Zoölogische nomenclatuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De zoölogische nomenclatuur is de formele, dat wil zeggen wetenschappelijke, naamgeving van dieren en andere organismen die als dier worden beschouwd. De naamgeving wordt geregeld in de International Code of Zoological Nomenclature (ICZN),[1] waarvan de huidige, vierde, editie op 1 januari 2000 in werking trad. De regels voor de zoölogische nomenclatuur lijken in grote lijnen op die voor de botanische nomenclatuur maar er zijn tal van verschillen in de details. Zo gebruikt de ICZN bijvoorbeeld het woord "valid" ("geldig") in "valid name" voor "correcte naam"; de ICN gebruikt voor de correcte naam de term "legitimate name". Waar de ICN de term "valid publication" ("geldige publicatie") gebruikt, wordt in de ICZN "available" ("beschikbaar") gebruikt.

Namen van dieren[bewerken]

De International Code of Zoological Nomenclature regelt de formele namen van dieren. Deze wetenschappelijke namen worden over de hele wereld gebruikt. Een belangrijk verschil tussen een wetenschappelijke naam en een lokale naam, is dat een dier meerdere lokale namen, zelfs in dezelfde taal, kan hebben, die alle geldig zijn en door elkaar gebruikt mogen worden. De Nederlandse namen "kokmeeuw", "kapmeeuw" en "lachmeeuw" zijn alledrie even geldige namen voor Chroicocephalus ridibundus. Een dier kan echter, gegeven een bepaalde opvatting over de positie in de tree of life, maar één geldige wetenschappelijke naam dragen.

De gedomesticeerde hond bijvoorbeeld, wordt verondersteld af te stammen van de wolf. Wanneer de opvatting wordt gehuldigd dat de hond inmiddels een andere soort is dan de wolf, dan is de enige geldige naam Canis familiaris L. 1758, de naam die Carolus Linnaeus aan de hond gaf in Systema naturae, ed. 10, p.38.[2] Is de opvatting echter dat de hond een ondersoort is van de wolf, dan is de enige geldige naam Canis lupus familiaris (L. 1758). De discussie of de hond een soort is of een ondersoort maakt geen deel uit van het vakgebied van de nomenclatuur maar valt onder de taxonomie.

Meestal zijn de namen van soorten Grieks of Latijn of gelatiniseerde versies van namen en vaak geven ze een opvallend kenmerk van de soort aan: felis is Latijn voor kat, en in Coccinella septempunctata betekent septempunctata 'met zeven stippen' (wat voor het zevenstippelig lieveheersbeestje voor de hand ligt). Namen hoeven niet naar een eigenschap van een dier te verwijzen: Dicrotendipes thanatogratus is een mugje dat naar de popgroep 'The Grateful Dead' is genoemd (Grieks "thanatos", dood, en Latijn "gratus", grateful). De keuze van de naam is het voorrecht van de eerste beschrijver.

Het komt voor dat soorten op grond van nieuwe onderzoeksgegevens in een ander geslacht worden geplaatst en dan van naam veranderen. Zo kan een geslacht bij nader inzien in meerdere nieuwe geslachten moeten worden gesplitst, of kunnen geslachten worden verenigd. De kokmeeuw werd lange tijd in het geslacht Larus ingedeeld, als Larus ridibundus L. 1766. In 2005 gepubliceerd moleculair onderzoek maakt zeer aannemelijk dat het geslacht Larus niet monophyletisch is, waardoor het in meerdere geslachten moest worden opgedeeld. De kokmeeuw is daarbij geplaatst in het geslacht Chroicocephalus, onder de naam Chroicocephalus ridibundus (L. 1766).

Bij insecten, een zeer grote groep met om en nabij een miljoen beschreven soorten, blijkt geregeld dat een soort al eens door een ander beschreven was onder een andere naam. Voor al deze gebeurtenissen bestaan regels:

  • Bij een door meer auteurs onafhankelijk van elkaar beschreven soort telt alleen de eerst gepubliceerde naam als de geldige naam. Er is wel een aantal uitzonderingen op deze regel. Het kan decennia duren voor zoiets wordt ontdekt, waardoor een ongeldige naam inmiddels wel ingeburgerd kan zijn. Juist bij soorten waarbij veel kans op verwarring bestaat wordt dus vaak de naam van de beschrijvende auteur met jaartal erbij aangegeven.
  • De soortnaam blijft bij verandering van het genus ongewijzigd (op eventueel de latijnse uitgang na als het grammaticale geslacht van het nieuwe genus verschilt van dat van het oude), tenzij er in dat genus al een andere soort bestaat met die soortnaam, dan moet ook de soortnaam worden gewijzigd. Zijn er al een of meer alternatieve soortnamen beschikbaar van (een) andere beschrijver(s), dan komt de oudste daarvan het eerst in aanmerking.
  • In taxonomische literatuur wordt vaak de naam van de beschrijvend auteur, met het jaartal van publicatie achter de naam gezet: Dicrotendipes thanatogratus Epler, 1987. Is de soort wel door die auteur beschreven maar is hij sindsdien naar een ander geslacht verhuisd, dan komt de naam van de auteur tussen haakjes te staan: (Epler, 1987).

Deze regels worden de prioriteitsregels genoemd.

Een type dient om de formele zoölogische naam te verankeren aan een taxon. De naam Nessiteras rhombopteryx (monster van Loch Ness) is niet geldig[3] omdat de beschrijving niet gepaard gaat met een type; in dit geval zou dat moeten zijn één of meer exemplaren.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties