Ziryâb

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Ziryab)
Ga naar: navigatie, zoeken
Tuin van Ziryâb

Abu l-Hasan ‘Ali Ibn Nafi‘ (Arabisch: أبو الحسن علي ابن نافع ) (Bagdad, circa 789 - Córdoba, 857), beter bekend als Ziryâb (Arabisch زرياب), hetgeen 'de merel' betekent.

Ziryâb was een Irakees islamitisch poëet, muzikant, zanger, cosmeticus, mode-ontwerper, strateeg, botanicus, geograaf, "celebrity" en "trendsetter" aan het Omajjadenhof van Córdoba in islamitisch Spanje. Volgens sommige bronnen was hij ooit slaaf, mogelijk een Zanj, afstammeling uit Tanzania. De naam 'Ziryâb' werd hem gegeven om zijn donkere gezicht, zijn welsprekendheid en zijn melodieuze stem. Het eerste waarmee hij bekendheid verwierf aan het hof van de Abbasiden in Bagdad, Irak, zijn geboorteplaats, was als uitvoerder en student van de beroemde muzikant en componist Ishaq al-Mawsili. Ziryâb was oorspronkelijk afkomstig uit het gebied van Dasht-e Arzhan, in de Fars Parsi-provincie van Perzië, het huidige Iran.

Ziryâb was een begaafde leerling van Ishaq al-Mawsili. Hij verliet Bagdad toen zijn vakmanschap als muzikant die van zijn leraar overtrof, en hij voor zijn leven moest vrezen. Hij vertrok naar Córdoba in het zuiden van Spanje waar hij werd aangenomen als hofmuzikant aan het hof van Abd al-Rahman II uit de Omajjaden-dynastie (822-52).

Loopbaan[bewerken]

Ziryâb verliet Baghdad enige tijd na het overlijden van Kalief al-Amîn in 813 en reisde eerst naar Sham (Syria), vervolgens naar Ifriqiyya (Tunesië), waar hij een tijdlang aan het Aghlabidische hof van Ziyadat Allah I (regeerde 817-838) was. Ziryâb viel uit de gratie bij Ziyadat Allah, maar werd uitgenodigd door de Omajjaden prins al-Hakam I om naar Al-Andalus te komen. Na zijn aankomst alhier (822), bleek de prins te zijn overleden. De zoon van de prins, Abd ar-Rahman II, hernieuwde zijn vaders uitnodiging. Ziryâb vestigde zich in Córdoba, waar hij al snel nog meer waardering kreeg als de hofkenner bij uitstek van voedsel en lekkernijen, de mode en van zang en dans. Hij introduceerde de kwaliteitsstandaard in al deze gebieden. Ook zette hij nieuwe normen en waarden op voor elegant en edelmoedig gedrag. Hij werd een intieme vriend van de prins. Hij stichtte een muziekopleiding waar zangers en muzikanten werden opgeleid, waardoor het muzikale manifesteren nog minstens twee generaties na hem werd beïnvloed. In de 9e eeuw introduceerde hij de Nieuwjaarsviering gebaseerd op de Iraanse feestdagen Newroz aan de hoven van Andalusië in Spanje en in het kielzog hiervan aan Europa.[1]

Muziek[bewerken]

Van Ziryâb wordt gezegd dat hij de oed verbeterde door een vijfde paar snaren toe te voegen. Als plectrum gebruikte hij een snavel of de pen van de veer van een adelaar in plaats van een houten aanslagplaatje. Men veronderstelt dat hij een unieke en aantrekkelijke stijl van muzikaal optreden heeft gecreëerd, en liederen heeft gecomponeerd waar in Spanje generaties lang naar luisterden. Hij had enorme invloed op de Spaanse muziek, en wordt beschouwd als de grondlegger van de Klassiek Andalusische muzikale tradities van Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Men denkt dat Zyriab de ongelijksoortige onderdelen van de Arabische poëzie tradities van de qasidah, mwashah en de zajal opstelde.

Abd al-Rahman II was een grote maecenas voor de Kunsten en Zyriab werd enorme vrijheid geschonken. Hij stichtte een van de eerste conservatoria (Cordoba) van de Westerse wereld. Daarnaast was hij bekend als enorm virtuoos op de oed en een fantastische zanger. Ziryâb introduceerde de Perzische luit die uiteindelijk zou evolueren tot de Spaanse gitaar. [2]

Maar ook bracht hij hartstochtelijke liederen, melodieën en dansen uit Mesopotamië welke later, gemixt met gitano invloeden, evolueerden tot de Spaanse flamenco. Ziryâb stichtte een conservatorium aan het hof van Abdel-Rahman in Córdoba.

Mode en hygiëne[bewerken]

Van Ziryâb wordt gezegd dat hij een blijvende invloed op de mode had, doordat hij stijlen uit het Midden-Oosten in Al-Andaluz introduceerde. Deze omvatten onder meer mondaine kledingstijlen gebaseerd op seizoens- en dagritmen. Bijvoorbeeld in de winter werden de kostuums in essentie van warme katoen of wol gemaakt, gewoonlijk met donkere kleuren. De zomerkleding - koel en licht van ontwerp - werd gemaakt van koele, lichte stoffen als katoen, zijde en vlas en gekleurd in lichte, vrolijke kleuren. De heldere kleuren voor dergelijke kleding werden geproduceerd in kleurderijen welke de Moslimwereld had geperfectioneerd. In Fez, Marokko, waren in de 12e eeuw meer dan 86 kleurderijen and 116 verfplaatsen.[3]

Voor de dagelijkse gang van zaken stelde Ziryâb verschillende kleding voor de ochtend, de middag en de avond voor. De Franse historicus Henry Terrace schreef over de mode-ideeën van Ziryâb: "Hij introduceerde winter en zomer kledij, op basis van exacte data waarop men de seizoenskleding moest gaan dragen. Ook stelde hij voor halverwege het seizoen te veranderen van kledij. Via Ziryâb werd de luxueuze kledij in Spanje gangbaar. Door dit alles ontstond een mode-industrie die stoffen met gekleurde strepen en transparante stoffen produceerde. Deze industrie is nog steeds in Marokko te vinden." Terrace geeft wel een waarschuwing: Natuurlijk kon dit alles niet door één man bewerkstelligd worden. Het is eerder een ontwikkeling die in de Moslimwereld plaatsvond, ofschoon de legende al deze veranderingen aan Ziryâb en zijn beschermheer Abd-Al-Rahman II toeschrijft. [4]

Ziryâb is de geboekstaafde uitvinder van de vroege vorm van tandpasta, welke hij populariseerde in heel Al-Andaluz. [5] De precieze ingrediënten die hij gebruikte zijn niet bekend, [6] maar de pasta bleek zowel "functioneel als aangenaam van smaak" te zijn. [5]

Verder voerde Ziryâb de deodorant voor onder de oksel in. Voor de dames bedacht hij een nieuw, kort kapsel welke de nek, oren en wenkbrauwen vrij lieten. [7] Voor mannen avoceerde hij het scheren van de baard. [8]

Ook voor de dames opende hij een schoonheidssalon en cosmetische opleiding in de buurt van Alcázar waar hij een kortere coup met losse springende haren over het voorhoofd en de oren vrij introduceerde. Ook doceerde hij het epileren van de wenkbrauwen en het gebruik van chemische substanties om lichaamshaar te verwijderen en introduceerde hij nieuwe parfums en cosmetica.[6]

Keuken[bewerken]

Ziryâb 'revolutioneerde' de lokale keuken, die zeer beperkt was. Hij introduceerde nieuw fruit en groenten als asperges. Hij introduceerde nieuwe recepten. Zijn idee was dat maaltijden moeten worden geserveerd in drie afzonderlijke gangen, bestaande uit soep (voorgerecht), hoofdgerecht en nagerecht. Ook introduceerde hij het gebruik van kristal en glas als karaf en 'bekers' voor drank, hetgeen meer effectief bleek dan metalen kroezen en karaffen.[7]

Ziryâb was etiketteur van mode en smaak. Zijn invloed wordt tot op de huidige dag gevoeld, vooral in de muziek en voeding. Voorafgaand aan zijn komst in al-Andalus in 822, was er geen enkele vorm van voedingspresentatie sinds het Romeinse Rijk. Voedsel werd gewoon op platte borden geserveerd op kale tafels, ongeveer als lang overal in Europa de traditionele stijl was.

Ziryâb bracht hierin verandering. Hij gebruikte verschillende soorten borden uit Bagdad, introduceerde het tafellinnen, glaswerk in plaats van metalen kroezen en karaffen, ontwikkelde een nieuwe gangenvolgorde tijdens het diner. Deze "elegante, uitgebalanceerde en moderne stijl" werd gemeengoed in al-Andalus, en verbreidde zich over de Pyreneeën verder Europa in. Zo werd het de norm die nog steeds wordt gevolgd. Bijgevolg wordt een banket geserveerd volgens voorschriften van Ziryâb, en zal het als zodanig verschillen van de "traditionele" stijl van serveren welke men associeert met Islamitisch voedsel.

Erfenis[bewerken]

Louie Provencal, bekend historicus van de Spaanse beschaving zegt over Ziryâb dat hij "geniaal was en dat zijn invloed op de Middeleeuwse Spaanse samenleving niet alleen de muziek omvatte maar feitelijk alle aspecten van de samenleving”. Titus Burckhardt, de Duitse historicus van de Islam schrijft, “hij was een geniale musicus en geleerde die Koerdische muziek naar Spanje en de Westerse wereld bracht.”

Ziryâb was, naast alles hierboven genoemd, óók degene die het schaakspel en het polospel in het Westen introduceerde, en het sterrenkijken en de astrologie (met astrologen uit Indië) populariseerde. Hij stierf in 857, 68 jaar oud.[9]

In de Islamitische wereld wordt hij nog altijd zeer gewaardeerd en veel geëerd: in nagenoeg elke stad is er wel een straat, een plein, hotel club of café naar hem genoemd. In de westerse wereld kennen beoefenaars van de diverse wetenschappelijke disciplines zijn naam, maar is hij verder vergeten.

Paco de Lucía noemde één van zijn albums -Zyryab- naar hem.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen

Andere bronnen:

  • Encyclopedia of Islam
  • al-Muqtabis door Ibn Hayyan
  • The Muqaddima of Ibn Khaldoun [10]
  • Ta'rikh fath al-Andalus door Ibn al-Qutiyya
  • al-'Iqd al-farid door Ibn 'Abd Rabbih
  • Ta'rikh Baghdad door Ibn Tayfur
  • Kitab al-Aghani door Abu l-Faraj al-Isfahani
  • Tawq al-hamama door Ibn Hazm
  • Jawdhat al-Muqtabis door al-Humaydî
  • Mughrib fi hula l-Maghrib door Ibn Sa'id

Noten

  1. Newroz Films
  2. Sertima, Ivan Van, The Golden Age of the Moor, Transaction Publishers, 1992, p. 17 ISBN 1560005815.
  3. al-Hassani, Woodcok and Saoud (2004), 'Muslim Heritage in Our World', FSTC publisinhg, p.38-39.
  4. Terrace, H. (1958) 'Islam d'Espagne' une rencontre de l'Orient et de l'Occident", Librairie Plon, Paris, pp.52-53.
  5. a b Sertima, Ivan Van, The Golden Age of the Moor, Transaction Publishers, 1992, p. 267 ISBN 1560005815.
  6. a b Lebling Jr., Robert W.. Flight of the Blackbird 24-33 (Juli-augustus 2003) Geraadpleegd op 3 februari 2013
  7. a b Salma Khadra Jayyusi and Manuela Marin (1994), The Legacy of Muslim Spain, p. 117, Brill Publishers, ISBN 9004095993
  8. Barrucand; "Moorish Architecture"
  9. Q-News, n° 350, oktober 2003, pp. 28-29
  10. (en) Hoofdstuk V, deel 31, The craft of singing