Brontekst bekijken van Paul Nizan

{{Infobox filosoof
| naam                      = Paul Nizan
| afbeelding                = Nizanpaul.jpg
| onderschrift              = 
| volledige naam            = Paul-Yves Nizan
| geboren                   = [[Tours (Indre-et-Loire)|Tours]], [[7 februari]] [[1905]]
| overleden                 = [[Recques-sur-Hem]], [[23 mei]] [[1940]]
| land                      = {{FR}}
| beroep                    = [[romanschrijver]], [[essayist]], [[filosoof]], [[docent]], [[journalist]], [[militair]]
| functie                   = 
| discipline                = politiek, literatuur
| tijdperk                  = 1931-1940
| domein                    = 
| stroming                  = 
| belangrijkste ideeën      = 
| reactie op                = 
| beïnvloed door            = [[Karl Marx|Marx]], [[Friedrich Engels|Engels]]
| beïnvloedde               = [[Jean Paul Sartre]]
| partij                    = [[Franse Communistische Partij]]
| religie                   = [[Rooms-katholiek]]
| tijdvak1                  = 
| functie1                  = 
| tijdvak2                  = 
| functie2                  = 
| jaar1                     = 1931
| werk1                     = ''Aden Arabie''
| jaar2                     = 1932
| werk2                     = ''Les Chiens de garde''
| jaar3                     = 1938
| werk3                     = ''La Conspiration'' ([[Prix Interallié]], 1938)
| jaar4                     = 
| werk4                     = 
| portaal2                  = Literatuur
}}
'''Paul-Yves Nizan''' ([[Tours (Indre-et-Loire)|Tours]], [[7 februari]] [[1905]] – [[Recques-sur-Hem]], [[23 mei]] [[1940]]) was een Frans [[romanschrijver]], [[essayist]], [[journalist]], [[politicus]] en [[filosoof]].<ref>{{fr}}[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11917755z.public catalogue général BnF] (geraadpleegd op 19 november 2019)</ref><ref>{{en}}[http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?187808 Internet Speculative Fiction Database] (geraadpleegd op 17 december 2019)</ref>

Nizan is geboren in [[Tours (Indre-et-Loire)|Tours]], [[Indre-et-Loire]] en ging op zijn twaalfde naar de middelbare school in [[Parijs]], waar hij in 1920 bevriend raakte met medeleerling aan het ''Lycée Henri IV'' en aan het ''[[Lycée Louis-le-Grand]]'' [[Jean-Paul Sartre]]; een vriendschap die van invloed zou zijn op latere werken van Sartre.<ref>Bij voorbeeld op ''Les mots'' (1964)</ref>{{sfn|Lévy|2004|pp=474-478}} Beide werden daar aansluitend student aan de [[École normale supérieure (Parijs)|École Normale Supérieure]],{{sfn|Lévy|2004|p=20}} waar Nizan ook een vriendschappelijke band kreeg met [[Raymond Aron]].<ref name="pre-Aden" /> Na zijn afstuderen schreef hij zich in als lid van de [[Franse Communistische Partij]]; veel van zijn werken weerspiegelen zijn politieke overtuigingen, al zegde hij zijn lidmaatschap van die partij op bij het vernemen van het [[Molotov-Ribbentroppact]] (1939). Hij kwam om in de [[Slag om Duinkerke (1940)|Slag om Duinkerke]], waarin hij tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] vocht tegen het Duitse invasieleger.<ref name="Nizaniennes" /><ref>Paul Nizan stierf in een gevecht bij château de Cocove in [[Recques-sur-Hem]]. Hij is begraven op begraafplaats [[nécropole nationale de la Targette]], in [[Neuville-Saint-Vaast]] (carré B, rangée 9, tombe {{n°|8189}}).</ref>

Zijn werken bestaan onder meer uit de [[Roman (literatuur)|romans]] ''Antoine Bloye'' (1933), ''Le Cheval de Troie'' en ''La Conspiration'' (1938) en het essay ''Les Chiens de garde'' (1932) en de novelle ''Aden Arabie'' (1931); toen deze laatste titel in 1960 opnieuw werd gepubliceerd, met een voorwoord van Sartre, vond zij weerklank bij een nieuw publiek. Vooral zijn openingszin ''Ik was twintig. Ik zal niemand in de mond leggen dat dit de beste jaren van je leven zijn.'' (''J'avais vingt ans.'' ''Je ne laisserai personne dire que c'est le plus bel âge de la vie.'') werd een van de meest invloedrijke leuzen tijdens de studentenprotesten van [[Parijse studentenrevolte|mei '68]].<ref>{{en}}Paul Nizan, [https://books.google.com/books?id=89RtAAAAMAAJ ''Aden Arabie''], MR Press, 1960.</ref><ref>{{en}}Paul Nizan, [https://books.google.com/books?id=vrUdnFQG1V8C&pg=PP9 ''La Conspiration''], Verso Books, 2012.</ref>{{sfn|Kritzman|2006|pp=62}}<ref>{{en}}Daniel Singer, [https://books.google.com/books?id=6IjRojUCS8gC&pg=PA106 ''Prelude to revolution: France in May 1968''], South End Press (2002) (pp.106, 110).</ref><ref>{{it}}[https://www.ansa.it/web/notizie/maturita2012/news/2012/06/20/Freccero-Nizan-siamo-grande-primavera-_7067214.html ''Freccero, Nizan? siamo in grande primavera''], Ansa (20 juni 2012).</ref>

==Biografie==
Nizan kwam uit een [[Bretagne (regio)|Bretonse]] familie uit de middenklasse. Hij was de zoon van Pierre Nizan (1864-1930) en Clémentine Métour (1873-1951). Zijn vader had voor de [[Eerste Wereldoorlog]] als ingenieur voor de Franse Spoorwegen<ref>Het betrof de Chemin de Fer de Paris à Orléans, zie [[Chemin de Fer de Paris à Orléans et du Midi]].
</ref><ref name="Nizaniennes" /> gewerkt. De koers die Nizans vader voer door de bureaucratie van de Franse industrie, zou later de basis vormen voor de roman ''Antoine Bloye;'' bovendien zou hij bepalend blijken voor Nizans begrip van sociale [[vervreemding]].<ref>{{Citeer web|url=https://snl.no/Paul%5FNizan|titel=Paul Nizan|achternaam=Winther|voornaam=Truls Olav (Universitetet i Bergen)|werk=Store Norske Leksikon|uitgever=Universitetet i Oslo|datum=2009-02-14|bezochtdatum=17 december 2019|taal=no}}</ref>

[[Bestand:Paul Nizan 1924.jpg|miniatuur|Paul Nizan, student aan [[École normale supérieure (Parijs)|l’École normale supérieure]] in 1924]]
In 1926 onderbrak Paul Nizan na twee jaar zijn studie aan de [[École normale supérieure (Parijs)|École Normale Supérieure]] van de [[Universiteit van Parijs]] – omdat “literatuur hem verveelde” en “hij een hekel had gekregen aan woorden doordat hij er te veel had gelezen en geschreven”{{sfn|Lévy|2004|p=474}} – om in [[Aden (stad)|Aden]] [[Tutor (opvoedkunde)|tutor]] te worden van de zoon van de in Frankrijk geboren zakenman-miljonair Antonin Besse.<ref>Later (vanaf 1962) onder meer financier van [[Atlantic College]].</ref><ref name="Nizaniennes">{{dode link}}{{fr}}[http://www.paul-nizan.fr/paul-nizan/paul-nizan-biographie/ Biografie van Paul Nizan bij Nizaniennes] (geraadpleegd op 18 november 2019)</ref>{{sfn|Ginsbourg|1966|p=8}} Voor het schrijven van zijn eerste novelle, ''Aden Arabie,'' putte hij later dankbaar uit dit verblijf van zes maanden. Vervolgens begon Nizan actief te worden voor de [[Franse Communistische Partij]] (PCF). Zo schreef hij voor haar tijdschrift, ''La Revue Marxiste'', ''Ce Soir'' en het revolutionaire schrijversblad ''Commune'',<ref>Het magazine van ''L’Association des écrivains et artistes révolutionnaires'' (A.E.A.R.), waaraan [[Henri Barbusse]], [[André Gide]], [[Romain Rolland]], Paul Vaillant-Couturier en [[Louis Aragon]] meewerkten.</ref>{{sfn|Ginsbourg|1966|p=19}} en runde op een gegeven moment zelfs een partijboekhandel in Parijs. Maar hij publiceerde ook in ''Bifur'', ''Europe'' en [[l’Humanité]].<ref name="Nizaniennes" /> Met Sartre werkte hij in 1928 samen aan de vertaling van de ''Allgemeinen Psychopathologie'' van [[Karl Jaspers|Jaspers]].{{sfn|Ginsbourg|1966|p=9}}

Later aanvaardde Nizan een docentenpositie in de filosofie ([[Bourg-en-Bresse]], (1931-1932)),{{sfn|Ginsbourg|1966|p=16}} waarbij hij bij studenten de reputatie van een sympathieke en ‘relaxte’ docent verwierf; hij bood studenten soms zelfs een sigaret aan tijdens zijn lessen. Over zijn eigen perspectief op de marxistische theorie was hij als docent terughoudend, in plaats daarvan moedigde hij zijn studenten aan onafhankelijk tot een eigen oordeel te komen. Zelf werkte hij in 1934 bij het Marx-Engels-instituut in [[Moskou]], onderhield zich met [[apparatsjik]] en nam deel aan het eerste congres van de [[Bond van Sovjetschrijvers]].<ref>{{en}}[https://www.marxists.org/glossary/people/n/i.htm#nizan-paul Marxists.org over Paul Nizan] (geraadpleegd op 16 december 2019)</ref> Terug in Frankrijk bleef hij het leven en werken in de [[Sovjet Unie]] verheerlijken, ondanks tegengeluiden over [[Stalin]]s schrikbewind.{{sfn|Ginsbourg|1966|pp=21-22}} In de periode van begin jaren-’30 tot aan het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog schreef Nizan al zijn grote werken, waaronder ''Les chiens de garde''&nbsp;– een exposé over [[Materialisme (filosofie)|materialisme]].

Nizan voelde zich er in 1939, door het nieuws over het niet-aanvalsverdrag tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie, echter toe gedwongen de Franse communistische partij te verlaten. In het licht van zijn actieve deelname aan de anti-fascistische beweging, alsmede door zijn inzet voor de republikeinse zaak in de [[Spaanse Burgeroorlog]], kon Nizan de snelle verschuiving van zijn partij tegen het Spaanse [[Volksfront (Spanje)|Volksfront]] niet accepteren.{{sfn|Lévy|2004|pp=389, 474}} Door deze actie werd hij binnen de communistische partij lange tijd als een verrader beschouwd.<ref>{{Citeer boek|taal=fr|voornaam=Simone de|achternaam=Beauvoir|titel=La force de l'âge|pagina's=pp.539, 491|plaats=Parijs|uitgever=Gallimard|werk=Le livre de poche|volgnummer=1458-1459-1460|datum=1965|pagina'stotaal=701}} (naar het Nederlands vertaald door J.Huijts onder de titel ''De gevoelige leeftijd'' (1969))</ref><ref name="pre-Aden" /><ref>Voor een artikel over zijn rehabilitatie zie {{Citeer web|url=https://www.humanite.fr/node/323076|titel=Retour sur Nizan|auteur=Anne Mathieu|datum=26 februari 2005|werk=[[L'Humanité]]|taal=fr}}</ref> Tijdens de aanloop naar de [[Tweede Wereldoorlog]] en de mobilisatie meldde Nizan zich aan bij het Franse leger.<ref name="Nizaniennes" /> Hij maakte deel uit van de Franse achterhoede, die de Britse evacuatie ([[Operatie Dynamo]]) tijdens de [[Slag om Duinkerke (1940)|Slag om Duinkerke]] moest dekken en werd daarbij dodelijk getroffen.<ref name="pre-Aden">{{Citeer boek|titel=Preface to Aden Arabie|achternaam=Sartre|voornaam=Paul|datum=1960|taal=en}}</ref>

Paul Nizan was sinds 1927 gehuwd met Henriette Alphen (1907-1993);<ref>Henriette Alphen was een nicht van [[Claude Lévi-Strauss]].</ref> zij hadden een dochter en een zoon.<ref name="Nizaniennes" /><ref>{{Citeer  web|taal=fr|titel=Henriette Nizan (auteur de Libres mémoires) - Babelio|url=https://www.babelio.com/auteur/Henriette-Nizan/97520|werk=www.babelio.com|bezochtdatum=2019-12-16}}</ref>

==Politiek==
De politieke denkbeelden van Nizan ondergingen enkele opmerkelijke wisselingen, waarbij Sartre aantekende dat Nizan in zijn jeugd had gependeld tussen fascistische en communistische sympathieën, ofwel zich aangetrokken had gevoeld tot beide uitersten van het politieke spectrum.<ref name="pre-Aden" /><ref>Aanvankelijk had Paul Nizan zich ingeschreven bij de ''Fédération nationale des Camelots du roi'', de jongerenafdeling van l'[[Action française]]; hij was de achter-achter kleinzoon van een [[royalist]] die tijdens de [[Franse Revolutie]] gefusilleerd was. In 1925 werd hij zelfs lid van de eerste Franse [[fascisme|fascistische]] partij ''Le Faisceau'', hij interesseerde zich voor het succes van [[Benito Mussolini]] in Italië. Hij reisde naar Italië, maar had ondertussen werken van [[Vladimir Lenin|Lenin]] gelezen en in brieven aan zijn verloofde Henriette Alphen maakte hij gewag van zijn toenemende interesse in het verzet van de communisten tegen het fascisme.</ref>{{sfn|Ginsbourg|1966|pp=7-8}} Paul Nizan dacht er als jongeman ook over in te treden als priester, maar kwam al snel op die beslissing terug. Uiteindelijk zette hij zich in voor de PCF, onder auspiciën waarvan Nizans literaire werk werd uitgegeven en onder wier vleugel zijn bekendheid als auteur een hoge vlucht nam. In dat kader schreef hij uitgebreide artikelen en essays voor communistische publicaties. Daarnaast liet hij zijn werken in partijboekhandels verkopen.

===Politiek in Nizans literaire werk===
Tegenwoordig is zijn fictie zijn meest gevierde werk. In de verscheidenheid van zijn romans onderzoekt Nizan de moderne vervreemding, alsook de situatie van het radicale klein-burgerlijke milieu, gevangen tussen de conflicterende krachten in de klassenstrijd. Hoewel Nizan aanvankelijk een loyaal aanhanger was van het beleid van de PCF, anticipeerden zijn geschriften op elementen van naoorlogs radicaal [[existentialisme]], waardoor de hedendaagse lezer een dubbelzinnig beeld krijgt van zijn politieke stellingname.<ref>{{Citeer web|url=http://www.marxists.org/archive/nizan/index.htm|titel=Marxist Internet Archive|bezochtdatum=29 juni 2013|achternaam=Nizan|voornaam=Paul|werk=Various, from 1929 to 1938|taal=en}}</ref>

==Literair recensent==
Van 1932 tot 1939 schreef Paul Nizan bijna wekelijks literaire recensies voor [[L'Humanité]]. Zijn artikelen waren erg kort en vaak scherp.
[[Michel Onfray]] vat het schema dat de recensies van Nizan volgen als volgt samen.{{Citaat|Toute littérature réaliste, soucieuse du peuple, du prolétariat, de l'histoire, du progrès, de la dénonciation du capitalisme, est bonne; toute littérature qui n'est pas bonne est mauvaise.|Michel Onfray{{sfn|Onfray|2013|p=58}}}}
Nizan beschouwde zichzelf niet als een literair theoreticus; hij schreef onder tijdsdruk en kwam meestal meteen ''to the point''. Met finesse analyseerde hij de auteurs van dat moment, waarvan sommige heel bekend zijn geworden, zoals [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Marcel Proust]], [[André Gide]], [[Roger Martin du Gard]], [[Jean Giono]] of de [[Surrealisme|surrealisten]]. Hij was een van de eerste Franse kenners van de Engelse literatuur en een van de eerste Franse intellectuelen die oog had voor de ontluikende Amerikaanse literatuur, aangevoerd door [[William Faulkner]], [[Erskine Caldwell]], [[John Steinbeck]] en [[Eugene O'Neill]]. Onder de door Nizan geanalyseerde werken (œuvres) die klassiekers zijn geworden, zaten ''L'Adolescent, été 1914'', ''Mort à crédit''
<ref>Roman van [[Louis-Ferdinand Céline]].</ref> en ''[[La Nausée]]''.{{sfn|Suleiman|1971|p=21}}

==Werken==
[[Bestand:Paul Nizan, prix Interallié, décembre 1938.jpg|miniatuur|Paul Nizan tijdens de uitreiking van de [[Prix Interallié]] op 8 december 1938]]
* ''Aden Arabie'' (1931), (heruitgave uit 1960 ingeleid door Jean-Paul Sartre)
* ''Les Chiens de garde'' (1932)
* ''Antoine Bloye'' (1933)
* ''Le Cheval de Troie'' (1938)<ref>Zie eventueel {{Citeer tijdschrift|voornaam=Pierre-Aimé|achternaam=Touchard|titel=''Paul Nizan: Le Cheval de Troie''|tijdschrift=Esprit|plaats= Parijs|datum=1932|jaargang=1932|pp=pp.441-443|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30034w/f89|werk=Gallica|taal=fr}}</ref>
* ''La Conspiration'' (1938)
* ''Morceaux choisis de Marx'' (1934) (ingeleid door [[Henri Lefebvre]])
* ''Chronique de septembre'' (1939)
* ''Paul Nizan, intellectuel communiste.'' ''Articles et correspondance 1926-1940'' (1967)
* ''Pour une nouvelle culture'' (1971)
* ''Articles littéraires et politiques'', deel I (2005)

==Zie ook==
* Emmanuel Todd (Frans socioloog; Paul Nizans kleinzoon)
* [[Simone de Beauvoir]]
* [[Jean-Paul Sartre]]
{{Wikisource klein|taal=fr|auteur:Paul Nizan|Paul Nizan}}

==Externe links==
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20110823172759/http://www.opschool.be/groupedumercredi/antoinebloye.html La nature et l'anthropologie dans ''Antoine Bloyé'' de Paul Nizan]
* {{fr}}[http://www.litteratureaudio.com/livre-audio-gratuit-mp3/nizan-paul-aden-arabie.html/ ''Aden Arabie'', audioversie] [[Bestand:Speaker Icon.svg|20px]]

{{Appendix|2=
==Bronnen==
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Paul Nizan|oldid=924827376|datum=20191106}}
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Paul Nizan|oldid=162043218|datum=20190823}}
* {{Citeer boek|voornaam=Ariel|achternaam=Ginsbourg|titel=Nizan|uitgever=Editions universitaires|datum=1966|pagina's=128 pp|isbn= 978-0320065842|taal=fr}}
* {{Citeer boek|voornaam=Lawrence D.|achternaam=Kritzman|medeauteurs=& Brian J. Reilly (eds.)|titel=The Columbia History of Twentieth-Century French Thought|url=https://books.google.com/books?id=bREQibN9i-sC&pg=PA62|uitgever=Columbia University Press|pagina's=pp.62–69|ISBN=9780231107907|datum=2006|taal=en}}
* {{Citeer boek|titel=De eeuw van Sartre: Een filosofische zoektocht|achternaam=Lévy|voornaam=Bernard-Henri|uitgever=Bert Bakker|plaats=Amsterdam|datum=2004|pagina's=549 pp|taal=nl|isbn=9789035123120}}
* {{Citeer boek|voornaam=Michel|achternaam=Onfray|titel=Les Consciences réfractaires, tome 9 de la Contre-histoire de la Philosophie|uitgever=Grasset|plaats=Paris|datum=2013|taal=fr}}
* {{Citeer boek|titel=Paul Nizan: Committed Literature in a Conspiratorial World|achternaam=Redfern|voornaam=W.|uitgever=Princeton University Press|ISBN=9780691062181|datum=1972|taal=en}}
* {{Citeer boek|titel=The Spectrum of Political Engagement: Mounier, Benda, Nizan, Brasillach, Sartre|achternaam=Schalk|voornaam=David L.|url=https://archive.org/details/spectrumofpoliti0000scha|uitgever=Princeton University Press|ISBN=9780691052755|datum=1979|taal=en}}
* {{Citeer boek|voornaam=Susan|achternaam=Suleiman|titel=Préface à Pour une nouvelle culture|plaats=Paris|uitgever=Grasset|datum=1971|taal=fr}}
==Referenties==
{{References}}
{{Wikiquote|taal=fr|Paul Nizan}}
{{Commonscat|Paul Nizan}}
}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Nizan, Paul}}
[[Categorie:Frans essayist]]
[[Categorie:Frans romanschrijver]]
[[Categorie:Frans filosoof]]
[[Categorie:Frans marxist]]
[[Categorie:Frans militair in de Tweede Wereldoorlog]]