Zenne

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zenne
KaartZenne.jpg
Lengte 103 km
Hoogte (bron) 123 m
Debiet 5.5 m³/s
Stroomgebied - km²
Van Naast
Naar Dijle te Heffen
Stroomt door België,
De vervuilde Zenne ter hoogte van Haren-Buda
De vervuilde Zenne ter hoogte van Haren-Buda
Het nieuwe waterzuiveringsstation Brussel-Noord te Haren-Buda
Het nieuwe waterzuiveringsstation Brussel-Noord te Haren-Buda
De Zenne te Zemst
De Zenne te Zemst
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Zenne (Frans: Senne) is een rivier in België die op 123 meter hoogte ontspringt in het gehucht Naast ten zuiden van Zinnik en daarna door Brussel stroomt, waar de rivier werd overwelfd. Na 103 kilometer vloeit ze op een hoogte van 5 m in Heffen aan het zogenaamde Zennegat (iets ten noorden van Mechelen) in de Dijle, samen met het Kanaal Leuven-Dijle. De bovenloop (tot Halle) is in de Paleozoïsche ondergrond ingesneden.

Stroomgebied[bewerken]

Het stroomgebied van de Zenne heeft een oppervlakte van 1164 km².

Ze stroomt achtereenvolgens door Naast, Zinnik (Soignies), Horrues, Steenkerke (Steenkerque), Roosbeek (Rebecq), Quenast, Tubeke (Tubize), Lembeek, Halle, Buizingen, Lot, Beersel, Ruisbroek, Drogenbos, Vorst, Anderlecht, Sint-Gillis, Brussel, Sint-Jans-Molenbeek, Laken, Schaarbeek, Neder-Over-Heembeek, Evere, Haren, Vilvoorde, Eppegem, Weerde, Hofstade, Zemst, Hombeek, Leest, Heffen tot aan het Zennegat in de Dijle. Vanaf Tubeke loopt het kanaal Charleroi-Brussel parallel aan de Zenne. Na Vilvoorde wordt de Zenne onderhevig aan de getijden van de Noordzee.

Vervuiling[bewerken]

In de verstedelijkte gebieden van Zinnik, Halle, Brussel en Mechelen krijgt de Zenne veel industrieel en huishoudelijk afvalwater te verwerken. In haar stroomgebied wonen anderhalf miljoen mensen. De Zenne wordt gezien als de grootste bron van vervuiling van de Schelde. De rivier die over een groot deel van haar loop gekanaliseerd en onbevaarbaar is, stroomt door de drie Belgische gewesten die elk een verschillend beleid voeren op het vlak van waterzuivering.

Het water van de Zenne is dermate vervuild geweest dat ze enkele jaren geleden tussen Brussel en Vilvoorde ooit in brand heeft gestaan, en een interventie van de brandweer nodig was om ze te blussen[bron?].

Toch wordt er hard gewerkt aan het bouwen van verschillende zuiveringsinstallaties om van de Zenne, die voorbij Brussel tot voor enkele jaren een open riool was, opnieuw een leefbare waterloop te maken. Het huishoudelijk afvalwater van Brussel, dat tot voor kort nog ongezuiverd in de rivier geloosd werd, wordt sedert maart 2007 behandeld in de nieuwe waterzuiveringsinstallatie nabij de Buda-brug. In 2008 zal de waterzuivering in Waals-Brabant gereed zijn.

De kwaliteit van het rivierwater is dankzij de ingebruikname van de waterzuiveringinstallatie ook duidelijk verbeterd, in die mate dat eind augustus 2007 voor het eerst sedert lang weer vis in de Zenne is waargenomen. Het ging om driedoornige stekelbaars, blauwbandgrondel en riviergrondel in Drogenbos en Lembeek, (beide stroomopwaarts van Brussel gelegen) en paling te Leest (stroomafwaarts van Brussel).

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Overwelving van de Zenne

Mechelaars spanden in de 15e eeuw een ketting over de Zenne om te verhinderen dat het stapelrecht op haver, zout en vis omzeild werd door schepen van of naar Brussel en Antwerpen.

Aan de brug in Heffen (een deelgemeente van Mechelen), met aan de overkant een grote ronde vestingstoren, hing eeuwenlang de vermaarde tol-ketting (“Ceste Chayne de fer de Heffene”). Deze ketting die bijna constant een knarsend geluid maakte, zorgde ervoor dat de schepen niet verder konden varen zolang er geen tol werd betaald. Het ‘heffen’ van tol (van 1415-1785) gaf aan Heffen een naam en beruchtheid in de rest van Vlaanderen. [bron?]

De voorbije 150 jaar werd de uiterst grillige Zenne op bijna alle plaatsen van zijn benedenloop rechtgetrokken.

Overwelving van de Zenne[bewerken]

De vervuiling van de Zenne werd ernstig in de 19e eeuw. In 1863 werd de rivier beschreven als een modderig riool. Een cholera-epidemie te Brussel in 1865 met 3500 doden was de aanleiding om de rivier tussen 1867 en 1871 in de stad te overwelven (de rivier komt weer boven na de Van Praet-brug). Tijdens deze werken werden net zoals in Parijs grote boulevards aangelegd bovenop de Zenne. Zo ontstonden de Zuidlaan, de Anspachlaan, de Adolphe Maxlaan en de Emile Jacqmainlaan. Ook andere gemeenten voerden werken uit om de Zenne te overwelven: Zinnik tussen 1896 en 1933, Vilvoorde en Halle tussen 1933 en 1955. Toen deze overkoepeling niet afdoende bleek tegen overstromingen werd de loop van de rivier tussen 1931 en 1955 aangepast naar een omleiding die parallel loopt met de oude noordwestelijke stadswal, wat maakt dat de Zenne nu in Brussel tussen de Poincarélaan en de Zuiderlaan naar het noorden stroomt. Voorbij de Bergensesteenweg loopt de Zenne verder in de middenberm van de Slachthuizenlaan, om dan iets voorbij de slachthuizen van Anderlecht naast het Zeekanaal Brussel-Schelde uit te komen. Ze volgt het kanaal in noordelijke richting tot aan de Havenlaan; waar het kanaal verder rechtdoor loopt, draait de Zenne hier onder de Sainctelettesquare naar rechts om onder de Willebroeksekaai verder te stromen. Pas na de Van Praetbrug komt de Zenne even terug "boven water" om ter hoogte van de verbrandingsoven van Neder-Over-Heembeek terug onder te duiken, en later ter hoogte van "de Marly" terug boven te komen. Van hier loopt de Zenne dan opnieuw grotendeels bovengronds.

De oude bedding van de Zenne, ter hoogte van de Beurs, werd in de jaren zeventig ingenomen door de Brusselse metro. De lokettenzaal van het premetrostation Beurs ligt in de oude overloopbekkens van de eerste Zenneoverkoepeling.

Aan een binnenpleintje tussen het Sint-Goriksplein en de Sint-Kristoffelstraat is er nog een stukje van ongeveer 50 meter waar een oude zijarm van de Zenne bovengronds ligt.

Zijrivieren[bewerken]

Zie ook stroomgebied van de Schelde. De belangrijkste zijrivieren van de Zenne zijn:

De onderstaande bijrivieren werden afgeleid van hun natuurlijke loop en monden nu uit in het kanaal Brussel-Charleroi.

Trivia[bewerken]

  • De naam Zinnik/Soignies betekent woonplaats op de Zenne (Siniacum in het Gallo-Romeins). Heel veel namen langs de Zenne hebben iets met de Zenne te maken : Zinnik, Sennette, Zoniënwoud, Zemst, het Zinneke, de Zuunbeek.
  • In Brussel is er een vzw "ZenneSenne", die ervoor ijvert de Zenne weer open te leggen in de stad. Zo organiseerde zij bijvoorbeeld al een "Zot van de Zenne"-dag.
  • Voor enkele jaren ondernam journalist Peter Lombaert per kano een afvaart van de Zenne van bron tot monding. Zijn reportages werden in wekelijkse afleveringen uitgezonden op TV Brussel en op Ring TV.
  • In een brief van 1 september 1837 aan zijn vrouw Adèle, had Victor Hugo het over de namaak die in Brussel welig tierde en vermeldde hij als laatste voorbeeld ook de naam van de rivier:
Aanhalingsteken openen

Enfin, par un malencontreux hasard, la petite rivière qui passe à Bruxelles s'appelle, pas tout à fait la Seine, mais la Senne.

(Door een ongelukkig toeval heet het riviertje dat in Brussel passeert niet helemaal de Seine, maar de Zenne.)

Aanhalingsteken sluiten
  • Baudelaire wijdde zijn gedicht Une eau salutaire ("Een heilzaam water") aan de door hem vermaledijde rivier, die hij met een knipoog naar Hugo aanduidde als "une Seine obscène".
  • Geert van Istendael schreef de volgende verzen over de Zenne:
Aanhalingsteken openen

Al is de stroom dan stinkend afgedropen,
lees deze regels niet als doodsbericht.
De tijden wisselen. Ooit zal het tij verlopen,
ooit komt de Zenne weer aan het zonnelicht.

Aanhalingsteken sluiten

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]