Zwalm (gemeente)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zwalm
Gemeente in België Vlag van België
Vlag van Zwalm Wapen van Zwalm
Zwalm (gemeente)
Zwalm (gemeente)
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen
Arrondissement Oudenaarde
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
33,82 km² (2011)
81,27%
11,07%
7,66%
Coördinaten 50° 53' NB, 3° 44' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
8.070 (01/01/2014)
49,42%
50,58%
238,64 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
20,28%
62,42%
17,30%
Buitenlanders 1,12% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester Karen De Colfmacker (Open Vld)
Bestuur Open Vld, CD&V-Plus
Zetels
Open Vld
VoorZwalm
CD&V-Plus
N-VA
19
9
6
2
2
Economie
Gemiddeld inkomen 18.442 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 4,41% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
9630
9630
9630
9630
9630
9630
9630
9630
9630
9630
9630
9636
Deelgemeente
Beerlegem
Dikkele
Hundelgem
Meilegem
Munkzwalm
Paulatem
Roborst
Rozebeke
Sint-Blasius-Boekel
Sint-Denijs-Boekel
Sint-Maria-Latem
Nederzwalm-Hermelgem
Zonenummer 055, 09
NIS-code 45065
Politiezone Brakel
Website www.zwalm.be
Detailkaart
ZwalmLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Oudenaarde
in de provincie Oost-Vlaanderen
Portaal  Portaalicoon   België

Zwalm is een gemeente in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. De gemeente telt ruim 7900 inwoners, die Zwalmenaars[1] worden genoemd.

Kernen[bewerken]

Zwalm is een fusiegemeente, die bestaat uit 12 deelgemeenten, namelijk Beerlegem, Dikkele, Hundelgem, Meilegem, Munkzwalm, Nederzwalm-Hermelgem, Paulatem, Roborst, Rozebeke, Sint-Blasius-Boekel, Sint-Denijs-Boekel en Sint-Maria-Latem. De 12 kleine sterren in de vlag van de fusiegemeente verwijzen naar deze deelgemeenten. De fusiegemeente ontstond in 1977 uit de samenvoeging van Groot-Munkzwalm en Nederzwalm-Hermelgem. De deelgemeente Nederzwalm-Hermelgem ontstond halverwege de 19de eeuw toen Nederzwalm en het kleinere Hermelgem samensmolten. In Sint-Denijs-Boekel ligt nog het kleine gehucht Wijlegem.

# Naam Oppervlakte
(km²)

[2]

Bevolking
(01/01/2003)

[3]

1 Munkzwalm 4,99 1945
2 Beerlegem 2,25 371
3 Dikkele 1,44 157
4 Hundelgem 1,82? 577
5 Meilegem 338
6 Paulatem 1,59 140
7 Roborst 3.56 800
8 Rozebeke 1,84 393
9 Sint-Blasius-Boekel 4,17 695
10 Sint-Denijs-Boekel 4,76 853
11 Sint-Maria-Latem 2,28 625
12 Nederzwalm-Hermelgem 2,87? 790

Geografie[bewerken]

Zwalm ligt in Zuid Oost-Vlaanderen, in de streek die gekend staat als de Vlaamse Ardennen. De gemeente wordt doorsneden door de Zwalm en door de Munkbosbeek. De Munkbosbeek heeft een apart bekken, maar wordt toch tot de Zwalmstreek gerekend, en ze ligt voor een groot deel in Zwalm. Deze rivieren en hun zijbeken zorgen voor een heuvelachtig landschap in Zwalm. Alleen aan de Schelde, in Nederzwalm-Hermelgem, is het vrij vlak. Een uitzondering op dit vlakke terrein in Nederzwalm-Hermelgem vormen de heuvels aan het Blarewater, ook een oude scheldearm, aan de brug over de Schelde.

Door de talrijke bomenrijen ziet het landschap er bebost en groen uit. In Beerlegem is er het kasteel met domein Ten Bieze met bos, kasteelvijvers en talrijke bronnen. Een ander groot stuk natuur vinden we aan het Klein Zwitserland en de IJzerkotmolen. Er is een stukje natuur te vinden tussen het Blarewater en de Schelde. Voorts hebben beide oevers langs de Zwalmbeek nog groen, hier en daar onderbroken door wegen. Voor de rest is Zwalm vooral agrarisch gebied en woongebied met uitbreiding. Er is veel lintbebouwing in Zwalm, ook langs de grote wegen. Er zijn her en der nog oude voetwegen en fiets- en wandelpaden te vinden. Veel kouterwegen zijn ook nog aanwezig, maar meestal verhard met beton.

In het noordoosten bij Hermelgem vinden we de Schelde. Er is maar 1 brug over de Schelde vanuit Zwalm. We vinden hier 2 oude Scheldearmen: het Blarewater aan de brug over de Schelde, en de oude Scheldearm aan De Kaaihoeve in Meilegem. Op deze oude Scheldearmen wordt gevist.

Op een aantal plaatsen wordt de gemeentegrens gevormd door waterwegen. Zo vinden we in het noordoosten in Nederzwalm-Hermelgem de grens gevormd door de Schelde. Deze grens is een gemeentegrens volledig met buurgemeente Zingem. De inwoners van Zingem worden door de Hermelgemnaren dan ook "die van over de Schelde" genoemd. Het deel tussen de oude scheldearm aan de Kaaihoeve en de rechtgetrokken Schelde hoort bij Nederzwalm-Hermelgem. Dit is ook het geval voor het terrein tussen het Blarewater en de rechtgetrokken Schelde. Aan de Kaaihoeve was vroeger een overzet naar Zingem. De kaarsrechte weg van deze overzetplaats, maar dan vanaf de andere kant van de rechtgetrokken Schelde, naar het dorp van Zingem is nog steeds aanwezig. De Zwalm zelf en de Boekelbeek hebben ook op grote stukken de gemeentegrens gevormd.

Alle deelgemeenten van Zwalm, behalve Paulatem en Sint-Maria-Latem, liggen aan de gemeentegrens van Zwalm; Paulatem en Sint-Maria-Latem liggen volledig ingesloten door de andere deelgemeenten. De buurgemeenten van Zwalm zijn in uurwijzerzin:

  • Gavere
    • Dikkelvenne in het noorden, grenst aan Meilegem, Beerlegem en Dikkele
  • Zottegem
    • Velzeke in het noordoosten, grenst aan Dikkele, Hundelgem, Munkzwalm en Roborst
    • Strijpen in het oosten, grenst aan Roborst
    • Sint-Goriks-Oudenhove in het zuidoosten, grenst aan Roborst en Rozebeke
  • Brakel
    • Michelbeke in het zuiden, grenst aan Rozebeke en Sint-Blasius-Boekel
    • Elst in het zuiden, grenst aan Sint-Blasius-Boekel
    • Zegelsem in het zuidwesten, grenst aan Sint-Blasius-Boekel
  • Horebeke
  • Oudenaarde
    • Mater in het westen, grenst aan Sint-Denijs-Boekel en Nederzwalm-Hermelgem
    • Welden in het westen, grenst aan Nederzwalm-Hermelgem
  • Zingem in het noordwesten, aan de overkant van de Schelde, grenst aan Nederzwalm-Hermelgem

Geschiedenis[bewerken]

De naam van de gemeente komt van de naam van de rivier de Zwalm.

Bij de inval van de Romeinen in 57 voor Christus door Julius Caesar in de Slag aan de Sabis was de streek rond de Zwalm bewoond door Nerviërs van Overrijnse oorsprong. Deze veldslag heeft Julius Caesar uitvoerig beschreven in zijn De bello gallico.

Tijdens de Romeinse overheersing lag Zwalm in Gallia Belgica, het noordelijk deel van Gallië.

In Velzeke hadden de Romeinen een belangrijk legerkamp. Een Romeinse heirweg liep van Bavay naar Velzeke; dit was een aftakking van weg van Boulogne-sur-Mer naar Keulen. Deze oude handelsweg die al bestond voor de Romeinse overheersing werd vanaf toen de via Gesoriacum ad Colonia Agrippa. Op talrijke plaatsen in de Zwalmstreek vindt men Romeinse en Gallo-Romeinse geldstukken en vaatwerk.

De monniken van de Sint-Baafsabdij van Gent hadden in de middeleeuwen in 976 een nederzetting op "Ten Berge", ten noordoosten van de monding van de Wijlegemse beek in de Zwalm. Vandaar de naam Munkzwalm.

Nederzwalm was in handen van de abdij van Ename.

De naam "Suualmam" wordt voor het eerst vermeld in 1003. Die naam werd "Sualma" in 1108 en "Sualme" in 1214.

Bij de afschaffing van de oude kasselrijen en heerlijkheden, tijdens de Franse Overheersing (1794-1815), kregen de verschillende gemeenten, die tot dan toe onder de voogdij hadden gestaan van de Heren van Gavere of van Zottegem, hun eigen zelfstandigheid, onder het gezag van een burgemeester. De verschillende parochies kwamen onder het bestuur van het bisdom Gent.

Daarna werden vier fusies uitgevoerd.

  • In 1808 werden Wijlegem en Sint-Denijs-Boekel samengevoegd.
  • In 1829 werd er onderhandeld om Meilegem, Dikkele, Paulatem en Beerlegem samen te voegen, maar het bleef bij onderhandelen.
  • In 1850 smolten Nederzwalm en Hermelgem samen tot Nederzwalm-Hermelgem.
  • Vrij recenter zijn de zogenaamde algemene fusies van 1971, waarbij alle huidige deelgemeenten behalve Nederzwalm-Hermelgem bij Munkzwalm werden ondergebracht.
  • De laatste algemene fusie dateert van 1977 toen (groot) Munkzwalm en Nederzwalm-Hermelgem werden samengevoegd tot het huidige Zwalm.


In de vorige eeuw hadden de meeste parochies op zaterdagavond en op zondagmorgen een eucharistieviering. De grootste parochies hadden 3 weekendmissen: op zaterdagavond, de vroegmis op zondag vroeg in de morgen en de hoogmis op zondag in de late voormiddag. Door het dalend kerkbezoek en het dalend aantal priesters is dit intussen flink gereduceerd.

Momenteel worden de 12 parochies van Zwalm en de 2 parochies van Horebeke bediend door pastoor Robert De Cremer en deken Raf Vermeulen. De parochies Munkzwalm en Sint-Maria-Horebeke hebben elke week een eucharistie, en de andere parochies om de twee weken.

Demografische ontwikkeling[bewerken]

  • Bron: NIS

Politiek[bewerken]

Burgemeesters van Zwalm waren:

Bestuur 2013-2018[bewerken]

Burgemeester wordt Karen De Colfmacker van de Open Vld. Zij leidt een coalitie van Open Vld met CD&V-Plus. Samen hebben ze de meerderheid met 11 op 19 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[4] 10-10-1982[4] 9-10-1988[4] 9-10-1994[4] 8-10-2000[4] 8-10-2006[5] 14-10-2012[6]
Stemmen / Zetels % 19 % 19 % 19 % 19 % 19 % 19 % 19
CVP 26,87 5 - - - - - -
CD&V-Plus - - - - - - 14,44 2
N-VA - - - - - - 13 2
Open Vld - - - - - - 40,02 9
SP 11,01 1 - 14,51 2 10,95 1 - - -
AGALEV - - 2,52 0 5,31 0 7,72 0 - -
G.zwalm 47,09 11 56,72 11 49,67 10 48,97 11 51,65 11 46,31 9 -
CD 15,03 2 - - - - - -
VBZ - 43,28 8 33,3 7 34,77 7 - - -
V.B.Z.S.P. - - - - 40,63 8 - -
SAMBA - - - - - 53,69 10 -
Vandenmeersschaut - - - - - - 3,5 0
Voorzwalm - - - - - - 29,05 6
Totaal stemmen 5161 5391 5606 5794 5866 6065 6100
Opkomst % 98,71 98,02 96,77 97,82 96,20
Blanco en ongeldig % 1,12 2,24 1,75 2,9 2,86 2,47 3,38


Verkeer[bewerken]

Wegen[bewerken]

Zwalm wordt doorkruist door drie grote wegen:

Treinverbinding[bewerken]

Dwars door Zwalm loopt van oost naar west de spoorlijn 89 Denderleeuw - Kortrijk. Sinds de opening van deze spoorweg op 12 april 1868 kende de streek een groei van inwoners, die vooral pendelen naar Brussel en Gent. Dit is ook het geval voor Zottegem, waar de spoorlijn 89 de spoorlijn 86 Melle - Geraardsbergen kruist. Op 5 januari 1986 reden de eerste elektrische treinen.

De lijn wordt bediend door de IC L van Poperinge - Kortrijk - Brussel - Dendermonde - Sint-Niklaas en door de L van Kortrijk naar Zottegem.

Veel pendelaars van Zwalm maken gebruik van deze treinverbinding richting Brussel. Scholieren nemen de trein naar Zottegem of naar Oudenaarde. Studenten kunnen via Zottegem of Oudenaarde naar Gent-Sint-Pieters.

Het gedeelte tussen Zottegem en Elzele van spoorlijn 82 werd afgeschaft. Op deze lijn bevond zich het Station Rozebeke. Het stuk tussen Zottegem en Opbrakel is verhard tot wandel- en fietspad, en noemt het Mijnwerkerspad.

Van de 4 treinstations Munkzwalm, Roborst, Rozebeke en Sint-Denijs-Boekel blijven nog de 2 stations Munkzwalm en Sint-Denijs-Boekel over. Aan deze stations zijn ruime gratis parkings voorzien.

Het station van Munkzwalm is gerestaureerd. De wachtzaal en loketten zijn gesloten. Tijdens de weekdagen stoppen er P treinen en L treinen. Tijdens het weekeinde stoppen de IC L treinen.

Aan het vroegere station van Roborst vinden we nu het containerpark van Zwalm. Het stationsgebouw en de perrons van Roborst zijn verdwenen.

Het station van Sint-Denijs-Boekel noemde vroeger "Sint-Denijs-Boekel Nederzwalm". In het station van Sint-Denijs-Boekel waren vroeger aftakkingen met loskades. Er blijven nu nog enkel 4 wissels over om treinen te laten veranderen van spoor. Deze verwissellocatie ligt ongeveer halverwege tussen Zottegem en Oudenaarde. De seinpost is geautomatiseerd. De loskade wordt gebruikt als opslagplaats voor bouwmaterialen en is voor een deel verhard tot parking. Het gebouwtje aan deze loskade is nu een restaurant. Het stationsgebouw van Sint-Denijs-Boekel is een volledig nieuw stationsgebouw inclusief wachtzaal, loketten en wissel- en seininrichtingen, maar dit gebouw is intussen gesloten. Dit station wordt enkel op weekdagen bediend door P treinen en L treinen.

Busverbindingen[bewerken]

  • Belbus 20 Zwalm - Zottegem
  • Lijnbus 23 Zottegem - Michelbeke - Ronse
  • Belbus 40 Oosterzele - Zottegem
  • Lijnbus 41 Zottegem - Oudenaarde
  • Belbus 45 Horebeke - Oudenaarde
  • Lijnbus 81 Zottegem - Gavere - Deinze

Waterwegen[bewerken]

De Zwalm in Zwalm
  • Ten westen van Nederzwalm-Hermelgem ligt de Schelde.
  • De Zwalm stroomt dwars door de gemeente van zuid-oost in Rozebeke langs Roborst in het oosten met de grens van Zottegem, en mondt in het westen uit op de grens van Nederzwalm-Hermelgem en Oudenaarde in de Schelde.
  • De belangrijkste zijtak van de Zwalm stroomt van zuid-west langs Sint-Blasius-Boekel en Sint-Denijs-Boekel, op de grens met Oudenaarde, en mondt in Nederzwalm-Hermelgem in de Zwalm.
  • In het noorden van de gemeente vinden we de Stampkotbeek - Munkbosbeek, die eveneens in Nederzwalm-Hermelgem uitmondt in de Schelde.
  • De gemeente wordt doorkruist door tal van zijbeekjes van de Zwalm en van de Stampkotbeek.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Bekende inwoners[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Partnersteden[bewerken]

  • Vlag van Duitsland Schwalmstadt (Duitsland). Op 9 augustus 2014 werd de Schwalmstadbrug over de Zwalm, in de buurt van de Zwalmmolen ingehuldigd.
Bronnen, noten en/of referenties