Zwerfsteen
Een zwerfsteen (ook wel erratisch blok genoemd) is een steen of kei die door een gletsjer of ijskap is meegevoerd. Ze worden ook wel zwerfkeien of veldkeien genoemd. Kleine exemplaren noemt men kinderkopjes, terwijl ze in Groningen en Drenthe flint (of vlint) worden genoemd.
Inhoud |
[bewerken] Oorsprong en verspreiding
[bewerken] Nederland en België
In Nederland worden zwerfstenen aangetroffen die door het landijs zijn achtergelaten tijdens het voorlaatste glaciaal, het Saalien. Zwerfstenen komen in Noord-Nederland, dat destijds met landijs bedekt was, veelvuldig voor. De landijsbedekking had zijn zuidelijke grens tot aan de lijn Haarlem, Utrecht, Nijmegen. Ten zuiden van deze lijn komen geen zwerfstenen in de natuur meer voor. In België worden zodoende geen zwerfstenen aangetroffen, aangezien het in de recente geologische geschiedenis niet door landijs bedekt is geweest. De grootste ooit in Nederland gevonden zwerfsteen is op dit moment de Zwerfsteen van Rottum.
Zwerfstenen in Nederland hebben hun oorsprong in Scandinavië en het Oostzeegebied. Dit is na te gaan door de petrologische kenmerken te vergelijken met die van het gesteente in die gebieden. Zo is in principe per steen te reconstrueren waar deze precies vandaan kwam.
Zwerfstenen vindt men veel in keileem, een zeer vaste leemachtige grondsoort die werd gevormd onder de ijskappen in Noord-Nederland. Keileem komt voor in de ondergrond van Gaasterland (Zuid Friesland), de Havelterberg, Schokland en Urk in de Noordoostpolder en op Wieringen en Texel.
[bewerken] Toepassingen
Zwerfstenen zijn door de eeuwen heen gebruikt in allerlei constructies, zoals hunebedden, megalieten, wegen en dijkbekleding. Bij oude boerderijen gebruikte men een grote zwerfsteen als fundering voor het gebint. Bij poorten en gebouwen op straathoeken werden zwerfstenen ook wel gebruikt als schampsteen om te voorkomen dat koetsen en karren tegen het bouwwerk zouden rijden. Om te verhinderen dat men gemakkelijk een grensmarkering zou kunnen verzetten, kon een zwerfsteen tevens als grenssteen dienen.
[bewerken] Volksgeloof en verhalen
In volksgeloof en volksverhalen spelen zwerfkeien soms een rol. Het heet dat ze de vruchtbaarheid ten goede zouden komen en een plaats zijn waar kinderen geboren werden.[1] Nog steeds worden markante punten en rotsen zoals zwerfkeien in het Scandinavische landschap aan trollen toegeschreven. [2]
[bewerken] Bekende zwerfstenen
[bewerken] Zie ook
 |
Zie de categorie Glacial erratics van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
Bronnen, noten en/of referenties:
Referenties
|
