Zapoteeks

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zapoteeks (Diidzaj)
Gesproken in Oaxaca, emigrantengemeenschappen in Neder-Californië en Californië
Sprekers 410.901 moedertaalsprekers
Rang niet in de top-100
Taalfamilie

Oto-Mangue

  • Oaxacaans
    • Popoloca-Zapoteeks
      • Zapotecan
        • Zapoteeks
Dialecten
Alfabet Latijns
Officiële status
Officieel in

Nergens. Zapoteeks is een van de 62 erkende inheemse talen in Mexico

Taalcodes
ISO 639-1 -
ISO 639-2 zap
ISO 639-3 zap
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Zapoteeks (Zapoteeks: Diidzaj, Didxazá, Dí'z-tè' ) is een taal uit de Oto-Manguetaalfamilie. Het Zapoteeks wordt gesproken door de Zapoteken, die in het zuiden van Mexico leven. Veel taalkundigen zien het Zapoteeks als dialectcontinuüm of zelfs als taalfamilie in plaats van als taal, maar om praktische redenen wordt het vaak als één taal gezien. In totaal hebben de verschillende dialecten van het Zapoteeks 410.901 sprekers (2005).[bron?]

Classificatie[bewerken]

Het Zapoteeks is een van de Oto-Manguetalen, die tot de oudste talen van Mexico hoort. Het valt onder de oostelijke subgroep van die taalfamilie, samen met onder andere het Mixteeks en het Triqui. De naaste verwanten van het Zapoteeks zijn het Chatino, het Solteeks en het Papabuco. Die laatste twee talen zijn naar alle waarschijnlijkheid uitgestorven.

Het Zapoteeks bestaat uit vier hoofdvariëteiten, die onderling vaak moeilijk verstaanbaar zijn: het Istmus-Zapoteeks dat gesproken wordt op de landengte van Tehuantepec, het Vallei-Zapoteeks dat gesproken wordt in de Centrale Dalen van Oaxaca, het Noord-Zapoteeks dat gesproken wordt in het gebergte ten noorden van Oaxaca-stad en het Zuid-Zapoteeks dat gesproken wordt in het gebergte ten zuiden van die stad. In het algemeen hebben het Istmus-Zapoteeks en het Vallei-Zapoteeks de beste overlevingskansen, deze variëteiten worden zelfs in steden gesproken waar de andere variëteiten vooral in plattelandsgemeenschappen worden gesproken. Het Istmus-Zapoteeks wijkt het sterkst af van de ander variëteiten.

De onderstaande tabel vergelijkt tien telwoorden in vier varianten van het Zapoteeks en het Chatino:

Significado  een   twee   drie   vier   vijf   zes   zeven   acht   negen   tien 
 Noord-Zapoteeks (Xhon) to chope shone tape gayo' xope gaze xono' ga chi
 Zuid-Zapoteeks (Pochutla) tib (tiba) chop (choppa) tzon (tzonna) thap (thappa) ga'y (ga'ya) shop (shoppa) gaz (gazza) shon (shonna) gye' tzi'
 Istmus-Zapoteeks tobi chuppa chonna taapa gaayu' shoopa' gadxe shono ga' chii
 Vallei-Zapoteeks (Mitla) tehb tyo'p chôn tahp gaî sho'p gáhdz shúhn
 Chatino ska23 tukwa32 snã32 hakwa23 ki'yu32 skwa32 kati21 snũ23 kaa2 tii2

Kenmerken[bewerken]

Het Zapoteeks is het eerst op schrift gesteld door de dominicaanse priester Fray Juan de Córdoba, die in 1578 een Zapoteeks woordenboek (Vocabulario en lengua zapoteca) en een grammaticale beschrijving (Arte de la lengua zapoteca) opstelde. Het Zapoteeks is tegenwoordig op het Nahuatl, Yucateeks Maya en Mixteeks na de meest gesproken inheemse taal van Mexico met meer dan 400.000 sprekers. De meesten daarvan leven in Oaxaca, maar de taal wordt ook nog gesproken in emigrantengemeenschappen in Noord-Mexico en zelfs Californië. Er zijn radiostations in onder andere Oaxaca-stad, Guelatao de Juárez en Juchitán, en de taal wordt onderwezen in verschillende universiteiten in Mexico en de Verenigde Staten.

Het Zapoteeks staat bekend om zijn lastige uitspraak. De taal heeft een groot aantal dubbele medeklinkers en is een toontaal. De taal kent een VSO-volgorde en heeft een bijzonder gecompliceerd systeem van voornaamwoorden.

Bronnen, noten en/of referenties