Zyklon B

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Blikken met Zyklon B

Zyklon B was de handelsnaam van een pesticide dat uiteindelijk door nazi-Duitsland gebruikt werd in een aantal gaskamers tijdens de Holocaust. De naam is afgeleid van het Duitse woord voor cycloon (tropische wervelstorm).

De substantie bestond uit pellets of schijfjes houtpulp of diatomeeënaarde die geïmpregneerd waren met waterstofcyanide (blauwzuur), een stabilisator en een waarschuwende geurstof ethylbroomacetaat. Blauwzuur is een zeer vluchtige vloeistof met een kookpunt van 25,6°C. Het ruikt wel enigszins naar amandelen, maar niet sterk genoeg om erop te kunnen vertrouwen dat het geroken wordt voor het fataal is. De pellets gaven, zodra ze aan de open lucht blootgesteld werden, het blauwzuur af als damp. Blauwzuur verdampt ongeveer even gemakkelijk als di-ethylether. De functie van de korrels bestond eruit het gif hanteerbaar en makkelijker doseerbaar te maken. Het was voor de oorlog al jaren leverbaar als bestrijdingsmiddel, te gebruiken tegen veel soorten ongedierte in woningen en werd toegepast door de woning zo luchtdicht mogelijk af te sluiten en dan het product in iedere kamer te verspreiden waarna het personeel (dat gasmaskers droeg) de woning zo snel mogelijk verliet.

Symptomen[bewerken]

Slachtoffers van dit gas voelen in eerste instantie niets. Blauwzuur blokkeert de ademhalingsketen in de cel waardoor het metabolisme in enkele minuten stopt. Het effect treedt dus bij grote doses zo snel op dat mensen vaak nauwelijks de kans hebben om symptomen te ontwikkelen, maar zwaktegevoel, misselijkheid en braken komen bij iets langzamer optredende vergiftigingen wel voor.

Gebruik op mensen[bewerken]

Het pesticide werd door de nazi's gebruikt in de gaskamers van de Holocaust in de vernietigingskampen Auschwitz-Birkenau en Majdanek.

Gedenkplaat met betrekking tot juridische vervolging van diverse directieleden van de firma Tesch & Stabenow

Initieel werd Zyklon B in de concentratiekampen gebruikt voor ontluizen en ter bestrijding van tyfus. In september 1941 werden in Auschwitz I de eerste experimenten uitgevoerd met het doden van mensen met behulp van het vergif. Zyklon B werd daarvoor geleverd door de Duitse bedrijven Degesch (Deutsche Gesellschaft für Schädlingsbekämpfung GmbH) en Tesch & Stabenow, onder licentie van octrooihouder IG Farben. Volgens de Duitse wet moest aan Zyklon B een waarschuwende geurstof worden toegevoegd, maar de nazi's bevolen Degesch, in strijd met deze wet, Zyklon B te produceren zonder de waarschuwingsstof.

Na de oorlog werden twee directeuren van Tesch & Stabenow door een Brits oorlogstribunaal berecht en geëxecuteerd voor hun aandeel in het leveren van de stof. Zyklon B werd in eerste instantie ontwikkeld in de jaren 1920 door Fritz Haber, een voormalige Duitse jood die in 1934 moest emigreren omdat hij het fascistische gedachtegoed niet wilde steunen.

Gebruik van het woord Zyklon is nog altijd een bron van woede voor sommige joodse groeperingen. In 2002 moesten zowel Bosch Siemens Hausgeräte als Umbro pogingen laten varen om de term als handelsmerk te gebruiken voor hun producten.

De reden achter de naam Zyklon B is onduidelijk. Er bestond al een middel Zyklon A. Zyklon A was ook een pesticide met methylcyanoformaat als werkzame component in tegenstelling tot Zyklon B dat blauwzuur als werkzame component had. Er is een theorie die stelt dat Zyklon B juist door dit blauwzuur (waterstofcyanide) aan zijn naam komt: Zyklon B (van het Duitse Blausäure; letterlijk blauwzuur). Productie van methylcyanoformaat werd onder het Verdrag van Versailles verboden omdat het kon dienen als een reagens bij de productie van strijdgassen.

Bronnen