Zwanenbloem

Zwanenbloem
Taxonomische indeling
Rijk:	Plantae (planten)
Stam:	Embryophyta (landplanten)
Klasse:	Spermatopsida (zaadplanten)
Clade:	Bedektzadigen
Clade:	Eenzaadlobbigen
Orde:	Alismatales
Familie:	Butomaceae (zwanenbloemfamilie)
Geslacht:	Butomus
Soort
	Butomus umbellatus; L. (1753)
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Zwanenbloem op Wikispecies
Portaal	Biologie

Zwanenbloem (Butomus umbellatus) is een plantensoort uit de zwanenbloemfamilie (Butomaceae). Het is de enige soort in deze familie.

Etymologie

De Nederlandse triviale naam verwijst naar de stampers van de bloemen van de soort. Deze stampers lijken op kleine, sierlijke zwanen. In Friesland wordt de soort ook 'donderbloem' genoemd. De wetenschappelijke geslachtsnaam Butomus (samenstelling van βοῦς = rund en τέμνω = snijden) verwijst naar de zwaardvormige bladeren.

Determinatie

Zwanenbloem is een kruidachtige plant. De stengels van de plant bevatten overlangse luchtkanalen om de wortels van zuurstof te voorzien en zijn onderaan driehoekig van vorm, waardoor de planten stevig in het water staan. Aan de bovenkant wordt de stengel plat met een verdikt midden en scherpe randen. De plant bloeit van juni tot september. De bloemen zijn groot en paarsroze tot wit van kleur. Elke bloem heeft zes stampers met aan de voet nectarklieren.

Ecologie

Zwanenbloem is een telmatofytische pioniersoort die voorkomt langs en in ondiepe, eutrofe wateren. Ze groeit vaak in sloten die jaarlijks worden geschoond. Ze heeft er echter niet veel van te lijden omdat deze schoonmaakbeurten zijn leefmilieu in stand houden. Wanneer de plant opduikt te midden van allerlei zeldzame planten in relatief voedselarm water, is dat het teken dat het water voedselrijk aan het worden is en dat de specialisten uit een dergelijk milieu zullen gaan verdwijnen. De bloemen van zwanenbloem worden veel bezocht door graafwespen.

Syntaxonomie

In de syntaxonomie staat zwanenbloem te boek als kensoort voor de associatie van egelskop en pijlkruid.

Verspreiding

Het feit dat zwanenbloem in Nederland wettelijk beschermd is geweest tot eind 2016, betekent niet dat de plant zeldzaam is, integendeel, op de kleigebieden in Nederland is hij algemeen. In Nederland is de soort vanaf 1 januari 2017 niet meer wettelijk beschermd.

Zwanenbloem is als exoot geïntroduceerd in de Verenigde Staten van Amerika. De plant wordt daar 'flowering rush' en 'grass rush' genoemd en gedijt daar te goed.

Fotogalerij

Bloeiwijze
Bloemen
Zaden

Literatuur

Neve, A. & Van der Ham, R.W.J.M. (2014). Bijenplanten: nectar en stuifmeel voor honingbijen, Leiden: EIS Kenniscentrum insecten en andere ongewervelden, Naturalis Biodiversity Center & KNNV afdeling Delfland, p. 29.