Zastava (merk)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zastava 750
Zastava 101
Zastava 1300
Zastava Yugo 45
Zastava 10

Zastava (Servisch: Застава Ауто) (officiële naam Zavodi Crvena Zastava, ofwel Rode Vlag Fabriek, afgekort Z.C.Z.) was een Joegoslavisch, later Servisch personenautomerk en is nog altijd fabrikant van wapens, aanhangwagens, gereedschappen en vrachtwagens. Zastava is tegenwoordig onderdeel van Fiat.

Geschiedenis[bewerken]

De Zastava-fabriek werd in 1853 opgericht als wapenproducent en fabrikant van gereedschappen, voor de tweede wereldoorlog bouwde men ook reeds vrachtwagens voor legerdoeleinden. In de 1954 sloot Zastava een overeenkomst met Fiat om een aantal modellen in licentie te produceren. Het werd zodoende de eerste Joegoslavische fabrikant van personenwagens. De productie begon met de Fiat-typen 1400 BJ en Campagnola. Ook lichte vrachtwagens behoorden vanaf het begin tot het productieprogramma. Vanaf oktober 1955 werd in Kragujevac de Fiat 600 gebouwd. Door vergroting van de motorinhoud ontstonden bij slechts licht gewijzigde carrosserie de typen Zastava 750 en Zastava 850. Tot het einde van de productie in november 1985 werden in totaal 923.487 eenheden van deze internationaal zeer succesvolle Fiat-constructie bij Z.C.Z. gebouwd. Vooral in de vijftiger en zestiger jaren werden meer Fiat-typen gemonteerd: de 1100E, de 600 Multipla, de 1800B en de 2300. Grote productieaantallen bereikte de Zastava 1300, deze werd vanaf 1961 gebouwd en was verregaand gelijk aan het Fiat-origineel. Als eigen carrosserievariant werd o.a. een ziekenauto genaamd "Sanitet" gebouwd. De later ook als 1500 (met 1500 cc motor) geleverde auto bleef tot eind jaren zeventig in het programma.

In 1971 begon de productie van de Zastava 101, gebaseerd op de Fiat 128. Zastava maakte een nooit door Fiat geproduceerde vijfdeurs hatchback-versie van de 128. De 101 werd al vrij snel naar verschillende landen geëxporteerd, onder andere als Fiat 128 Z, Fiat 1100 Z en Zastava 1100. Door montage bij het Poolse FSO ontstond de Zastava 1100 P. In 1978 verscheen een driedeursuitvoering, de Mediteran. Zastava ontwikkelde zelf een pick-up-variant genaamd Poly en in 1984 werd ook de vierdeurs sedanuitvoering in productie genomen onder de naam Zastava 128, nadat Fiat zelf de productie hiervan in 1983 staakte. Vanaf 1986 wordt het model verkocht als Zastava 55 GT/GTL (1100 cc) en 65 GTL(1300 cc). In 1987 werd de merknaam Zastava vervangen door Yugo en werden de auto's aangeboden als Yugo Skala. De productie hiervan werd pas in november 2008 gestaakt.

In 1980 werd de Zastava Yugo Koral of gewoonweg Yugo gepresenteerd. Deze had een eigen carrosserie, maar was technisch gezien gebaseerd op de Fiat 127. Oorspronkelijk werd hij geleverd met een 900 cc motor als type 45, later ook met de motoren van het type 101 als 55 en met een 1300 cc motor als 65. In 1987 maakte de Yugo de helft van de Z.C.Z.-productie uit en werd een cabriolet-versie gepresenteerd. In Italië werd Innocenti gebruikt als merknaam.

In relatief kleine aantallen monteerde men bij Z.C.Z. de Russische Lada, de Poolse FSO-modellen Polonez en 125p en de Polski Fiat 126p. Met de Fiat-licentienemers in de USSR en Polen werd een samenwerking op het gebied van de onderdelensector overeengekomen. Montages van Italiaanse onderdelenleveringen rondden het Zastava-programma af met de Fiat Regata en Fiat Croma. In 1987 werd een nieuw type gepresenteerd, de Yugo Florida.

In de jaren negentig kreeg Zastava te maken met economische sancties die tegen Servië werden getroffen, en in 1999 werd de autofabriek in Kragujevac tijdens de Kosovo-oorlog gebombardeerd door de NAVO. In 2006 kreeg de merknaam Zastava een revival, doordat de bij Z.C.Z. gebouwde Fiat Punto (type II facelift) werd verkocht als Zastava 10. Eind april 2008 nam Fiat een belang van 70% in het bedrijf en in november 2008 rolde de laatste auto onder de merknaam Zastava van de band.[1] Tegenwoordig produceert de fabriek in Kragujevac modellen van Fiat. Voorts worden nog wapens, aanhangwagens, gereedschappen en vrachtwagens gebouwd.

In Nederland[bewerken]

In 1971 begon Gremi Auto Import uit Groningen met de import van Zastava in Nederland. Het aanbod bestond uit de Zastava-modellen 750 (in 1973 5.127 gulden), 101 (in 1973 8.578 gulden) en 1300 (in 1973 8.495 gulden).[2] Gremi importeerde ook Lada. In de jaren tachtig bleek deze combinatie meer en meer ten nadele van Zastava te werken.[3] In 1986 werd de import gestaakt. In 1988 werd Yugo Nederland, gevestigd in Doesburg, opgericht om de Yugo's naar Nederland te halen.

Belangrijkste modellen[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • (de) Dünnebier, Michael; Kittler, Eberhard, Personenkraftwagen sozialistischer Länder, Transpress, Berlin, 1990, 188 p. ISBN 3-344-00382-8.
  1. (nl) Boer, N. de. Servië stopt met Yugo. AutoWeek (28 november 2008) Geraadpleegd op 22 maart 2014
  2. (nl) , Autotest 1973 (herdruk 1994), Kluwer, Deventer, 1994, 158 p. ISBN 90-201-2915-5.
  3. (nl) Vlugt, van der, Fred, Auto '92 : een overzicht in woord en beeld van meer dan 300 auto's op de Nederlandse markt, Wereld op wielen, Den Haag, 1992, 416 p.