Zakdoekje leggen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Zakdoekje leggen is een kinderlied waar een spelletje bij hoort. Het spel, een kringspel, is een variant op tikkertje. Het was een veel gezongen liedje bij kinderfeestjes.

Oudste vindplaatsen van het liedje[bewerken]

De oudste liedboekjes die dit liedje bevatten, stammen van rond 1890. Het Friese liedboekje In doaze fol alde snypsnaren, verzameld door Waling Dykstra en T.G. van der Meulen (1882) vermeldt twee varianten van dit liedje: 'Doekje belegge / Kan niemant segge' en 'Hintsje bilizze, / Ik doarst it net sizze'. In Veluwsche Kinderliederen, samengesteld door A. Aarsen (1886) luidt de incipit: 'Doekje leggen, / Niemand zeggen!'. Het liedboekje Nederlandsche baker- en kinderrijmen door J. van Vloten en M.A. Brandts Buys (1894) heeft drie varianten van het liedje: 'Doekje leggen. / Niemand zeggen'; 'Geel ei, groen ei, / Allerhande eiertjes!'; en 'Vischje leggen, / Niemand zeggen'.[1]

De collectie Boekenoogen, verzameld in de periode 1891-1930, heeft maar liefst 61 treffers van dit liedje. Hierbij zijn varianten als 'Geel ei, groen ei allerhande eitjes / Twee paar schoenen heb ik gemaakt'; 'Doekje beleggen, niemand zeggen / Ik weet niet waar ik hem neer zal leggen'; 'Vischje leggen, niemand zeggen / Deze nacht heb ik gewaakt'; en 'Zakdoek legge', niemand zegge' / 'k 'eb den 'eelen dag gewaakt'.[1]

Ouderdom liedje[bewerken]

Dat de oudste vindplaatsen teruggaan in de negentiende eeuw, wil niet zeggen dat het liedje uit deze periode stamt. Sinds halverwege de negentiende eeuw werden er, onder invloed van de Romantiek, veel volksliedjes verzameld en uitgegeven. Het liedje kan echter ouder zijn en in de mondelinge overlevering lange tijd zijn doorgegeven, voordat het voor het eerst werd opgetekend.

Tekst[bewerken]

Volksliedjes kennen, door hun mondelijke overlevering, vaak vele (regionale en/of tijdgebonden) varianten in zowel tekst als melodie. De huidige tekst van het liedje gaat mogelijk als volgt.

Zakdoekje leggen,
Niemand zeggen,
Ik heb de hele nacht gewaakt.
Twee paar schoenen heb ik afgemaakt:
Eén van stof en één van leer,
Hier leg ik mijn zakdoekje neer.

Of:

Zakdoekje leggen,
Niemand zeggen,
"Kukeleku" zo kraait de haan.
Ik heb maar twee paar schoenen aan:
Eén van stof en één van leer,
Hier leg ik mijn zakdoekje neer.

Of:

Zakdoekje leggen,
Niemand zeggen,
"Kukelekuu", zei/kraait onze haan.
Twee paar schoenen heb ik aangedaan
Eén van stof en één van leer,
Hier leg ik mijn zakdoekje neer.

Aanvulling[bewerken]

Als het kind de zakdoek achter iemand heeft gelegd, kan het volgende worden gezongen:

Kijk voor je...
Kijk achter je...
(Wie hem vindt/heeft, die mag me pakken)

Of:

Alle ogen zijn gesloten, en wie er omkijkt die krijgt hem niet, die krijgt hem niet,
Kijk om!

Spelregels[bewerken]

De kinderen, meestal jonge kinderen (peuters en kleuters), zitten in een kring. Eén kind loopt buiten om de kring heen. Hij of zij heeft een zakdoekje (of een ander voorwerp) in de hand. De kinderen in de kring zingen het liedje "zakdoekje leggen niemand zeggen". De kinderen hebben hun hoofd voorovergebogen en hun ogen dicht, zodat ze niet kunnen zien waar de zakdoeklegger is. Op een willekeurig moment legt het kind de zakdoek achter een kind dat in de kring zit.

Aan het eind van het lied kan ook nog worden gezongen: 'Kijk voor je / Kijk achter je / (Wie hem vindt/heeft, die mag me pakken)'.

Aan het einde van het liedje doen de kinderen hun ogen open en kijken achter zich. Het kind bij wie de zakdoek ligt, staat op en probeert de zakdoeklegger te tikken. Dat moet voordat de zakdoeklegger om de kring is gelopen en weer op zijn of haar eigen plaats is gaan zitten (of op de lege plek is gaan zitten van de tikker). Het spel eindigt als dat kind getikt wordt of is gaan zitten. Als het kind getikt is, moet hij nog een keer met de zakdoek lopen. Als het hem lukt om te gaan zitten, is het kind dat de zakdoek heeft gekregen de nieuwe zakdoeklegger.

Trivia[bewerken]

  • De spelregels en het liedje hebben overeenkomsten met het oude gebruik rondom een lapjesboom of koortsboom (een soort wensboom).
  • In het Engels heet dit spel Duck, Duck, Goose of ook wel Hanky putting.
  • In het Chinees (Mandarijn) heet dit spel Diushoujuan.

Externe link[bewerken]

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Zakdoekje leggen op Wikisource
Bronnen, noten en/of referenties