Zuivelfabriek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kaaspersen in "Freia" (foto:Quistnix)

Een zuivelfabriek is een fabriek waarin melk uit de boerderij wordt verwerkt tot zuivelproducten. In de beginperiode, eind 19e eeuw en begin 20e eeuw, werd deze fabriek nog vaak melkinrichting genoemd.

Geschiedenis[bewerken]

Tot eind 19e eeuw werd de melk meestal door boeren zelf verwerkt tot zuivelproducten en rondgebracht. Vanaf eind 19e eeuw zijn vele veelal kleine zuivelfabrieken ontstaan, waar een deel van de productie en verdere distributie van de boeren werd overgenomen. De eerste melkfabrieken werden opgericht door ondernemende pioniers, en niet veel later door zuivelcoöperaties. In Engeland is men in 1870 met de eerste zuivelfabriek begonnen [1] In de Nederlandse provincie Friesland werd in 1879 de eerste zuivelfabriek Zuivelfabriek Freia gesticht.[2] De melk werd vanuit de omgeving aangevoerd met wagens en soms met speciale melkboten. Vele kleine fabriekjes werden met handkracht aangedreven en specialiseerde zich op boterbereiding.

In de begintijd lag de nadruk veelal op het vergroten van de afzet van de boeren. Onder druk van efficiency en kostenbesparing fuseerden veel zuivelfabrieken in de tweede helft van de 20e eeuw tot grote zuivelconcerns.

Op 30 december 2008 zijn in Nederland twee grote zuivelcoöperaties Campina Melkunie en Friesland Foods gefuseerd tot FrieslandCampina. Andere coöperatieve zuivelondernemingen zijn onder meer CONO Kaasmakers in Noord-Holland die de beroemde Beemsterkaas produceert, DOC Kaas in Hoogeveen. Particuliere zuivelondernemingen zijn onder meer Leerdammer in Schoonrewoerd.

Zuivelproducten[bewerken]

Bekende zuivelproducten zijn:

Zuivelproducenten[bewerken]

Hier volgt een lijst van de 10 grootste zuivelproducenten ter wereld, gemeten naar de omzet over 2006[3]:

  1. Nestlé, Zwitserland, 14,8 miljard euro
  2. Danone, Frankrijk, 8,8 miljard euro
  3. FrieslandCampina, Nederland, 8,3 miljard euro
  4. Lactalis, Frankrijk, 8,3 miljard euro
  5. Dean Foods, Verenigde Staten, 7,4 miljard euro
  6. Arla Foods, Denemarken en Zweden, 6,9 miljard euro
  7. Fonterra, Nieuw-Zeeland, 6,7 miljard euro
  8. Dairy Farmers of America, Verenigde Staten, 6,3 miljard euro
  9. Kraft Foods, Verenigde Staten, 5,1 miljard euro
  10. Unilever, Nederland en Groot-Brittannië, 4,3 miljard euro

In onderstaande tabel staan de in Nederland aanwezige zuivelfabrieken opgesomd[4][5].

Bedrijf Plaats Product
Arla Nijkerk dagverse zuivel (daarnaast levering zuivelproducten andere delen Arla concern)
Ausnutria Hyproca Heerenveen Babyvoeding (in aanbouw sinds 2014)
Hyproca Dairy (Ausnutria Hyproca) Ommen (biologische) koemelkpoeder, geitenmelkpoeder en (biologische) boter
Lyempf (Ausnutria Hyproca) Kampen melkontvangst, drogen, half-fabricage flesvoeding
Lypack (Ausnutria Hyproca) Leeuwarden verwerkt en verpakt poeders van Lyemph te Kampen tot o.m. flesvoeding
A-Ware Fresh Dairy Coevorden yoghurt, melk, room (was tot 2013 Katshaar Zuivel)
A-Ware Food Group Heerenveen Kaas (geopend december 2014, capaciteit 100.000 ton)
Bel Leerdammer Schoonrewoerd Leerdammer kaas (samen met Dalfsen in 2014: 70.000 ton)
Bel Leerdammer Dalfsen Leerdammer Kaas (samen met Schoonrewoerd in 2014: 70.000 ton)
CONO Kaasmakers Middenbeemster Beemster kaas + weipoeder (in 2014: 30.000 ton kaas)
CZ Rouveen Rouveen Kaasspecialiteiten, eigen merk Bastiaansen + private labels (in 2014: 15.000 ton)
De Graafstroom Bleskensgraaf Goudse kaas (2014: 40.000 ton)
De Zuivelmakers Benschop Yoghurt, hangop en toetjes (tot 2014 onder de naam Natuurhoeve)
DOC Kaas Hoogeveen (2x) Kaas, 'Dutch Original Cheese' en private labels (in 2013: 125.000 ton)
Farm Dairy Lelystad Dagverse zuivel (Verwerkte in 2014: ca. 200.000 ton melk)
Friese Ecologische Zuivel Drachten Biologische zuivelproducten
FrieslandCampina CP Eindhoven Wordt in 2015 gesloten
FrieslandCampina CP Maasdam Dagvers + distributie
FrieslandCampina CP Rotterdam Dagvers en schoolmelk
FrieslandCampina (CCF) Leeuwarden gecondenseerde melk (verwerkt in 2013 1 miljoen ton melk, groeit naar 1,4)
FrieslandCampina DMV Veghel o.m. Melkpoeder, melksuiker, caseïnaten. Verwerkt 1,5 miljoen ton melk per jaar.[6]
FrieslandCampina Ecomel Limmen Dagverse zuivel
FrieslandCampina Domo Beilen Melkpoeder, zuigelingenvoeding
FrieslandCampina Domo Borculo Kindervoeding, medische voeding en celvoeding
FrieslandCampina Domo / Cheese Bedum Kaas, weipoeder
FrieslandCampina Butter 's-Hertogenbosch Boter (ca. 65.000 ton)
FrieslandCampina Butter Lochem Boter (ca. 52.000 ton boter, 64.000 ton melkpoeder en 4.000 ton melkprisma's)
FrieslandCampina Butter Noordwijk (Groningen) Boter (ca. 55.000 ton)
FrieslandCampina Butter / Cheese Born Kaas en boter
FrieslandCampina Cheese Balkbrug Kaas
FrieslandCampina Cheese Dronrijp Kaasspecialiteiten
FrieslandCampina Cheese Gerkesklooster Kaas
FrieslandCampina Cheese Lutjewinkel Kaas (verwerkt 450.000 ton melk)[7]
FrieslandCampina Cheese Marum Kaas
FrieslandCampina Cheese Rijkevoort Kaas
FrieslandCampina Cheese Steenderen Kaas
FrieslandCampina Cheese Wolvega Kaas
FrieslandCampina Cheese Workum Kaas
FrieslandCampina Cheese Leerdam Kaas
FrieslandCampina Kievit Meppel Geëncapsuleerde producten voor de wereldwijde voedingsindustrie
FrieslandCampina Professional Nuenen slagroom, room en producten op basis van room voor de bakkersindustrie
FrieslandCampina Ede  ?? (onduidelijk of hier zuivel geproduceerd wordt)
Globemilk Boxmeer halffabrikaten uit melk (verwerkingscapaciteit 150.000 ton melk[8])
Henry Willig Heerenveen kaas van koe, schaap en geit (cap. samen met Katwoude in 2014: 5000 ton kaas)
Henry Willig Katwoude kaas van koe, schaap en geit (cap. samen met Heerenveen in 2014: 5000 ton kaas)
Hochwald Nederland Bolsward gesuikerde gecondenseerde melk (verwerkte in 2006 100.000 ton melk)
Kaasfabriek Eyssen (Kaptein Groep) Oosthuizen Smeerkaas, rookkaas, blokkaas en industriële kaas
Koninklijke ERU Woerden Smeerkaas
Lebo Kaas Lopik Verse roomkaas, smeerkaas en kruidenboter (verwerkt melk van ca. 10 boeren)
Nestlé Nederland Nunspeet Babyvoeding voor eigen merken NAN, NIDINA, ALFARÉ, AL110
Nutricia Nederland Zoetermeer Zuigelingenvoeding
Nutricia Cuijk Cuijk Zuigelingenvoeding
Özgazi Etten-Leur Witte kaas (Feta) uit koe-, schapen- en geitenmelk (2014 ca. 75.000 ton witte kaas)
Phoenix (Vreugdenhil) Scharsterbrug Melkpoeder (samen met Gorinchem in 2014 ca. 65.000 ton)
Promelca (Vreugdenhil) Gorinchem Melkpoeder (samen met Scharsterbrug in 2014 ca. 65.000 ton)
Vecozuivel Zeewolde Biologische zuivel: melk, yoghurt, vla , boter
Vika BV Ede Smeltkaas (verwerkt voornamelijk kaas van derden)
VIV Buisman Zelhem Boter en boterolieproducten
Weerribben Zuivel Nederland (Overijssel) Biologische zuivel (verwerkt in 2014 naar schatting 2400 ton melk)
Yakult Almere Probiotische zuiveldrank
Zuivelhoeve Hengelo Vla, yoghurt, pap (verwerkt in 2014 naar schatting 5000 ton melk van 5 boeren)

Erkenning van bereiders van zuivelproducten[bewerken]

De meeste bereiders van zuivelproducten moeten op grond van EG-Verordening (Nr.)853/2004 worden erkend. De volgende bedrijven zijn erkenningsplichtig:

  • Bereiders van zuivelproducten.
  • Bedrijven die kaas rijpen, versnijden, raspen en/of verwerken.
  • Ompakkers en/of verpakkers van zuivelproducten.
  • Koelhuizen of opslag onder geconditioneerde omstandigheden van zuivelproducten.

Niet erkenningsplichtig zijn bedrijven die zuivelproducten bereiden en deze geheel direct aan de eindverbruiker of consument verkopen.

In Nederland houdt het Centraal Orgaan Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel (COKZ) deze erkenning bij in het "Register van in Nederland erkende zuivelbedrijven in het kader van EU-hygiënepakket".

Aan de hand van het EG-erkenningsnummer kan in dit register de producent gevonden worden. Zo komt bijvoorbeeld een pak melk van Albert Heijn met de code 'NL Z0039 EG' uit de zuivelfabriek van FrieslandCampina in Rotterdam.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Volksvlijt (1875). Vereeniging voor volksvlijt te Amsterdam. p.175.
  2. Willem Jan Van den Bremen (1977) Verandering en continuiteit: Een studie over de dynamiek in en van de ruimtelijke organisatie van de bedrijvigheid met speciale aandacht voor het stelsel van melkverwerking in het ruraal-urbaan spanningsveld in Nederland. VRB drukkerijen. p.97.
  3. Friesland Foods: Koerier, jaargang 11, no. 1 (jan. 2008), p. 15
  4. MJA Sectorraport 2012 Zuivelindustrie, Agentschap NL, 2012
  5. websites betreffende zuivelproducenten
  6. "Nieuwe melkfabriek DMV Veghel geopend", BD.nl, 29 augustus 2014. Geraadpleegd op 8 januari 2015. “Er is anderhalf jaar gewerkt aan de bouw van de ontromingsfabriek, die het room van magere melk scheidt. Door de uitbreiding is DMV de grootste melkverwerkende fabriek in de wereld geworden met door de uitbreiding een extra ontromingscapaciteit van 800 miljoen kilogram per jaar. Met de nieuwe fabriek kan er iedere vijf minuten een truck met melk gelost worden in Veghel. Jaarlijks kan DMV nu in totaal 1,5 miljard liter melk verwerken.”
  7. "FrieslandCampina groter, maar geen extra vrachtverkeer door Lutjewinkel", BD.nl, 11 september 2014. Geraadpleegd op 26 februari 2015. “,,We breiden uit in diversiteit, niet in volume. Er wordt in Lutjewinkel nu 450 miljoen liter melk per jaar verwerkt. Dat blijft ook na de uitbreiding zo. We gaan van die melk alleen meer verschillende soorten kaas maken.’’”
  8. "Van Bakel en Van der Vleuten werken samen in Globe Milk", Profnews.nl, 14 juli 2014. Geraadpleegd op 26 februari 2015. “Melkhandelaar René van Bakel en zuivelverwerker René van der Vleuten zijn samen een nieuwe zuivelfabriek begonnen in Boxmeer, Globe Milk. Dit hebben beide ondernemers bevestigd. Van Bakel en Van der Vleuten krijgen bij Globe Milk een capaciteit van 150 miljoen liter. De fabriek moet in de nazomer voor het eerst gaan draaien.”