České Budějovice

**České Budějovice**
Budweis
Stad in Tsjechië
	;
Situering
Regio (kraj)	Zuid-Bohemen
District (okres)	České Budějovice
Coördinaten	48° 58′ NB, 14° 28′ OL
Algemeen
Oppervlakte	55,71 km²
Inwoners	97.231 (1 januari 2025)
Politiek
Burgemeester	Dagmar Škodová Parmová
Overig
Postcode(s)	370 01
Gemeentenummer	544256
Website	officiële website
Foto('s)
Portaal	Tsjechië

České Budějovice (Tsjechisch:ˈtʃɛskɛː ˈbudjɛjɔvitsɛ^ⓘ; Duits: Budweis) is de grootste stad en hoofdstad van de Tsjechische regio Zuid-Bohemen. Bij de stad komen de rivieren Moldau en Malše samen. Het predicaat České (Boheems) is nodig om de stad te onderscheiden van Moravské Budějovice (Moravisch Budwitz).

Geschiedenis

České Budějovice werd in 1265 gesticht door de edelman Hirzo in opdracht van koning Ottokar II van Bohemen. De nieuwe stad kreeg de status van koninklijke stad en werd bevolkt met burgers uit Opper-Oostenrijk. Een eeuw later kreeg ze een ommuring. In de 15de eeuw was het een katholiek, koningsgezind bolwerk tegen de protestantse Hussieten. Budějovice groeide uit tot de tweede stad van Bohemen met 4.000 inwoners. De vondst van zilver in het nabijgelegen Rudolfov bracht in de zestiende eeuw welvaart. Dit leidde tot de bouw van huizen en paleizen in Renaissancistische stijl. Na een grote stadsbrand in 1641 werd de stad in barokstijl herbouwd. In 1762 werd een katholiek gymnasium opgericht en in 1785 volgde de instelling van een bisdom voor Zuid-Bohemen met daaraan verbonden hogere priesteropleidingen.

Tussen de Oostenrijkse stad Linz en Budweis (Budějovice) werd tussen 1824 en 1832 de eerste spoorweg op het Europese vasteland aangelegd. De industrialisatie begon in 1847, toen een fabrikant van potloden, Hardtmuth, van Wenen naar Budweis verhuisde om dichter bij het productiegebied van haar grondstoffen te komen. Een van de grotere industrieën die daarna volgde was de bierbrouwerij Budweiser. Door de komst van industrie-arbeiders uit het zuiden van Bohemen namen de spanningen tussen Duitsers en Tsjechen toe.

Tot 1890 was de bevolking in meerderheid Duitstalig en vormde de stad met aangrenzende dorpen een Duitstalig eiland in het Tsjechische taalgebied. Daarna kreeg de stad een Tsjechische meerderheid die het centrale marktplein zou vernoemen naar de 15de-eeuwse Tsjechische hussietenleider Jan Žižka. Na de oprichting van de nieuwe Tsjecho-Slowaakse staat in 1919, verloren de Duitstaligen hun dominante positie. Tijdens de Duitse bezetting van 1939 tot 1945 werd de stad niet bij het Sudetenland gevoegd maar werd deel van het Protectoraat Bohemen en Moravië.

In 1945 werden de Duitstalige inwoners Volgens de Beneš-decreten werden van hun staatsburgerschap ontheven en onteigend. De meesten vertrokken naar Beieren of Oostenrijk.

Sinds 1991 is de Zuid-Boheemse Universiteit van České Budějovice (Jihočeská univerzita v Českých Budějovicích) in de stad gevestigd.

Geboren

Wenzel Faber 1455–1518, universitair astronoom, medicus en theoloog
Rudolf von Colloredo 1585–1657, keizerlijk veldmaarschalk en gouverneur van Praag
Adalbert Gyrowetz Vojtěch Matyáš Jírovec, 1763–1850, componist en kapelmeester aan het Habsburgse hof in Wenen
Karl Adalbert Lanna 1805–1866, industrieel ondernemer en ontwerper van de spoorwegen in Bohemen
Otto Pilny 1866–1936, kunstschilder in Zwitserland
Heinrich Pergler von Perglas 1871–1941, admiraal van de Oostenrijks-Hongaarse Kriegsmarine
Rudolf Tomaschek 1895–1966, natuurkundige aan Duitse universiteiten, voorstander van de nazistische fysica
Hermann Wunderlich 1899–1981, architect in de stedelijke wederopbouw van West-Duitsland
Josef Plojhar 1902–1981, priester en politicus
Norbert Frýd 1913–1976, Tsjechisch journalist en diplomaat, als Jood geïnterneerd in Theresienstadt,
Rolf Thiele 1918–1994, filmregisseur en producer in Duitsland
Haro Senft *1928, regisseur en producent van films in Duitsland
Jindřich Vydra *1930, stond als kunstschilder onder een arbeidsverbod tijdens het communistisch bewind
Paul Kruntorad 1935–2006, auteur, dramaturg, uitgever en cultuurcriticus in Wenen
Jaroslav Krček *1939, oprichter en artistiek leider van de Musica Bohemica
Karel Roden 1962, acteur
Veronika Zemanová 1975, fotomodel
Vladimíra Uhlířová 1978, tennisspeelster
Martin Hebík 1982, wielrenner
Martin Zlámalík 1982, veldrijder

Bezienswaardigheden

Námestí Jana Zizky, het marktplein in het centrum van de stad. In het midden van het plein staat de Samson-fontein
Stadhuis in renaissancestijl
Černá věž of Zwarte Toren, 16e-eeuwse renaissancetoren
treinstation in belle époque
Blanský les met de berg Kleť
Kasteel Hluboká in Hluboká nad Vltavou

Overige

De stad is vooral bekend door het Budweiser bier, dat in een groot deel van de wereld wordt verkocht. In veel landen buiten Europa, waar het Amerikaanse Anheuser-Busch bier onder de naam Budweiser mag verkopen, is het Tsjechische bier als Budvar of Czechvar in de handel. In Europa mogen de Amerikanen na een uitspraak van de Europese rechter de merknaam Budweiser niet gebruiken.
Op het marktplein bevindt zich een steen waarvan gezegd wordt dat wie hem aanraakt, diezelfde avond niet meer thuis zal komen. De verklaring hiervoor is dat op deze plaats vroeger de galg stond. Degene die deze steen dus aanraakte was de gehangene, en die kwam niet meer thuis.
České Budějovice is bereikbaar via de R 20/E49 vanuit Pilsen en de R 3/E55 vanuit Praag. Dichtbij ligt Český Krumlov.