Zwitserland

	Schweizerische Eidgenossenschaft; Confédération suisse; Confederazione Svizzera; Confederaziun svizra; Confoederatio Helvetica (CH)
(Details)	(Details)
	Basisgegevens
Officiële landstaal	Duits 64%, Frans 19%, Italiaans 8%, Reto-Romaans 1%
Bondsstad	Bern
Regeringsvorm	Direct democratische federale republiek
Religie	Katholiek 42%, Protestant 40%, geen 11%
Oppervlakte	41.284 km² (3,7% water)
Inwoners	7.204.055 (2000); 7.604.467 (2009) (184,2/km² (2009))
	Overige
Volkslied	Zwitserse Psalm
Munteenheid	Zwitserse frank (CHF)
UTC	+1 (zomer +2)
Nationale feestdag	1 augustus
Web \| Code \| Tel.	.ch \| CHE \| 41
	Voorgaande staten
Heilige Roomse Rijk	1291 (Bondsbrief van 1291)
	Topografie
Portaal	Zwitserland
Portaal	Landen & Volken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Zwitserland (Duits: Die Schweiz, Frans: la Suisse, Italiaans: la Svizzera, Reto-Romaans: Svizra, Latijn: Confoederatio Helvetica), officieel de Zwitserse Bondsstaat (ook wel Zwitsers Eedgenootschap of Zwitserse Confederatie) (Duits: Schweizerische Eidgenossenschaft, Frans: Confédération suisse, Italiaans: Confederazione Svizzera, Reto-Romaans: Confederaziun svizra) is een land in het midden van Europa met als buren Duitsland in het noorden, Frankrijk in het westen, Italië in het zuiden, Oostenrijk en Liechtenstein in het oosten.

Zwitserland is een binnenstaat met een oppervlakte van 41.284 km²^[4] en ongeveer 7,7 miljoen inwoners. Bestuurlijk gezien is het een federale republiek bestaande uit 26 kantons. Het land heeft officieel geen hoofdstad, maar de facto wordt deze functie vervuld door de bondsstad Bern. Zwitserland heeft een geschiedenis van neutraliteit: in 1815 werd door het Congres van Wenen de eeuwige neutraliteit van het land door de Europese grootmachten erkend. Het is geen lid van de Europese Unie, maar economisch wel sterk afhankelijk van de EU.

Volgens de overlevering is het Oude Eedgenootschap - een confederatie die de voorloper was van de huidige bondsstaat Zwitserland - ontstaan in de 13e eeuw uit de Bondsbrief van 1291, een overeenkomst tussen de drie "oerkantons". Hoewel het land daarmee een lange geschiedenis als zelfstandige staat heeft, is de Zwitserse cultuur sterk beïnvloed door die van buurlanden Duitsland, Frankrijk en Italië. Duits, Frans en Italiaans zijn alle drie officiële talen in Zwitserland, evenals het Reto-Romaans. De 'neutrale' naam van het land is de Latijnse benaming Confœderatio Helvetica (CH).

[bewerken] Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Zwitserland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De bondsbrief van 1291

Zwitserland ontstond op 1 augustus 1291, toen de oerkantons - Uri, Schwyz en Unterwalden - van het Heilige Roomse Rijk een confederatie (zie Bondsbrief van 1291) stichtten, om hun onafhankelijkheid ten opzichte van de Habsburgse vorsten te bewaren.

Hun onafhankelijkheid werd pas erkend bij de Vrede van Westfalen in 1648, die ook een einde maakte aan de Tachtigjarige Oorlog en de Dertigjarige Oorlog.

Na verloop van tijd sloten ook andere kantons zich bij hen aan. De Zwitserse Confederatie bestond uit een bonte mengeling van staten, die al dan niet met hun vazalstaten (Wallis, bijvoorbeeld, was een vazalstaat van Bern) bij de confederatie hoorden.

Tijdens de Franse Revolutie wijzigde de structuur, en werd - na lang gepalaver tussen unitaristen, federalisten en confederalisten - de unitaire Helvetische Republiek afgekondigd. Deze was zo instabiel dat men in 1803 reeds terugkeerde naar een confederatie.

In 1848 werd na een kleine godsdienstoorlog (de laatste van in totaal vijf godsdienstoorlogen) tussen katholieken en protestanten (zie Sonderbund) de staat definitief omgevormd tot een bondsstaat.

Tijdens de beide wereldoorlogen bleef Zwitserland neutraal.

[bewerken] Geografie

Zie Geografie van Zwitserland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De berg Matterhorn is met 4478 m een van de hoogste in Zwitserland

Satellietbeeld, bron: NASA (NO boven). links: Jura, midden onder: meer van Genève

Aletschgletsjer, Wallis

[bewerken] Steden

Zie: Lijst van grote Zwitserse steden

Bern is alleen de facto hoofdstad, want officieel heeft Zwitserland geen hoofdstad. De stad wordt Bundesstadt of la ville fédérale (Bondsstad) genoemd. De discussie of Zwitserland een hoofdstad moet hebben is al zo oud als het land zelf. Zwitsers zullen de hoofdsteden van kantons dan niet met "Haupststadt" aanduiden, maar met "Hauptort".

Buiten Bern zijn andere belangrijke steden onder andere:

Zürich (de grootste stad)
Genève
Bazel
Lausanne
Luzern
Lugano

[bewerken] Bergen

Zie: Lijst van bergen in Zwitserland

Zwitserland is bij uitstek een Alpenland. De hoogste bergen liggen in het zuiden en oosten van het land. In het noordwesten ligt de Jura. Het noorden en het midden van het land zijn minder bergachtig en daardoor het dichtst bevolkt.

[bewerken] Meren/rivieren

De grootste meren in Zwitserland zijn: het Bodenmeer en het Meer van Genève, maar deze beide meren worden gedeeld met andere landen. Het grootste geheel in Zwitserland liggende meer is het Meer van Neuchâtel.

De voornaamste rivieren zijn de Rijn met zijn zijrivier de Aare, en verder de Rhône en de Inn, die alle in Zwitserland ontspringen.

Zie: Een overzicht van de meren in Zwitserland

Zie: Een overzicht van de rivieren in Zwitserland

De meren hebben een belangrijke toeristische waarde. Jaarlijks bezoeken honderdduizenden mensen de meren. Behalve de grote meren, bestaan er ook nog kleinere meren, ook al zijn deze vaak nog groot. De bekendste zijn het Meer van Zürich, Vierwoudstrekenmeer, Meer van Thun, Meer van Brienz, Meer Maggiore en het Meer van Lugano. De laatste twee genoemde wateren worden geografisch gedeeld met Italië. Het Vierwoudstrekenmeer is met haar 3 miljoen toeristen per jaar zelfs het drukst bezochte meer van Europa.

In Zwitserland bevindt zich de waterscheiding tussen de Noordzee, de Zwarte Zee, de Adriatische Zee en de Middellandse Zee.

Zie: Een overzicht van de gletsjers in Zwitserland

Zie: Een overzicht van de bergpassen in Zwitserland

[bewerken] Klimaat

Er zijn diverse soorten klimaten in Zwitserland van een poolklimaat in het hooggebergte tot een mediterraan klimaat in Ticino. Over het algemeen is er een overgang van landklimaat naar zeeklimaat en in de hogere delen van de Alpen het hooggebergteklimaat.

[bewerken] Demografie

[bewerken] Bevolking

Zie Zwitsers voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bevolkingsverloop van Zwitserland

Zwitserland is geen natiestaat, er bestaat geen 'Zwitserse etniciteit'. In plaats daarvan is Zwitserland een samenleving van in hoofdzaak vier inheemse etnische groepen: Zwitserduitsers (65%), Romandiërs (18%), Italiaans-Zwitsers (10%) en Reto-Romanen (1%).

Eind 2005 woonden er 17.055 mensen met de Nederlandse nationaliteit en 9.822 mensen met de Belgische nationaliteit in Zwitserland ^[5].

Getallen per 2007 ^[6]
Woonbevolking	7.593.500
Man/vrouw verdeling	96,4 mannen per 100 vrouwen
Buitenlanders	21,1%
Levensverwachting mannen	79,4 jaar
Levensverwachting vrouwen	84,2 jaar
Aantal kinderen per vrouw	1,46
Scheidingen per 100 trouwerijen	49,0

[bewerken] Taal

Zie Talen in Zwitserland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De verspreiding van het Duits in West- en Midden-Europa

De nationale en officiële talen van Zwitserland zijn:

Duits, als hoofdtaal gesproken door 63,7 procent van de bevolking ^[7]
Frans, als hoofdtaal gesproken door 20,4% van de bevolking
Italiaans, als hoofdtaal gesproken door 6,5% van de bevolking
Reto-Romaans, als hoofdtaal gesproken door 0,5% van de bevolking

Dit houdt in dat 9,0% van de bevolking in Zwitserland een andere eerste taal spreekt dan de landstalen. Albanees is daarvan de belangrijkste met 1,4% gevolgd door Servo-Kroatisch, Portugees, Spaans, Engels, Turks, Tamil, Arabisch en Nederlands. Het Nederlands wordt door 0,2% van de Zwitserse bevolking als eerste taal gesproken.

Het Duits dat door de Duitstalige Zwitsers gesproken wordt is Zwitserduits, dat op veel punten afwijkt van het Hoogduits en ook grote verschillen kent tussen de verschillende steden en dorpen. Het Zwitserse Frans wijkt in details ook af van het officiële Frans. Het Reto-Romaans wordt gesproken in een deel van het kanton Graubünden.

In de verschillende landstalen noemt men Zwitserland Schweiz (Duits), Suisse (Frans), Svizzera (Italiaans) en Svizra (Reto-Romaans).

[bewerken] Religie

Zie Religie in Zwitserland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Grossmünsterkerk in Zürich

In Zwitserland domineren de Christelijke godsdiensten, hoewel de ontkerkelijking zeker in de steden ver is voortgeschreden. Volgens de meest recente volkstelling (2000) was destijds 42% van de Zwitsers Rooms-katholiek, 40% Gereformeerd, 2,5% is lid van een zgn. Freikirche (Protestantse kerk zonder bijzondere band met de overheid), 4 % moslims, 1 % behoort tot een andere religie, 11% is niet aangesloten bij enig religie, en 4% heeft geen opgave gedaan.

Van de buitenlanders in Zwitserland is 44% Rooms-katholiek, 5% Gereformeerd, 17% Orthodox, 18% Islamitisch en 2% is niet aangesloten bij enige religie. De snelst groeiende religie in Zwitserland is de Islam. De kantons zijn vrij om aan een kerkgenootschap een bijzondere status toe te kennen, namelijk die van Landeskirche (Landskerk). In de meeste protestantse kantons bezit de Evangelisch-Gereformeerde Kerk de status van Landeskirche en in de meeste katholieke kantons bezit de Rooms-katholieke Kerk de status van Landeskirche. Soms is aan de Oudkatholieke Kerk eveneens de status van Landeskirche toegekend. In enkele West-Zwitserse kantons kent men geen Landeskirche, omdat daar de scheiding van kerk en staat volledig is doorgevoerd.

Overwegend Protestants zijn de West-Zwitserse kantons (in het bijzonder Genève), Bern, delen van Schaffhausen, Zürich en de beide halfkantons van Bazel. Overwegend katholiek zijn de oerkantons in Centraal-Zwitserland, Fribourg, Ticino, Jura, Wallis en delen van Oost-Zwitserland. In Noord-Zwitserland is de Oudkatholieke Kerk van betekenis. Daarnaast mag ook het Boeddhisme met 0,33% van de bevolking als aanhangers worden genoemd. Het aantal Boeddhisten in Centraal-Europa is het grootst in Zwitserland.

[bewerken] Bestuur

[bewerken] Volksvertegenwoordiging

De in Bern zetelende volksvertegenwoordiging bestaat uit een grote en een kleine kamer: de nationale raad (200 leden) en de kantonsraad (2 leden per kanton). De 4 grootste partijen zijn de SVP/UDC (burgerlijken), CVP/PDC (christendemocraten), SP/PS (sociaaldemocraten) en de FDP/PRD/PLR (liberalen). Veel wetsvoorstellen worden via een referendum ter goedkeuring aan de bevolking voorgelegd.

[bewerken] Regering

De Zwitserse bondsregering (Bondsraad) bestaat uit 7 ministers afkomstig uit de 4 grootste partijen van het land. Het voorzitterschap rouleert op jaarlijkse basis; de voorzitter is tevens bondspresident (primus inter pares). De bondsregering bestaat momenteel uit de volgende personen:

Bondspresident Eveline Widmer-Schlumpf (financiën), vice-president Ueli Maurer (defensie en sport), Didier Burkhalter (buitenlandse zaken), Simonetta Sommaruga (justitie en politie), Johann Schneider-Ammann (economie), Doris Leuthard (verkeer) en Alain Berset (binnenlandse zaken).

[bewerken] Buitenlandse politiek

Zie ook de artikelen Politiek in Zwitserland.

Zwitserland heeft een sterke traditie van politieke en militaire neutraliteit die wordt ondersteund door een sterke defensie. Het land heeft een neutrale positie gehouden gedurende twee wereldoorlogen en koos pas op 10 september 2002 voor een volledige stem in de Verenigde Naties.

Omwille van dit neutrale imago hebben vele internationale organisaties hun hoofdzetel in Zwitserland. Genève is de thuishaven van het Rode Kruis, de Wereldhandelsorganisatie, de Wereldgezondheidsorganisatie, UNAIDS, het CERN, de Internationale Arbeidsorganisatie, de Hoge commissaris voor de vluchtelingen en van enkele andere afdelingen van de Verenigde Naties. In Gland bevindt zich het hoofdkwartier van de International Union for the Conservation of Nature. In Lausanne bevinden zich onder andere het Internationaal Olympisch Comité, het Hof van Arbitrage voor Sport, de Internationale Schaatsunie en de Fédération Equestre Internationale, in Bern de UEFA, in Zürich de FIFA en in Aigle de Internationale Wielerunie.

Het land kwam in de negentiger jaren van de 20e eeuw negatief in het nieuws door conflicten over op Zwitserse banken gestalde tegoeden van met name Duitse Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi's waren vermoord. Uiteindelijk betaalde Zwitserland daartoe onder druk een hoog bedrag aan Joodse organisaties.

[bewerken] Maatschappelijk beleid

In Zwitserland is actieve euthanasie, net als in Nederland en België, legaal. Het is ook het enige land ter wereld waar mensen naar toe kunnen om legaal hulp bij zelfdoding te krijgen. De belangrijkste organisatie die zich daarmee bezighoudt is de stichting Dignitas^[8]^[9].

[bewerken] Bestuurlijke indeling

Zie Kantons van Zwitserland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het landsbestuur is zeer decentraal geregeld, met een grote mate van autonomie voor de gemeenten en de kantons. Het land telt officieel 26 kantons, waarvan 6 op historische gronden bestaan als halfkanton (dat wil zeggen met een gehalveerde stem in de Kantonsraad).

AG	Aargau - Aarau	GR	Graubünden - Chur	SO	Solothurn - Solothurn
AR	Appenzell Ausserrhoden - Herisau	JU	Jura - Delémont	TG	Thurgau - Frauenfeld
AI	Appenzell Innerrhoden - Appenzell	LU	Luzern - Luzern	TI	Ticino - Bellinzona
BL	Basel-Landschaft - Liestal	NE	Neuchâtel - Neuchâtel	UR	Uri - Altdorf
BS	Bazel-Stad - Bazel	NW	Nidwalden - Stans	VS	Wallis (Frans: Valais) - Sion (Duits: Sitten)
BE	Bern - Bern	OW	Obwalden - Sarnen	VD	Vaud - Lausanne
FR	Fribourg (Duits: Freiburg) - Fribourg	SG	Sankt Gallen - Sankt Gallen	ZG	Zug - Zug
GE	Genève (Duits: Genf) - Genève	SH	Schaffhausen - Schaffhausen	ZH	Zürich - Zürich
GL	Glarus - Glarus	SZ	Schwyz - Schwyz

Van deze kantons zijn de meeste Duitstalig. Genève, Vaud, Neuchâtel en Jura zijn Franstalig, Wallis, Fribourg en Bern zowel Frans- als Duitstalig, Ticino Italiaanstalig en Graubünden Duits-, Italiaans- en Retoromaanstalig.

[bewerken] Economie

Hoofdkantoor van de Zwitserse Nationale Bank in Bern

Zwitserland heeft een moderne economie. Zwaartepunten liggen bij de financiële dienstverlening, de chemische en farmaceutische industrie, de fabricage van machines en precisie-instrumenten, de levensmiddelenindustrie en het toerisme. Het land geldt als een aantrekkelijke vestigingsplaats voor buitenlandse ondernemingen, vanwege de hoge levenskwaliteit, het stabiele politieke klimaat en de relatief lage belastingen. Corruptie, diefstal en misdaad komen zeer weinig voor in Zwitserland.

De financiële dienstverlening is in sterke mate geconcentreerd in Zürich; Genève en Lugano zijn eveneens steden met een belangrijke financiële sector. De grootste banken zijn UBS en Credit Suisse, maar er zijn ook veel kleinere (zaken)banken.

De chemische, farmaceutische en biotechnologische industrie is voornamelijk gevestigd in en rond Bazel. Bekende namen zijn hier Novartis, Roche, Syngenta, maar deze sector wordt eveneens gekenmerkt door een groot aantal kleine en gespecialiseerde ondernemingen. Het Biozentrum in Bazel speelt een belangrijke rol in het fundamentele onderzoek.

Het grootste voedingsmiddelenbedrijf in de wereld, Nestlé, is Zwitsers.

Veel technologische ondernemingen zijn gevestigd in en rondom Zürich, maar ook op de Zwitserse Hoogvlakte zijn veel kleinere hoog-technologische bedrijven gevestigd. Een bijzondere vermelding verdient de Jura, waar de horloge-industrie en medische technologie belangrijke sectoren zijn. Swatch is een bekende en grote horloge-fabrikant in Biel, maar het westen van Zwitserland kent daarnaast vele kleine en exclusieve horloge-werkplaatsen.

Het zomertoerisme bestaande uit onder andere wandelaars, motorrijders en bergbeklimmers en vooral de wintersport naar de vele skigebieden zijn belangrijke sectoren in de Zwitserse Alpen.

[bewerken] Vervoer

Op enkele regionale snelwegen na vallen de snelwegen onder een vignetplicht. De tolplicht voor snelwegen wordt geheven door de verkoop van autobaanvignetten, die in 2007 40 Zwitserse Franken kosten en 14 maanden geldig zijn, namelijk van december in jaar A, het gehele jaar B, en januari van jaar C. Voor sommige bergpassen wordt apart tol geheven. Ook voor de tunnel La Drossa tussen Zwitserland en Italië, en voor de Grote Sint Bernardtunnel moet tol betaald worden.

Zwitserland heeft een dicht en modern spoorwegnet. Naast de Schweizerische Bundesbahnen (SBB), de nationale spoorwegen, die eigendom van de staat zijn, zijn er nog tientallen particuliere spoorwegmaatschappijen. De trajecten van deze maatschappijen variëren van een paar kilometer, tot enkele honderden kilometers. De spoorlijnen in Zwitserland zijn voor bijna 98% geëlektrificeerd. Een aanzienlijk deel is smalspoor; sommige lijnen maken gebruik van een tandradsysteem. Om auto's over de bergen te krijgen, wordt er veel gebruikgemaakt van autotreinen. Zie ook: Lijst van Zwitserse spoorwegmaatschappijen.

Internationale luchthavens zijn er in: Zürich, Bern, Genève en Bazel.

In de bergen zijn diverse kabelbanen om naar boven te gaan. Ze worden voornamelijk gebruikt in de winter om skigebieden te bereiken en in de zomer om te wandelen.

Zie: een overzicht van de bergpassen in Zwitserland

[bewerken] Cultuur

[bewerken] Bezienswaardigheden

Enkele bekende bezienswaardigheden zijn:

Abdij van Sankt Gallen
Benedictijns klooster Sankt Johann te Müstair
Oude binnenstad van Bern
Drie kastelen, stadsmuur en binnenstad van Bellinzona (Tri castelli)
Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn
Monte San Giorgio
Diverse meren zoals Bodenmeer, Meer van Genève en het Meer van Neuchâtel
Rheinfall bij Schaffhausen
Kapelbrug in Luzern

[bewerken] Musea

Lijst van musea in Zwitserland

[bewerken] Eten en drinken

In Zwitserland zijn de gerechten vooral streekgebonden. Een bekend gerecht is rösti en kaas in bijvoorbeeld raclette of fondue. Daarnaast is de Zwitserse chocolade bekend.

[bewerken] Sport

Populaire sporten in Zwitserland zijn de wintersporten zoals skiën, ijshockey, langlaufen, rodelen, schansspringen en curling. Ook voetbal is in Zwitserland een veelbeoefende sport. Nationale sporten zijn schwingen, steenstoten en hornussen.

In 1928 en 1948 werden de Olympische Winterspelen in Zwitserland gehouden, beide malen in Sankt Moritz. In 2008 was Zwitserland, samen met Oostenrijk, het gastland van het EK voetbal.

In het wegwielrennen zijn onder andere Heiri Suter, Ferdi Kübler, Tony Rominger, Alex Zülle en Fabian Cancellara bekende namen. Andere bekende sporters zijn onder meer de tennissers Martina Hingis en Roger Federer en de voetballer Blaise N'Kufo, oudspeler van FC Twente.

In Zwitserland staat een verbod op auto- en motorraces op de weg waarbij deelnemers tijdens de wedstrijd elkander theoretisch kunnen raken. Uitzondering hierop is de discipline supermoto. Hierbij wordt op zowel geasfalteerde als ongeasfalteerde parcoursdelen gereden. In Zwitserland zijn geen aan de huidige eisen voldoenende permanente faciliteiten voor auto- en motorraces boven het niveau van racekarts en brommers.