-wolde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Naturschutzgebiet Zarth, Duitsland

Het toponiem wold(e) of woud(e) is afgeleid van het Oudnederlandse woord walt, Middelnederlands wout, wat 'uitgestrekt, ongeëxploiteerd bos'[1] of 'zompig bos inzonderheid in het zeekleigebied'[2] betekent. Een oudere vorm is het Germaanse *walþuz, 'woud, wildernis, heide'[3], dat ook in Engeland en Duitsland is terug te vinden in de toponiemen wolds en weald resp. Wald. In Nederland zijn de verschillende varianten van het toponiem hoofdzakelijk ontstaan in vochtige, dichtbegroeide veen- en kleigebieden op het moment dat deze in cultuur werden gebracht.[1]

Met woud wordt in alle Germaanse taalfasen onontgonnen gebied of wildernis zonder menselijke activiteit aangeduid, zodat dit vermoedelijk de oorspronkelijke betekenis is. Dit in tegenstelling tot bossen die met loo, holt of widu werden aangeduid. In Nederland bevonden deze onontgonnen bossen zich vooral op veen of klei, bijvoorbeeld aan de randen van de vochtige veengebieden tussen de rivierlopen van de Rijndelta, maar ook op de nattere zandgronden.

De varianten -wold, -wolde, -woold en -woolde komen voor in het noordoosten van Nederland, de varianten -woud en -woude in Friesland en het westen van Nederland.

Niet verwant is Engelse wood, uit het Oudengels wudu, ouder widu 'bos; hout', dat is ontstaan uit de Proto-Germaanse stam *widu-.[1] Deze vorm vinden we in Nederland onder andere in de plaatsnamen Merwede (Mircwidu), Onstwedde (Uneswido), Ulsda (Olswyda), Vlagtwedde (Vlagtwede) en Winsewida (Winschoten of Sint-Vitusholt).

Voorbeelden die afgeleid zijn van *walþuz[bewerken]

Eemswoude, Emmerwolde, Noord-Scharwoude, Popswoude, Reiderwolde, Rijnzaterwoude, Schildwolde, Spaarnwoude, Steerwolde, Vredewold, Westerwolde, Woolde, Zuid-Scharwoude, Verwolde.

Andere plaatsnamen, vermoedelijk afgeleid van *walþuz[bewerken]

Er zijn nog andere plaatsen met wo(o)ld(e) of woud(e) waarvan geen eenduidige oude vermeldingen zijn overgeleverd. Op zuiver taalkundige gronden is het daarom niet met zekerheid te zeggen of deze plaatsnamen zijn afgeleid van *walþuz.
In de meeste gevallen betreft het echter veenontginningsdorpen, die passen in het bovenstaande beeld.

Aartswoud, Bellingwolde, Dantumawoude, Finsterwolde, Haakswold, Hazerswoude-Dorp, Hazerswoude-Rijndijk, Hoogwoud, Kropswolde, Murmerwoude, Nijeholtwolde, Paterswolde, Ravenswoud, Schellingwoude, Terwolde, Woold, De Woude, Zoeterwoude, Zuiderwoude, Zuidwolde.

Voorbeelden met een andere oorsprong[bewerken]

  • Ellewoudsdijk is afgeleid van Aliwaldas dika (dijk van vreemde heerser)[2].
  • Woltersum of Waltersum (1283), vermoedelijk afgeleid van *Waldhereshûsum ('woning van de lieden van Waldahari').[4]
  • Woudrichem is ontstaan uit Waldaharinga haim (woning van de lieden van Waldahari)[2].

Nieuwvormingen[bewerken]

Zeewolde en omgeving (2009)

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

 

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

Ook in nieuwere plaatsnamen worden wold(e) of woud(e) gebruikt. Voorbeelden zijn: Oranjewoud (in 1676), Ruinerwold (in de 18e eeuw), Steenwijkerwold, Zeewolde (1984, een reminiscentie van Seaewald, vermeld in 793), de gemeenteRijnwoude (1993) en de Nieuw-Vennepse wijk Getsewoud (1998).

Zie ook[bewerken]