Zhangzhung
| Zhangzhung | ||||
| Tibetaans | ཞང་ཞུང་ | |||
| Wylie | zhang zhung | |||
|
||||
De Zhangzhung, Shangshung of Xangxung was tot de 8e eeuw een beschaving in het westen en noordwesten van Tibet. De naam Zhangzhung wordt in Tibetaanse teksten ook voor de oorspronkelijke heersers van dit gebied gebruikt, tot de Tibetaanse Yarlung-dynastie het gebied onderwierp. Na de val van de dynastie in het midden van de 9e eeuw, zal in dit gebied rondom het jaar 1000 het koninkrijk Guge ontstaan en in de periode van van de koning Yeshe-ö ( 959 - 1036) een aanvang gerealiseerd worden van een herstel van een georganiseerd boeddhisme in Tibet.
Aan het begin van de 7e eeuw begon de expansie van het Tibetaanse keizerrijk van de Yarlung-dynastie. Op deze wijze werden de fundamenten gelegd voor hun toekomstige Centraal-Aziatische rijk van de 8e eeuw in strategische gebieden ten zuidwesten, noordoosten en zuidoosten van het huidige Centraal Tibet. De gebieden die onderworpen werden staan bekend onder namen als Tuyuhun, Sumru, Domä, Dschang, Tongsö, Trom en Zhangzhung.
Inhoud |
Het land van de bön [bewerken]
In de traditie van de bön is hun religie ontstaan in een land dat zij Olmolungring noemen.
Zhanghung is echter in die traditie het gebied waar hun godsdienst al eeuwen voor het jaar 600 aanwezig was. Er wordt dan ook heel vaak in de bönteksten aan Zhangzhung gerefereerd, maar de naam Zhangzhung wordt ook genoemd in de manuscripten van Dunhuang.
De belangrijkste tekst over de dzogchen die opgenomen is in de kangyur van de bön heet ook de Mondelinge Overlevering uit Zhangzhung.[1]
De hoofdstad van het land moet de naam Khyunglung hebben gehad. De heilige berg Kailash lag ongeveer in het centrum van het land.[2]
De taal van Zhangzhung behoorde tot de Tibeto-Birmaanse talen, maar het was zeker geen Tibetaans.
De bön claimt dat het Tibetaans schrift afgeleid is van het alfabet van de Zhangzhung taal. Dit is een claim die niet veel onderzoekers wensen te ondersteunen.[3][4]
De verovering van Zhangzhung [bewerken]
Zhangzhung lag ten westen van Tibet aan de route die via Kashgar leidde naar het door China gedomineerde Tarimbekken. Het was dan ook van de grootst mogelijk strategische betekenis. Er is lange tijd enige discussie geweest of de verovering van Zhangzhung door Tibet plaats vond in de periode van Songtsen Gampo (605-650) of in de periode Trisong Detsen (755-797) De reden is dat in de annalen van de bön de periode van Trisong Detsen wordt aangegeven. Deze notie wordt door hedendaagse onderzoekers als onjuist gezien. Het huidige standpunt is, dat zoals ook in de annalen van de Chinese Tang-dynastie vermeld staat, het de periode van Songtsen Gampo moet zijn.[5]
De verovering van Zhangshung vond plaats door een combinatie van sluwheid en militaire kracht. De zuster van Songtsen, Semakar, werd als bruid aan de koning van Zhangzhung, Ligmigya, gegeven. De bruid werd echter in hoge mate verwaarloosd. De impasse in het huwelijk leidde uiteindelijk tot een verslechtering van de relaties tussen de beide landen, waarbij Semakar loyaal gebleven zou zijn aan haar broer Songtsen. Het was dan ook haar informatie die het tijdstip van de Tibetaanse aanval bepaalde.[5]
Met de verovering van Zhangzhung was vrijwel het gehele Tibetaanse plateau voor het eerst onder een verenigd bestuur gebracht. De menskracht, buit en andere bronnen die met de verovering voor Tibet beschikbaar kwamen waren een grote bijdrage voor verdere veroveringen.
In de loop van de 8e eeuw werd het gebied in de Tibetaanse cultuur geassimileerd. Na de val van de Yarlung-dynastie in het midden van de 9e eeuw, was het in dit gebied dat in de 11e eeuw het koninkrijk Guge tot stand kwam.
Het Tibetaans bestuur over Zhangzhung [bewerken]
De primaire bronnen die enige informatie geven hoe veroverde gebieden als bijvoorbeeld Zhangzhung bestuurd werden zijn opnieuw de oude Tibetaanse annalen en de oude Tibetaanse kronieken, documenten en teksten die onderdeel uitmaken van de manuscripten van Dunhuang.
In die documenten komen twee administratieve en bestuurlijke termen voor die gehanteerd worden als het gaat om die veroverde gebieden. Dat zijn phalö en khö.
Er is consensus bij onderzoekers dat phalö betrekking moet hebben op een vorm van volkstelling, waarschijnlijk door middel van het bijeenroepen van hoofden van gezinnen. Over de term khö is lange tijd discussie geweest. Er is nu bij onderzoekers overeenstemming dat de term betrekking heeft op noties als op ordening, juiste ordening, Weltordnung. Gebruikt in notie van staatsbestuur zou khö. iets moeten betekenen in de trant van administratie, institutie, overleg dan wel bijeenkomst.[6]
De oude Tibetaanse annalen melden bijvoorbeeld voor het jaar 645 het volgende:
|
"Het begin van de opstelling van de rekening van de grote khö werd gemaakt door het verdelen van de bevolking tussen mannen die verplicht waren in het leger te dienen en mannen die civile taken moeten uitvoeren" |
De annalen melden voor wat Zhangzhung betreft dat er ook khö's zijn geweest in 662, 675 en 724 en in ieder geval in 719 een phalö.
Nieuwe noties [bewerken]
Er is vanaf eind 20e eeuw een groeiende wetenschappelijke interesse in de historie van het gebied. Dat heeft tot een aantal noties geleid, die verder onderzocht worden.
In het begin van de 7e eeuw was het boeddhisme in Tibet vrijwel onbekend. Het land werd echter in die tijd voor een belangrijk deel reeds omringd door gebieden waar dat boeddhisme zich al stevig had gevestigd. Het had zich vanaf de 3e eeuw v.Chr. vanuit de Gangesvallei naar het uiterste noordwesten van het Indiase subcontinent verspreid in gebieden als Kashmir en Gilgit-Baltistan. Via handelsroutes had het boeddhisme zich vandaar uit verspreid naar Yarkand, Shanshan en Hotan. Zhangzhung zelf moet in de periode voor de 7e eeuw al in contact zijn geweest met naburige Indiase regio's als Kullu en Jalandhar in de oostelijke Punjab via dezelfde passen over de Himalaya, die ook heden nog gebruikt worden.[2]
De tibetoloog Giuseppe Tucci had omstreeks 1955 al geformuleerd, dat de eerste verspreiding van het boeddhisme naar Tibet in ieder geval ook vanaf het westen en lang niet alleen vanuit India moet hebben plaatsgevonden.[7] De nieuwe belangstelling voor Zhangzhung heeft die notie ondersteund.
Zhangzhung lag binnen dat boeddhistisch gebied ten westen van het toenmalige Tibet op een zeer centrale en strategische plaats. Dit heeft bij een aantal hedendaagse tibetologen tot de overtuiging geleid dat die eerste verspreiding van het boeddhisme veel meer dan vroeger werd aangenomen ook inderdaad vanuit dat westen moet hebben plaatsgevonden.
Het is met name de tibetoloog Alexander Berzin die deze notie verdedigt.[8]
Vanaf eind 20e eeuw heeft John Vincent Belleza zeer veel onderzoek gedaan naar de historie van Zhangzhung en de rol van dat koninkrijk in de ontwikkeling van de Tibetaanse beschaving. Archeologische vondsten uit met name de préboeddhistische periode van Zhangzhung spelen daarbij een grote rol. De essentie van de voorlopige bevindingen van zijn onderzoek wijzen in de richting dat dit deel van het huidige Tibet ook al in de préboeddhistische periode een veel ontwikkelder beschaving en cultuur moet hebben gehad dan tot nu toe meestal werd aangenomen. Een cultuur ook, die veel meer door invloeden vanuit het noorden en het westen werd beïnvloed dan door invloeden afkomstig ten zuiden of oosten van Tibet.[9][10]
Bronnen, noten en/of referenties
|
