Zeeland (provincie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zeeland
Provincie van Nederland Vlag van Nederland
Provincievlag Provinciewapen
(Details) (Details)
Kaart: Provincie Zeeland in Nederland Zeeland Zuid-Holland Baarle-Hertog Noord-Brabant Groningen Duitsland Limburg Friesland Flevoland Drenthe Noord-Holland IJsselmeer Utrecht Overijssel Gelderland Frankrijk België Noordzee
Over deze afbeelding
Geografie
Hoofdstad Middelburg
Oppervlakte
- Land
- Water
2.933,89 km²
1.787,13 km²
1.146,76 km²
Coördinaten 51° 30′ NB, 3° 50′ OL
Bevolking
Inwoners (30 september 2012) 381.202
– Bevolkingsdichtheid 213 inw./km²
– Aantal gemeenten 13
Politiek
Commissaris van
de Koning
(lijst)
Han Polman (D66)
Overige informatie
Volkslied Zeeuws volkslied
Religie (2011) Protestant 28,8%%
Katholiek 19,3%
Moslim + overig 4% , onkerkelijk circa 48% [1]
ISO 3166 NL-ZE
Website www.zeeland.nl
Detailkaart
OSM - provincie Zeeland.PNG
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Zeeland (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Zeeuws: Zeêland) is een provincie in het zuidwesten van Nederland. Zeeland grenst aan de Nederlandse provincies Zuid-Holland en Noord-Brabant en de Belgische provincies West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen en (voor een klein stuk) Antwerpen. Zeeland telt 381.202 inwoners (30 september 2012), bestuurlijk centrum en grootste stad van de provincie is de hoofdstad Middelburg. Het bijvoeglijk naamwoord is Zeeuws en de bewoners heten Zeeuwen.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Zeeland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Kaart van Zeeland uit 1643. Gemaakt door Joan Blaeu.

Zeeland werd reeds voor de tijd van de Romeinen bewoond. Uit die tijd stammen ook de beelden van o.a. de godin Nehalennia, die door vissers in de Oosterschelde zijn gevonden.

Sinds de middeleeuwen is de strijd tegen het water een rode draad door de geschiedenis. Aanwinning en verlies van land wisselden elkaar af. Vrijwel de hele provincie (behalve de duinstreek) ligt op of onder zeeniveau. Het landschap is een lappendeken van polder(tje)s en dijken. De geografie van Zeeland is in de loop van de tijd grondig gewijzigd. De vele kleinere eilanden zijn langzamerhand samengegroeid tot de grotere (schier)eilanden die we nu kennen. Andere voormalige bewoonde gebieden staan nu onder water (o.a. het Verdronken Land van Saeftinghe en het Verdronken Land van Zuid-Beveland).

Tijdens de 16e en 17e eeuw heeft Zeeland, evenals Holland, een grote bloeiperiode doorgemaakt. Een aantal Zeeuwse steden zoals Middelburg, Vlissingen, Zierikzee en Veere, speelden toen als internationale havenstad een betekenisvolle rol in de Lage Landen. Middelburg was tot het einde van de 16e eeuw de grootste handelsstad van de Noordelijke Nederlanden en tot en met het derde kwart van de 17e eeuw, met 27.000 à 30.000 inwoners, de op vier na grootste stad (meer inwoners dan Den Haag en Utrecht) van het land. Na Amsterdam was Middelburg, tot het laatste kwart van de 17e eeuw, de grootste havenstad van de Republiek. In Middelburg was de Admiraliteit van Zeeland gevestigd. Als VOC-stad had Middelburg (Kamer van Zeeland) half zoveel macht als Amsterdam; Middelburg was echter even belangrijk als de andere vier VOC-steden: Delft, Enkhuizen, Hoorn en Rotterdam bij elkaar.

In de 18e eeuw nam de welvaart in Zeeland af. In 1795 had Middelburg ongeveer evenveel inwoners als Haarlem en Groningen en was met 20.146 zielen (na de reeds genoemde steden en Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Leiden) nog de achtste stad van Nederland. Zierikzee was in 1795 met 6086 inwoners de tweede stad van Zeeland. De andere belangrijke Zeeuwse steden waren Vlissingen, Goes en Veere met, in genoemd jaar, respectievelijk: 5691, 3711 en 1860 inwoners.

Met de komst van de spoorwegen werden Zuid-Beveland en Walcheren in de 19e eeuw door middel van dammen met het vasteland van Noord-Brabant verbonden. Sinds 1872 ligt er een spoorlijn tussen Vlissingen, Middelburg, Goes, Bergen op Zoom en Roosendaal: de zogenaamde Zeeuwse Lijn. Zeeuws-Vlaanderen heeft nog wel een goederenspoorlijn en een tunnel onder de Westerschelde, maar voor de rest is dit stuk Zeeland afgesneden van de rest van Nederland.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is Zeeland verschillende keren van strategisch belang geweest. Hierdoor hebben een aantal steden en gebieden veel te lijden gehad onder gevechten, bombardementen en inundaties. Vooral het aanzien van het eiland Walcheren en de Middelburgse binnenstad is hierdoor grondig veranderd. Door de zware gevechten in West-Zeeuws-Vlaanderen, aan het einde van de oorlog, werden veel plaatsen, waaronder Breskens, Schoondijke, Oostburg en Sluis, bijna volledig verwoest.

Een in de jaren 1950 politiek beladen onderwerp was de kwestie van de vrije veren over de Westerschelde. Vooral in Zeeuws-Vlaanderen zorgde dit voor de nodige commotie.

In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 werd Zeeland getroffen door een Watersnood. Om een dergelijke ramp in de toekomst te voorkomen, werden vanaf 1960 de Deltawerken uitgevoerd. Een neveneffect hiervan was dat de verbindingen met de rest van Nederland aanzienlijk werden verbeterd. Over de afsluiting van de Oosterschelde ontstond wel veel rumoer. In 1987 werden de Deltawerken voltooid. De economische en sociale structuur van de Zeeuwse eilanden is door de komst van de vaste oeververbindingen sterk veranderd. Het vroeger geïsoleerd liggende gebied is nu binnen een uur te bereiken vanuit de diverse grote steden. Het toerisme heeft een grote vlucht genomen.

Politiek[bewerken]

Zetelverdeling Provinciale Staten 2011
Nuvola single chevron right.svg Zie Politiek in Zeeland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zeeland wordt in de periode 2011-2015 bestuurd door een coalitie van VVD, PvdA, CDA en SGP. Commissaris van de koning(in) is Han Polman (D66).

Gemeenten[bewerken]

Sinds 1 januari 2003 bestaat Zeeland uit dertien gemeenten.

Gemeenten in Zeeland
  1. Borsele (22.592 inwoners)
  2. Goes (36.977 inwoners)
  3. Hulst (27.402 inwoners)
  4. Kapelle (12.508 inwoners)
  5. Middelburg (47.660 inwoners)
  6. Noord-Beveland (7.508 inwoners)
  7. Reimerswaal (21.915 inwoners)
  8. Schouwen-Duiveland (33.821 inwoners)
  9. Sluis (23.795 inwoners)
  10. Terneuzen (54.711 inwoners)
  11. Tholen (25.398 inwoners)
  12. Veere (21.882 inwoners)
  13. Vlissingen (44.450 inwoners)
Nuvola single chevron right.svg Zie ook lijst van voormalige gemeenten in Zeeland

Demografie[bewerken]

De hoofdstad en grootste plaats van de provincie is Middelburg. Vlissingen en Terneuzen zijn belangrijke havenplaatsen met grote industriegebieden. Goes ligt centraal op Zuid-Beveland en heeft naast Middelburg, door de geografische ligging, een belangrijke centrumfunctie.

De grootste Zeeuwse plaats is Middelburg met 39.700 inwoners in 2013. Tweede is Vlissingen met 33.100 inwoners[2]. Hierna volgen Goes (26.900 inwoners) en Terneuzen (24.900 inwoners). Deze vier plaatsen zijn met 25.000-50.000 inwoners de enige grote kernen in Zeeland. Andere grotere plaatsen, alle drie tussen de 10.000 en 12.000 inwoners, zijn Zierikzee, Hulst en Oost-Souburg. Daarnaast zijn er veel kleine historische stadjes, zoals Veere, Tholen en Sluis, vele dorpen en gehuchten.

Met samen meer dan 45.000 werkenden vormen Middelburg en Vlissingen het economisch hart van de provincie. De gemeente Terneuzen telt 28.000 werkenden. Het aantal leerlingen in voortgezet-, hoger- en wetenschappelijk onderwijs bedroeg in 2007: in Middelburg/Vlissingen 10.800, in Terneuzen 5.400 en in Goes 4.000.

Van de 381.202 inwoners woont 56% in de regio Midden-Zeeland (Walcheren, Noord- en Zuid-Beveland). Het bevolkingsaandeel van Zeeuws-Vlaanderen bedraagt 28% van het totaal en in Noord-Zeeland (Schouwen-Duiveland, Tholen en Sint Philipsland) woont 16% van de Zeeuwen.

Cultuur[bewerken]

Provinciewapen

Vooral het agrarische Zeeland heeft heel lang zijn eigen cultuuruitingen kunnen vasthouden. Bekend zijn de Zeeuwse klederdrachten, die nu nog wel door oudere vrouwen worden gedragen en bij speciale gelegenheden veelvuldig worden aangetrokken. De boeren op Walcheren onderhouden de traditie van het ringsteken: op een feestdag in augustus probeert men gezeten op een (Zeeuws) paard een lans door een ring te steken. Ook de streekproducten, zoals de boterbabbelaars en de bolussen, worden sterk met Zeeland geassocieerd en vinden bij toeristen gretig aftrek. Verder worden de dialecten (zie boven) tot het Zeeuwse cultuurgoed gerekend, en associeert men de provincie sterk met de Gereformeerde Gemeenten.

Zeeland bestond voorheen uit een aantal geïsoleerde eilanden. Het is dus niet verwonderlijk dat elke streek zijn eigen dialect heeft. Toch vertonen de Zeeuwse eilanden, met Goeree-Overflakkee, een relatieve eenheid in taal. Het Zeeuws is in wezen een overgang van het Hollands naar het West-Vlaams. In Zeeuws-Vlaanderen spreekt men dialecten die sterk van het Zeeuws afwijken: West-Vlaams in het westen en midden, Oost-Vlaams rond Hulst. In de meeste dorpen wordt nog veel waarde gehecht aan het dialect.

Het Zeeuwse wapen laat een leeuw zien, die worstelt met de golven. De wapenspreuk luidt Luctor et Emergo, Latijn voor 'ik worstel en kom boven'. De relatie tussen wapen en spreuk lijkt overduidelijk, maar schijn bedriegt. Eigenlijk bestaat het Zeeuwse wapen uit twee gedeelten: de bovenste helft toont een 'klimmende leeuw', voor de helft afgebeeld, en de onderste helft toont geen zee, maar zes golvende banen. Bovendien slaat de tekst niet op het gevecht met de zee, maar op het gevecht met Spanje in de Tachtigjarige Oorlog.

Geografie[bewerken]

Provincie Zeeland, impressie van het landschap en indeling van gemeenten (2013).
Bovenaanzicht van een groot deel van Zeeland.

De provincie omvat de zuidwestelijk deel van de Rijn-Maas-Scheldedelta. Ze bestaat uit een aantal schiereilanden die ooit losse eilanden waren. De naam "Zeeland" is hiervan afgeleid. De schiereilanden en de voormalige eilanden zijn:

Zeeuws-Vlaanderen is geen eiland of schiereiland, maar is vanuit de rest van Nederland alleen door de Westerscheldetunnel of over land via België te bereiken.

De belangrijkste zeearmen tussen de (schier)eilanden zijn:

In Zeeland is er vooral veel akkerbouw. Daarnaast is er fruitteelt in de zogenaamde Zak van Zuid-Beveland, bloementeelt op Tholen, vlasteelt in Zeeuws-Vlaanderen en zijn er grote kassencomplexen in de buurt van Rilland en Kapelle.

In Zeeland is er zeeklei, doorsneden met vaarten en (voormalige) kreken. In het zuiden van Zeeuws-Vlaanderen is er zandgrond. Buiten de dijken liggen schorren en slikken. Langs de kust zijn er duingebieden. Op Schouwen-Duiveland is er een zeer breed duingebied. Ook aan de kust van Zeeuws-Vlaanderen en de noordelijke kust van Walcheren zijn er brede duingebieden. Het duingebied aan de zuidelijke kust van Walcheren is zeer smal.

Grootste plaatsen in Zeeland[bewerken]

Nr. Plaats Inwonersaantal
1. Middelburg 40.600
2. Vlissingen 32.547
3. Goes 26.920
4. Terneuzen 24.756
5. Hulst 10.773
6. Oost-Souburg 10.544
7. Zierikzee 10.483
8. Axel 7956
9. Tholen 7744
10. Kapelle 7056

Gebaseerd op cijfers gemeenten.

Aangrenzende provincies[bewerken]

   Aangrenzende provincies   
    Zuid-Holland    
   Brosen windrose nl.svg  Noord-Brabant 
 West-Vlaanderen   Oost-Vlaanderen   Antwerpen 
Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van steden en dorpen in Zeeland

Topografie[bewerken]

2013-Top33-R19-Zeeland.jpg

Topografische kaart van de provincie Zeeland (8104 pix breed).

Verkeer en vervoer[bewerken]

Het vervoer in Zeeland vindt voor het grootste deel plaats in de vorm van wegvervoer op enkelbaanswegen en Rijksweg 58. In de 19e eeuw en daarvoor was niet het wegvervoer het belangrijkste vervoermiddel, maar ging het meeste vervoer over water. Diverse formaten aan schepen werden gebruikt voor de grotere afstanden, maar het vervoer tussen steden en dorpen onderling vond plaats door middel van schuiten die aanmeerden op schuitvlotten.

Deltawerken[bewerken]

De Oosterscheldekering is het grootste onderdeel van het Deltaplan. Het is aangelegd naar aanleiding van de Watersnood van 1953 als verdedigingswerk tegen het water.

Een ander architectonisch en waterbouwkundig hoogstandje is de Zeelandbrug die sinds 1965 Schouwen-Duiveland met Noord-Beveland verbindt. Het was enige tijd de langste brug ter wereld. Zuid-Beveland en Zeeuws-Vlaanderen worden sinds 2003 verbonden door de 6600 m lange Westerscheldetunnel. De veerdiensten, geschikt voor alle verkeer, over de Westerschelde werden daardoor opgeheven. Tussen Vlissingen en Breskens werd een nieuwe veerverbinding opgericht, die alleen voor voetgangers en fietsers geschikt is.

Openbaar vervoer[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Stads- en streekvervoer in Zeeland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Trein[bewerken]

In 1869 werd de spoorlijn Mechelen - Terneuzen, via Hulst en Axel, geopend voor personenvervoer. De exploitatie werd kort na de Tweede Wereldoorlog gestaakt. Het station van Terneuzen sloot in 1951 en dat van Hulst ging in 1952 dicht.

De spoorlijn Gent - Terneuzen werd voor personenvervoer geopend in 1869. De stations van Sas van Gent en Sluiskil werden in 1939 respectievelijk 1951 gesloten.

De enige, nog resterende, Zeeuwse spoorlijn voor personenvervoer - geopend tussen 1868 en 1872 - loopt van Vlissingen langs Middelburg en Goes naar de Noord-Brabantse steden Bergen op Zoom en Roosendaal. Na de opening van station Goes in 1868, werden de stations van Middelburg en Vlissingen in 1872 in gebruik genomen. De lijn wordt de Zeeuwse Lijn genoemd. Elk half uur rijdt er een intercity Lelystad Centrum-Vlissingen v.v., die alle Zeeuwse stations bedient.

Bekende Zeeuwen[bewerken]


Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Bijna de helft van Zeeland is onkerkelijke
  2. Oost-Souburg, dat in de gemeente Vlissingen ligt, is een woonplaats en wordt derhalve niet gerekend tot de stad en woonplaats Vlissingen. in tegenstelling tot West-Souburg. Dit dorpje ligt in de Vlissingse wijk Groot-Lammerenburg
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Zeeuws volkslied op Wikisource