Zuidhorn

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

53°15′0″NB 6°24′0″OL

Zuidhorn

Gemeente in Nederland

Situering

Hoofdplaats

Zuidhorn

Provincie

Groningen

COROP-gebied

Overig Groningen

Algemeen

Oppervlakte

128,37 km²

- land

125,61 km²

- water

2,76 km²

Inwoners (31 dec. 2008)

18.489^? (147/km²)

Belangrijke verkeersaders

N355 (Friesestraatweg)

Politiek

Burgemeester (lijst)

Bertus Fennema (CDA)

Zetels
Gemeenteraad
CDA
PvdA
ChristenUnie
GroenLinks
VVD

17
4
4
4
3
2

Economie

Gemiddeld inkomen (2006)

€ 12.500 per inw.

Gem. WOZ-waarde (2008)

€ 203.000

WW-uitkeringen (2007)

18 per 1000 inw.

Autobezit (2007)

432 per 1000 inw.

Overig

Postcode

9800-9809, 9830-9849, 9880-9889

Netnummer

050, 0594

CBS-code

0056

CBS-wijkindeling

zie wijken en buurten

Website

www.zuidhorn.nl

Nederland

Zuidhorn en omgeving (2009)

Gemeentegrenzen

Wijkgrenzen

Buurtgrenzen

Autosnelweg

Secundaire weg

Spoorweg

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

Zuidhorn ( uitspraak (info·uitleg)) (Gronings: Zuudhörn) is een dorp en gemeente in de provincie Groningen in Nederland.

[bewerken] Algemeen

De huidige gemeente ontstond op 1 januari 1990 door het samenvoegen van de vier gemeentes Aduard, Grijpskerk, Oldehove en Zuidhorn. Deze vier gemeentes zijn nog terug te zien in de gemeentevlag, waarbij de vier groene 'zwanen' staan voor de vier voormalige gemeentes.

De gemeente maakt geografisch en economisch deel uit van het Westerkwartier en was van oorsprong vooral op de landbouw gericht. Door de aansluiting op de wegverbinding (N355) en treinverbinding tussen Groningen en Leeuwarden, de toegenomen automobiliteit, het afnemen van het aantal arbeidsplaatsen in de landbouw en het door de provincie Groningen aanwijzen van het dorp Zuidhorn als groeikern (na 1960) werd de gemeente steeds meer een forensengemeente gericht op vooral de stad Groningen. Het dorp Zuidhorn is daardoor relatief veel sterker gegroeid dan de andere kernen binnen het gebied en de bevolking is er relatief gezien hoger opgeleid. Zuidhorn is een relatief welvarende gemeente, mede doordat er een aardgasveld en een geschikte grondlaag voor de opslag van dit gas is aangetroffen ten noorden van het dorp Grijpskerk, wat aanleiding was voor de NAM voor de exploitatie van dit veld en de plaatsing van een opslagfaciliteit voor het opvangen van korte pieken in het gasverbruik.

Binnen de huidige gemeente liggen de oude cultuurlandschappen Middag en Humsterland, ook wel samen aangeduid als Middag-Humsterland. Dit gebied ligt rond en boven het dorp Oldehove en is het oudste cultuurlandschap van West-Europa.

[bewerken] Indeling

De gemeente Zuidhorn omvat de volgende plaatsen en gehuchten:

Plaatsen

Naam	Inwoners^[1]
Aduard	2.360
Briltil	442
Den Ham	263
Den Horn	425
Grijpskerk	2.809
Kommerzijl	592
Lauwerzijl	224
Niehove	294
Niezijl	475
Noordhorn	1.584
Oldehove	1.648
Pieterzijl	224
Saaksum	107
Visvliet	367
Zuidhorn	6.559

Gehuchten

Aalsum, Balmahuizen, Barnwerd, De Kampen, De Poffert, Diepswal, Electra, Englum, Fransum, Frytum, Gaaikemadijk, Gaaikemaweer, Gaarkeuken, Heereburen, 't Hoekje, Hoogemeeden, Ikum, Kenwerd, Kievitsburen, Korhorn, Lagemeeden, Lammerburen, Nieuwklap, Noorderburen, Noordhornerga, Noordhornertolhek, Okswerd, Pama, Ruigewaard, Ruigezand, Selwerd, Spanjaardsdijk, Steentil en Wierumerschouw (gedeeltelijk).

[bewerken] Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
	De Marne	Winsum
Kollumerland c.a.		Groningen
Achtkarspelen	Grootegast	Leek

Gemeente Zuidhorn in 1866 (Atlas van de provincie Groningen 1866)

[bewerken] Dorp Zuidhorn

Het dorp Zuidhorn telt 6.559 inwoners (1 januari 2008). Zuidhorn en het noordelijker gelegen Noordhorn zijn ontstaan in een gebied waar de zee vroeger af en toe over het land kwam en vruchtbaar slib afzette. Lange tijd was Noordhorn de grootste kern. Tegenwoordig worden Noord- en Zuidhorn gescheiden door het Van Starkenborghkanaal. Van beide dorpen ligt de kern op een zandrug van ongeveer 4 kilometer, die het leven hier mogelijk maakte.

[bewerken] "Faansche Gruwelen" van 1731

In 1731 vond in Zuidhorn een grote publiekelijke executie plaats van 22 mannen die zich zouden hebben bezondigd aan de 'goddeloze parktijk' van de 'sodomie/crimen nefandum' (homofiele activiteiten). Deze executie was onderdeel van een landelijke actiecampagne tegen 'ketterijen' en de heksenjacht op 'sodomieten' was ontstaan door het politieke manifest Helsche Boosheyt of grouwelycke sonde van Sodomie van predikant Bijler uit Niekerk, die vond dat dergelijke zonden moesten worden bestraft volgens de wetten van Mozes uit het Bijbelse Oude Testament. De jacht op 'zondaars' werd daarop geopend door grietman Rudolf de Mepsche die het bestuur vormde op borg Bijma in Faan, die zich had laten overtuigen. Door grootschalige marteling van arrestanten (pijnbank, beenijzers en voetijzers) werden nieuwe namen verkregen. Vooral Mepsche, die in de jaren ervoor was gemarginaliseerd bij het verkrijgen van bestuurlijke posten, greep de kans aan om politieke tegenstanders op te laten pakken. Grote aantallen mensen uit Noordhorn en Zuidhorn werden aangeklaagd en gemarteld. Sommige hooggeplaatsten vluchtten naar Groningen, maar ook daar werden sommigen opgepakt en gemarteld. Twee personen werden doodgemarteld. Uiteindelijk werden 22 galgen opgericht aan de Westergast in Zuidhorn en op 24 september 1731 werden de veroordeelden gewurgd en vervolgens verbrand op brandstapels. Deze rechtsgang, waartegen geen enkele inspraak mogelijk was, vormde een zwarte dag in de geschiedenis. Nadien werden de regels voor grietmannen aangescherpt, zodat beroep tegen de uitspraken van grietmannen mogelijk werd. Mepsche werd vervolgd, maar nooit veroordeeld. Zijn pogingen om bezittingen van een aantal welgestelde veroordeelden te verkrijgen (vooral van zijn tegenstander jonker Clant uit Zuidhorn) maakten hem tot een van de meest gehate personen onder de bevolking en andere bestuurders. Hij stierf uiteindelijk met vele schulden.

[bewerken] Borgen

Het dorp werd geleidelijk aan een vestigingsplaats voor rentenierende welgestelde boeren. Zo werden in en rond de plaats 3 borgen gebouwd; de Jellemaborg, Klinkemaborg en Hanckemaborg. De laatste borg die werd afgebroken was de Hanckemaborg rond 1878. Van deze borg is alleen het schathuis overgebleven, wat in 1965 werd herbouwd. De omtrekken van de borg zijn in 1993 aangegeven in de omgeving door de Historische Kring Zuidhorn. Deze borg heeft lange tijd het gezicht van het dorp bepaald en het wapen van de familie Hanckema [1] was tot de gemeentelijke herindeling van 1990 ook het wapen van het dorp en gemeente. Deze familie wordt namelijk verantwoordelijk gehouden voor de stichting van het dorp.

[bewerken] Uitbreidingen

Zuidhorn moet in de visie van de provincie Groningen de komende jaren nog fors uitbreiden. Onderdeel van die plannen is de aanleg van een nieuwe rondweg. Het voorgestelde tracé van deze geplande weg heeft bij de inwoners van Noordhorn tot felle protesten geleid, daar deze het dorp doormidden zal splijten.

[bewerken] Openbaar Vervoer

De gemeente Zuidhorn ligt sinds 1866 aan de spoorlijn Groningen-Leeuwarden, met Station Zuidhorn en Station Grijpskerk. Buslijnen in de gemeente zijn:

lijn 11: Groningen-Groningen Zernike-Zuidhorn
lijn 30: Zuidhorn-Noordhorn-Niezijl-Grijpskerk-Visvliet-Burum-Munnekezijl
lijn 32: Zuidhorn-Noordhorn-Niezijl-Kommerzijl-Munnekezijl-Kollum
lijn 35: Groningen-Aduard-Den Ham-Oldehove-Winsum
lijn 39: Groningen-Zuidhorn-Grootegast-Sebaldeburen
lijn 637: Groningen-Zuidhorn-Noordhorn-Niezijl-Grijpskerk-Kommerzijl-Munnekezijl (scholierenlijn)

[bewerken] Voormalige gemeente

De huidige gemeente ontstond in 1990. Tot die herindeling bestond de voormalige gemeente Zuidhorn uit het hoofdorp, Noordhorn en Briltil, alsmede de gehuchten De Poffert, Diepswal, Noorderburen, Noordhornerga, Noordhornertolhek en Okswerd.

De laatste jaren is er vanuit andere gemeenten een voorstel gedaan tot het fuseren van de gemeente met ofwel de gemeenten Grootegast, Marum en Leek of alleen met de gemeente Grootegast. Burgemeester Fennema verklaarde in oktober 2008 echter dat Zuidhorn de komende 10 jaar niet zal samengaan. Wel wil de gemeente nauwer gaan samenwerken met andere gemeenten.^[2]