerestaureerde historische vestingstadje en de watersport.

Winkelen[bewerken]

Weekmarkt is er op 't Rond op donderdagmiddag van 13.00 tot en met 17.00 uur.

Natuur en landschap[bewerken]

Woudrichem ligt juist daar waar de Afgedamde Maas samenvloeit met de Waal, waarna de stroom verder westwaarts vloeit als Boven-Merwede. Op deze plaats komen de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland bij elkaar. Aan de overzijde van de Afgedamde Maas, op het grondgebied van Poederoijen ligt het Slot Loevestein. Het is vanuit Woudrichem per voetveer bereikbaar. Over de Boven-Merwede kan men per voetveer naar Gorinchem varen.

Ten westen van Woudrichem bevindt zich het natuurgebied Groesplaat, bestaande uit de delen Sleeuwijkerwaard en Het Gors. Het betreft uiterwaarden en stroomruggen langs de Boven-Merwede. Ten zuiden van Woudrichem bevindt zich grootschalig landbouwgebied, in de jaren '60 van de 20e eeuw ontstaan door ruilverkaveling. Hier vindt men ook het particulier landgoed Uitwijkse Veld.

Evenementen[bewerken]

  • Visserijdagen
  • Boekenmarkt
  • Koningsdag
  • Jaarmarkt en kermis

In 2006 vierde Woudrichem 650 jaar stadsrechten. Vanaf 25 augustus tot en met 17 september 2006 zijn er allerlei activiteiten geweest om dit uitbundig te vieren. In het weekend van 25 t/m 27 augustus werd de Vesting verdeeld in verschillende eeuwen (13e tot en met 21e eeuw), waarbij de bewoners verkleed waren conform het hun toebedeelde tijdsgewricht en allerlei acts opvoerden. Een registratie daarvan is terug te vinden op de website gewijd aan de gebeurtenis.[4]

Media[bewerken]

  • Altena Nieuws
  • Het Kontakt
  • Regiowoudrichem.nl

Onderwijs[bewerken]

  • Basisschool 't Ravelijn
  • Christelijke basisschool Eben-Haëzer
  • Basisschool Oudendijk
  • Peuterspeelzaal Pippeloentje
  • Kinderopvang Woudrichem

Verenigingen[bewerken]

Er zijn diverse verenigingen in Woudrichem zoals:

Voorzieningen[bewerken]

  • VVV
  • Zorgcentrum de Lemmenskamp

Verkeer en vervoer[bewerken]

Woudrichem is bereikbaar vanaf de A27 en de N322.

Per openbaar vervoer is Woudrichem bereikbaar via de buslijn 121 's-Hertogenbosch naar Wijk en Aalburg van Veolia. Met buurtbuslijn 221 is zowel Almkerk als Sleeuwijk te bereiken.

Er is een veerverbinding tussen Gorinchem en Woudrichem en ook naar Slot Loevestein.[5]

Trivia[bewerken]

  • Op 9 januari 1978 werd de nachtrust van de inwoners van Woudrichem ernstig verstoord, toen een VPRO-nachtradioprogramma van Willem de Ridder een soort van spooktocht per auto naar Slot Loevestein had georganiseerd. Op alle mogelijke manieren probeerden fanatieke luisteraars aan de overkant van het water te raken tussen Woudrichem en het slot. Roeibootjes werden gestolen, en verkeersborden werden vernield om als roeispanen te gebruiken.
  • Op 18 november 2000 meerde Sinterklaas hier aan met de Pakjesboot 12 tijdens zijn intocht.
  • In 2007 werd Woudrichem op Koninginnedag samen met 's-Hertogenbosch bezocht door de Koningin.
  • In april 2008 vormde Woudrichem het decor voor een groot aantal scènes voor de film Oorlogswinter, die in december 2008 is verschenen. Met name rond de Martinuskerk en de aangrenzende straten is veel gefilmd, en in de kerktuin werd de executie van Michiels vader verfilmd.
  • Woudrichem is de plaats waar het televisieprogramma Dokter Tinus van SBS 6 wordt opgenomen; in de serie wordt de plaats Woerkem genoemd. Bijna net zoals de echte Woerkummers het in hun dialect noemen: Woerkum.
  • Tijdens de carnavalsperiode wonen de Woerkummers echter in het (ut) Mosterdgat.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1]
  2. [2]
  3. Oorkondenboek van het Sticht Utrecht tot 1301, uitg. door S. Muller Fz. en A.C. Bouman, dl. 1 nr. 49, blz. 43.
  4. www.woerkum650.nl
  5. Veerdienst Gorinchem