Zuid-Afrikaansche Republiek
| Zuid-Afrikaansche Republiek | ||||||
|
||||||
|
||||||
| Kaart | ||||||
 |
||||||
| De Zuid-Afrikaansche Republiek rond 1890 | ||||||
| Algemene gegevens | ||||||
| Hoofdstad | Pretoria | |||||
| Oppervlakte | 262 499 km² | |||||
| Talen | Nederlands (off.), Zuid-Afrikaanse inheemse talen en Engels | |||||
| Munteenheid | Transvaalse Pond | |||||
| Regering | ||||||
| Regeringsvorm | Republiek | |||||
| Geschiedenis | ||||||
| - Oprichting door Boeren, voormalig Nederlandse kolonisten | 1856 | |||||
| - Verovering door Britse kolonisten | 1902 | |||||
_large.PNG){kind=small}
De Zuid-Afrikaansche Republiek of ZAR, informeel bekend als Transvaal, was een onafhankelijk land in Zuidelijk Afrika in de tweede helft van de 19e eeuw dat geregeerd werd door Boeren. Het mag niet verward worden met de hedendaagse Republiek Zuid-Afrika, en het omvatte het gebied dat later bekend zou staan als de Zuid-Afrikaanse provincie Transvaal. De ZAR werd opgericht in 1852, en was onafhankelijk van 1856 tot 1877, en opnieuw van 1881 tot 1900 na de Eerste Boerenoorlog, waarin de Boeren hun onafhankelijkheid herwonnen van het Britse Rijk.
In 1900 werd de ZAR geannexeerd door het Verenigd Koninkrijk tijdens de Tweede Boerenoorlog, hoewel de officiële overgave van het gebied pas plaatsvond op het einde van de oorlog, op 31 mei 1902. In 1910 werd het de provincie Transvaal van de Unie van Zuid-Afrika.
De eerste president van de Zuid-Afrikaansche Republiek was Marthinus Wessel Pretorius, die verkozen werd in 1857, zoon van de beroemde leider van de Voortrekkers, Andries Pretorius, die de Boeren naar de overwinning leidde bij de Slag bij Bloedrivier.
De hoofdstad was Pretoria (gesticht in 1855), hoewel Potchefstroom voor een korte tijd diende als de regeringszetel. Het parlement, de Volksraad, telde 24 leden.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
[bewerken] Erkenning
Op 17 januari 1852 erkende het Verenigd Koninkrijk, dat de Kaapkolonie in bezit had, de onafhankelijkheid van de republiek in het Zandriviertractaat. Twee jaar later werd in het Contract van Bloemfontein ook de onafhankelijkheid van de Oranje Vrijstaat erkend. Maar aan de kust annexeerden de Britten de onafhankelijke republiek Natalia.
In 1871 werd de Kapenaar ds. Th.F. Burgers tot president van de Z.A.R. gekozen, maar in deze tijd was Transvaal, in tegenstelling tot de Vrijstaat, nog een vrij rommelig en onsamenhangend geheel. In deze tijd besloot de Britse regering van Disraeli dat er een Zuid-Afrikaanse federatie (onder Brits bestuur) moest komen waarbij ook de beide boerenrepublieken moesten worden gevoegd. De diamantvondsten bij Kimberley in de Oranje Vrijstaat waren daar niet geheel vreemd aan.
[bewerken] Annexatie
President Burgers probeerde het gevaar af te wenden door betrekkingen aan te knopen met vreemde mogendheden, zoals Nederland en Portugal, en plannen te maken voor een treinverbinding naar de Portugese haven in Lourenço Marquez (Maputo). Dit zinde de Britse regering allerminst en gebruikmakend van het feit dat Burgers een relatieve buitenstaander was die van conservatieve kringen in de Z.A.R. bitter weinig steun genoot, stuurde Londen op 20 januari 1877 Sir Theophilus Shepstone naar Pretoria, de hoofdstad van de Z.A.R., om over grieven te praten. In plaats daarvan kondigde hij de annexatie af en nog weken daarna was de situatie in het land voor weinigen duidelijk.
[bewerken] Eerste Boerenoorlog
Het duurde tot december 1880 alvorens onder de Transvalers sprake was van verzet. Bij Paardekraal (het huidige Krugersdorp) vond een grote saamtrek (betekent: "vergadering" in het Nederlands, vertaald uit het Afrikaans) plaats waar een driemanschap werd aangesteld bestaande uit S.J.P. Kruger, P.J. Joubert en M.W. Pretorius. Er ontstonden een reeks schermutselingen en op 27 februari 1881 werden de Britten bij Majuba overtuigend verslagen. In augustus volgde een vredesverdrag waarbij de Britten opnieuw de onafhankelijkheid, zij het onder soevereiniteit, van de Z.A.R. erkende. Met de Conventie van Londen van 27 februari 1884 bedong Kruger voor de ZAR volledige onafhankelijkheid van Engeland, maar werden Stellaland en Goschen afgestaan.
[bewerken] Rol Duitsers en Nederlanders
In Duitsland en Nederland deed de hernieuwde onafhankelijkheid en de moed waarmee de Transvalers zich tegen de supermacht van die tijd hadden verdedigd een golf van belangstelling ontstaan voor een gebied dat daarvoor zelden veel aandacht gekregen had. Er ontstond zelfs een bescheiden stroom emigratie naar de Z.A.R. Hoewel de aantallen niet erg groot waren, waren de nieuwkomers van groot belang voor de Z.A.R. omdat zij met administratieve kennis aankwamen waar de Z.A.R. groot gebrek aan had.
Ook het oude idee van de spoorlijn naar de Portugese kust werd weer van stal gehaald en ook daarin speelden Nederlanders een belangrijke rol. Op overigens erg moeizame wijze kwam de Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij (NZASM) tot stand die op even moeizame wijze aan het grote karwei begon. De omstandigheden van de spoorwegwerkers waren weinig verheffend, maar de NZASM was een duidelijke manifestatie van Nederlands belang bij de Zuid-Afrikaanse zaak. Vele Nederlanders die in die dagen naar Afrika vertrokken kwamen bij deze maatschappij in dienst, onder wie Cor van Gogh, het broer van de schilder Vincent van Gogh.
In Transvaal was zeker niet iedereen zo blij met de grote invloed uit het verre Nederland, maar president Kruger kon zich geen betere ondersteuning wensen. Met de stok van de treinverbinding achter de deur kon hij de Britten tot betere handelsvoorwaarden en tarieven bewegen.
[bewerken] Goud en Uitlanders
Inmiddels leek voor de Z.A.R. letterlijk een gouden toekomst weggelegd te zijn door de vondst van grote hoeveelheden van dit metaal aan de Witwatersrand. Het betekende echter ook een grote toestroom van uitlanders die hun geluk kwamen beproeven bij het snel uit de grond schietende Johannesburg. Het Britse bestuur in Kaapstad onder Cecil Rhodes en Alfred Milner, die plannen hadden voor een Brits Rijk van Kaapstad tot Caïro, zag dat alles met lede ogen aan. Cecil Rhodes financierde in 1896 een staatsgreep van de Uitlanders tegen de Z.A.R. Deze Jameson Raid mislukte echter. De Engelse gouverneur Milner gebruikte het uitlanderprobleem als een drukmiddel op Kruger, door voor deze grotendeels Engelstalige groep stemrecht op te eisen tijdens de onderhandelingen te Bloemfontein.
[bewerken] Tweede Boerenoorlog
In 1899 brak de Tweede Boerenoorlog uit. Deze werd begonnen door Kruger, toen hij zag dat de Britten almaar meer versterkingen van overzee aantrokken. De oorlog verliep voor de Britten helemaal niet volgens plan, vooral omdat de Boeren het terrein veel beter wisten te gebruiken. Uiteindelijk hanteerden de Britten de tactiek van de verschroeide aarde met een belangrijke nieuwigheid: concentratiekampen.
[bewerken] Opheffing
Ten slotte werd de Z.A.R. gedwongen de Vrede van Vereeniging (1902) te tekenen waarmee de republiek onder Brits bestuur kwam. In 1910 werd de Z.A.R. onder de naam Transvaal één van de vier provincies van de Unie van Zuid-Afrika.
[bewerken] Staatspresidenten
 Zie lijst van staatspresidenten van de Zuid-Afrikaansche Republiek voor waarnemende Staatspresidenten en andere bijbehorende ambten. |
De Staatspresidenten van de Zuid-Afrikaansche Republiek waren:
| Termijn | President | Noten |
|---|---|---|
| 1857–1863 | Marthinus Wessel Pretorius | 1ste president |
| 1863–1864 | Willem Cornelis Janse van Rensburg | 2de president |
| 1864–1871 | Marthinus Wessel Pretorius | 3de president |
| 1871–1877 | Thomas François Burgers | 4de president |
| 1877–1881 | Engelse overheersing | |
| 1881–1883 | Pretorius, Kruger en Petrus Jacobus Joubert | Driemanschap |
| 1883–1902 | Stephanus Johannes Paulus Kruger | 5de president |
[bewerken] Verder lezen
- Davenport, T.R.H. South Africa. A modern history, 1978
- Pakenham, Th. The Boer War, 1979
- Pakenham, Th. The scramble for Africa 1876-1912, London, Abacus 1991
- Wesseling, H.L. Verdeel en heers. De deling van Africa 1880-1914, Amsterdam, Bert Bakker 1991
- Wilson, M. en L. eds. The Oxford history of South-Africa II: 1870-1966, Oxford, Clarendon 1971
[bewerken] Zie ook
- Eerste Boerenoorlog
- Tweede Boerenoorlog
- Geschiedenis van Zuid-Afrika
- Vlag van de Zuid-Afrikaansche Republiek
- Volkslied van de Zuid-Afrikaansche Republiek
| Boerenrepublieken |  |
|---|---|
|
|
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
