Xoanon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een xoanon van Artemis van Ephesus

Een xoanon (Oud-Grieks: ξόανον / xóanon; meervoud: ξόανα / xóana) was een archaïsch houten cultusbeeld in het oude Griekenland. Grieken associeerden in de klassieke periode dergelijke cultusvoorwerpen, of ze nu aniconisch of beeltenis waren, met de legendarische Daedalus. Dergelijke cultusbeelden waren bewaard tot in historische tijden. In de 2e eeuw n.Chr. beschreef Pausanias talrijke xoana in zijn Beschrijving van Griekenland, waaronder het beeld van Hera in haar tempel te Samos moet worden vermeld. "Het standbeeld van de Samische Hera, zoals Aethilos zegt, was eerst een houten balk, maar nadien, toen Prokles heerser was, werd het vermenselijkt in vorm" (Clemens van Alexandrië, Protrepticus 40, 41, opgemerkt in Stewart).

Te Korinthe merkte Pausanias op dat "Het heiligdom van Athena Chalinitis is bij het theater, en in de buurt ervan is een naakt houten beeld van Herakles, gezegd door Daidalos te zijn gemaakt. Al de werken van deze kunstenaar, hoewel was grof om naar te kijken, heeft desalniettemin een tikje van het goddelijk in zich." (II 4.5.)

Van de werken van Daidalos zijn er twee in Boeotië, een Herakles in Thebe en de Trophonios te Lebadeia. Er zijn ook twee ander xoana op Kreta, een Britomartis te Olous en een Athena te Knossos.... Op Delos is er ook een klein xoanon van Aphrodite, waarvan de rechterhand door de tijd is beschadigd, en waarvan het onderste deel in plaats of voeten vierkant is[1]. Ik ben ervan overtuigd dat Ariadne dit beeld kreeg van Daidalos. (Pausanias, IX 40.3).

Gelijkaardige xoana werden door de Grieken toegeschreven aan de tijdgenoot van Daedalus, de even legendarische Smilis.

In Athene werd in het Parthenon een houten beeltenis van Pallas Athena bewaard waarvan de Atheners meenden dat het op aarde was gevallen als geschenk voor Athene. Op het eiland Icaria werd een rustiek stuk hout vereerd omwille van de geest van Artemis die het bevatte of voorstelde (Burkert). Ovidius beschrijft in zijn Metamorphosen (X 693ff.) hoe er in de grot van de moedergodin talrijke houten beelden te zien zijn.

Voetnoten[bewerken]

  1. Cf "Dame van Efeze" in de tempel van Artemis in Efeze die de Grieken Artemis noemden.

Referenties[bewerken]

Zie ook[bewerken]