Zeeuws-Vlaanderen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zeeuws-Vlaanderen
Regio in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Zeeuws-Vlaanderen
(Details)
LocatieZeeuwsVlaanderen.png
Situering
Provincie Zeeland
Gemeente Sluis
Terneuzen
Hulst
Algemeen
Oppervlakte 875,80 km²
- land 733,19 km²
- water 142,61 km²
Inwoners (03-01-2013) 106.161 (145 inw/km²)
Overig
Postcode 4500-4599
Netnummer 0114, 0115, 0117
Belangrijke verkeersaders N58, N60, N61, N62 (Westerscheldetunnel)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Zeeuws-Vlaanderen (ook wel gespeld Zeeuwsch-Vlaanderen, Zeeuws: Zeêuws-Vlaonderen) is het zuidelijkste gedeelte van de Nederlandse provincie Zeeland en het enige gedeelte van die provincie dat niet aan minstens drie zijden door water wordt omsloten. Het ligt ten zuiden van de Westerschelde (of: Honte) en wordt begrensd door de Belgische provincies West- en Oost-Vlaanderen.

Het gebied was tussen 1943 en 14 maart 2003 vanuit de rest van Nederland uitsluitend via twee veerdiensten van de Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland over water bereikbaar, of men moest "omrijden" via België. Op die datum in 2003 ging de Westerscheldetunnel open, die nu de voornaamste verbinding met overig Zeeland vormt; de veerdienst Kruiningen-Perkpolder is opgeheven, de dienst Vlissingen-Breskens werd vervangen door een fiets- en voetveer.

Wat het openbaar vervoer betreft, kent Zeeuws-Vlaanderen een uitgebreid netwerk buslijnen. Er zijn ook behoorlijke busverbindingen met België. Sinds 1952 is er geen reizigerstrein meer in Zeeuws-Vlaanderen.

Geografie[bewerken]

Zeeuws-Vlaanderen is te verdelen in een oostelijk en een westelijk deel, vroeger gescheiden door de Braakman, een (grotendeels ingepolderde) oude zeearm, en tegenwoordig door het Kanaal Gent-Terneuzen. Langs dit kanaal liggen industrieplaatsen als Terneuzen en Sas van Gent.

Aan beide uiteinden van het gebied liggen belangrijke natuurgebieden: westelijk het Zwin, op de grens met België, en oostelijk het Verdronken Land van Saeftinghe.

Na de gemeentelijke herindeling van 1 januari 2003 (zie gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen), bestaat Zeeuws-Vlaanderen nog uit drie gemeenten: Sluis, Terneuzen en Hulst.

  • De gemeente Sluis in het westen ligt aan de Noordzee en probeert vooral toeristen te trekken voor een strandvakantie. Cadzand is de bekendste badplaats. Ook de oude vestingstadjes Sluis (met het enige belfort van Nederland) en Aardenburg worden zeer geprezen.
  • De gemeente Terneuzen ligt in het midden van Zeeuws-Vlaanderen en omzoomt het industriële Kanaal van Gent naar Terneuzen. Terneuzen is vooral een werkstad. Een attractie is het mosseldorp Philippine.
  • De gemeente Hulst in het oosten profileert zich als de "meest Vlaamse stad" van Nederland. Vooral de bourgondische levensstijl van de vestingstad Hulst trekt veel Belgische toeristen.

Zeeuws-Vlaanderen is met een bevolkingsdichtheid van 147 inwoners per km² een dunbevolkte regio voor Nederlandse begrippen. Het is ook een stuk dunner bevolkt dan de Vlaamse provincies ten zuiden van het gebied. Qua oppervlakte is het groter dan Walcheren, Noord en Zuid Beveland bij elkaar.

Interessant is dat de grens tussen Zeeuws-Vlaanderen en België vrijwel gelijkloopt met de fysisch geografische verschillen in de ondergrond. Zo bestaat Zeeuws-Vlaanderen vooral uit kleigrond en wordt de bodem aan de Belgische kant duidelijk zandiger.

Geschiedenis[bewerken]

Zeeuws-Vlaanderen met deel Vlaanderen op kaart uit 1645. Gemaakt door Blaeu
West Zeeuws-Vlaanderen op een kaart uit 1645. Gemaakt door Blaeu

De geografie van de streek heeft zich in de loop van de geschiedenis sterk gewijzigd. Hoewel het gebied nu een deel van het Europese vasteland is, is dat zeker niet altijd zo geweest.

Terneuzen, Zaamslag en Axel lagen bijvoorbeeld oorspronkelijk op een eiland dat door mensen van de overkant (Walcheren) bevolkt werd. Dit deel van de streek heeft daardoor een sterk calvinistisch karakter. Bij Zaamslagveer begon het eigenlijke vasteland aan de oostzijde, het land van Hulst. Dit heeft nog steeds een sterk katholiek karakter, het werd later door de Republiek veroverd. De hele streek was frontlijn in de Tachtigjarige Oorlog. Het gebied rond Axel, Zaamslag, Terneuzen, Hoek en Biervliet werd als 'committimus' vanuit Middelburg door de staten van Zeeland bestuurd. De rest van het uiteindelijk veroverde gebied werd een generaliteitsland: Staats-Vlaanderen. Tegenwoordig kunnen katholieken en protestanten goed met elkaar opschieten, hoewel er zeker nog wel cultuurverschillen te merken zijn.

Ten westen van Terneuzen was oorspronkelijk veel water, waar de Braakman, een zeearm die pas in de jaren vijftig van de twintigste eeuw werd afgedamd, een rest van is. Ook het westen van de streek heeft een bewogen geschiedenis. Breskens heet niet voor niets de Bresjes; er waren daar ooit vele eilandjes. Het Zwin dat nu niet meer dan een slufter is die de doorwaadbare landsgrens vormt, was ooit een fikse zeearm die Brugge via Damme met de Noordzee verbond. Sluis ligt nu een aardig stuk landinwaarts, maar de Slag bij Sluis was een heuse zeeslag.

Op 20 juli 1814 bepaalde soeverein vorst Willem I (zie Staatsblad 83) de vereniging van Staats-Vlaanderen, onder de nieuwe naam Zeeuws-Vlaanderen, met Zeeland. Staats-Vlaanderen heette vanaf die datum Zeeuws-Vlaanderen. Pas sinds 19 september 1814 was er sprake van Zeeuws-Vlaanderen, want toen werd het gebied bij de provincie Zeeland gevoegd. Voor juli 1814 hoorde het nog enige maanden bij de nieuwgevormde provincie (Noord-) Brabant, en van 1795-1814 was het een onderdeel van Frankrijk.

Nadat België in 1830 onafhankelijk was geworden, was de streek vooral een smokkelparadijs, onder andere van boter en sigaretten, hoewel er ook militaire installaties waren. Terneuzen heeft nog steeds een arsenaal, op de grens bij Knokke ligt een plaatsje Retranchement en restanten van diverse forten zijn nog te vinden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog ontstonden in België annexatieplannen ter compensatie van de geleden schade. In reactie hierop ontstond onder andere het Zeeuws-Vlaams volkslied. Minder bekend is dat ook koning Leopold II plannen had om zowel Zeeuws-Vlaanderen als delen van Brabant en Limburg te annexeren. Hiervoor stuurde hij reeds in 1854, nog voor hij koning was, spionagemissies naar Nederland, die de sterkte van het Nederlands leger in kaart moesten brengen. Ook stelde hij een aanvalsplan op en zocht via diplomatiek de goedkeuring van Frankrijk.[1]

Een hernieuwd soort zelfbewustzijn kreeg de streek in 1958 door de protestacties tot behoud van de vrije veren onder leiding van de veehandelaar Honoré Colsen uit Sluiskil. De drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten presenteerden 5 januari 2009 tijdens hun nieuwjaarsrecepties een officiële vlag van Zeeuws-Vlaanderen.[2]

In 2014 bestaat Zeeuws-Vlaanderen 200 jaar als Zeeuws-Vlaanderen.

Reizigerstrein[bewerken]

Tot 1952 reed er een reizigerstrein tussen Zeeuws-Vlaanderen en België; spoorlijn 54 Terneuzen - Mechelen werd in 1951 opgeheven, het deeltraject Hulst - Sint-Niklaas een jaar later.[3] Spoorlijn 55 Terneuzen - Gent liep van 1869 tot en met 1939.[4]

Het Zeeuws-Vlaams volkslied[bewerken]

Het Zeeuws-Vlaams volkslied is geschreven in 1917 door ds. Jacob Pattist en J. Vreeken. De muziek is van A. Lijssen.

Het lied is net als het Zeeuws volkslied een reactie op de Belgische annexatieplannen naar aanleiding van de Eerste Wereldoorlog. Nederland was daarin neutraal gebleven, maar de Belgen vonden dat Nederland zich door die neutraliteit pro-Duits had opgesteld en eisten daarom Zeeuws-Vlaanderen en Limburg op. In Zeeland werd fel op de Belgische eisen gereageerd. In Zeeuws-Vlaanderen werd een strijdlied geschreven dat de band tussen het 'landje' en Nederland benadrukte. Later groeide het lied uit tot het Zeeuws-Vlaams volkslied.

De bekendste strofe is het refrein: Van d'Ee tot Hontenisse, van Hulst tot aan Cadzand. Dat is ons eigen landje, maar deel van Nederland.

Kernen[bewerken]

Aardenburg - Absdale - Axel - Axelsche Sassing - Biervliet - Biezen - Boerenhol - Breskens - Cadzand - Clinge - Draaibrug - Drie Hoefijzers - Driewegen - Eede - Emmadorp - Graauw - Griete - Groede - Heikant - Heille - Hengstdijk - Hoek - Hoofdplaat - Hulst - IJzendijke - 't Jagertje - Kapellebrug - Kijkuit - Koewacht - Kloosterzande - Kijkuit - Kreverhille - Kruisdijk - Kruispolderhaven - Kuitaart - Lamswaarde - Luntershoek - Nieuw-Namen - Nieuwvliet - Nummer Eén - Magrette - Mauritsfort - Oostburg - Ossenisse - Othene - Paal - Prosperdorp - Pyramide - Perkpolder - Philippine - Retranchement - Reuzenhoek - Sas van Gent - Sasput - Schapenbout - Schoondijke- Schuddebeurs - Sint Anna ter Muiden - Sint Jansteen - Sint Kruis - Slijkplaat - Sluis - Sluiskil - Spui - Terhole - Turkeye - Terneuzen - Val - Vogelwaarde - Walsoorden - Waterlandkerkje - Westdorpe - Zaamslag - Zaamslagveer - Zandberg - Zandstraat - Zuiddorpe - Zuidzande

Beroemde Zeeuws-Vlamingen[bewerken]

Zeeuws-Vlaanderen, de polder bij Philippine (vogelschrik in een pas ingezaaid veld)

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Staatkundige vereniging Zeeuws-Vlaanderen met Zeeland op Wikisource