1590-1599

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1590-1599 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 16e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Europa
  • De nieuwe Franse koning, de protestant Hendrik van Navarra moet zich eerst bekennen tot de Rooms-katholieke Kerk voordat hij zijn intocht kan houden in Parijs. Maar Parijs is hem wel een mis waard. Wel belooft hij in het Edict van Nantes de hugenoten godsdienstvrijheid.
  • 1591 - Edzard II, een fanatieke Lutheraan, wordt graaf van het Graafschap Oost-Friesland. Vooral in Emden loopt het geschil tussen Calvinisten en Lutheranen hoog op. In maart 1595 roept Menso Alting de bevolking van Emden op om in opstand te komen tegen graaf Edzard II. De Unie zendt troepen naar Emden om de stad te steunen in de strijd tegen graaf Edzard II.
  • In 1592 erft de katholieke koning Sigismund III van Polen van zijn vader de Zweedse troon. Hij belooft in Zweden de Lutherse staatskerk te zullen bewaren, en benoemt zijn protestantse oom Karel tot onderkoning. De spanning loopt op en in 1595 benoemt de Rijksdag van Söderköping Karel tot Rijksregent. In 1599 wordt Sigismund van de troon vervallen verklaard.
De Nederlanden
Johan van Oldenbarneveldt
  • Het tweehoofdig leiderschap van de staatsman Johan van Oldenbarneveld en de militair Maurits van Nassau, de latere prins van Oranje is zeer succesvol.
  • Verovering van Breda (1590), Nijmegen, Zutphen, Deventer en Steenwijk (1591), door Maurits van Nassau. Groningen wordt in 1594 veroverd en sluit zich aan bij de Republiek, bekend als de Reductie van Groningen. De vesting Bourtange wordt in dit jaar een grensverdediging van de drie noordelijke provincies Groningen, Friesland en Drenthe.
  • In 1596 sluit Johan van Oldenbarnevelt het Drievoudig Verbond met Engeland en Frankrijk tegen Spanje. Daarbij wordt de Republiek voor het eerst erkend door andere mogendheden.
  • De oprichting van het Rasphuis in Amsterdam markeert een omslag in het juridisch denken. Tot nu toe vond men dat misdadigers alleen gestraft moesten worden. In het Rasphuis wordt geprobeerd hun orde en een regelmatig leven bij te brengen. Het Rasphuis is dus bedoeld als een verbeterinstituut.
  • De protestantse regenten van Amersfoort gaan de economische problemen en sociale onrust te lijf met het houden van heksenprocessen.
  • In Zeeland geldt vanaf 1591 een premie van 2 gulden op een gedode zeehond. Met deze maatregel wil men de visserij beschermen en tevens een inkomstenbron verschaffen aan werklozen.
Scheepvaart en handel
  • Snelle expansie van de Nederlandse scheepvaart. Nadat de Maagd van Enkhuizen rijk beladen is teruggekeerd, wordt in 1594 In Amsterdam de Compagnie van Verre opgericht. Een kleine vloot wordt uitgerust om onder kapitein De Houtman naar Oost-Indië te varen. In 1597 keert de expeditie in Amsterdam terug: drie schepen met 87 overlevenden (van 204). Nog zeven volgende "schipvaarten" vinden dit decennium plaats.
  • De Amsterdamse schoolmeester Robbert Robbertsz. le Canu geeft aan zeelieden als Cornelis de Houtman, Jacob van Heemskerck, Gerrit de Veer, Jan Cornelisz. Rijp en Jacob Cornelisz van Neck les in geografie en astronomie. Hij leert hun het "sterrenlied" uit het hoofd, waarin hij de essentiële astronomische kennis voor de navigatie heeft samengevat.
  • De Staten-Generaal en een aantal kooplieden sturen Willem Barentsz op expeditie om de noordoostelijke doorvaart te vinden naar de Oost. De derde expeditie strandt in 1595 op Nova Zembla, waar de expeditieleden overwinteren in Het behouden huis. Na deze mislukking worden er geen nieuwe pogingen meer gedaan.
  • De kleine kolonie Pomeroon, de eerste Nederlandse (Zeeuwse) nederzetting in Amerika, wordt in 1596 alweer verwoest door Spanjaarden en Indianen. De Zeeuwen trekken daarop onder leiding van Joost van der Hooge naar een eiland in de rivier de Essequebo om zich op deze strategischer gelegen plek opnieuw te vestigen om er ruilhandel te drijven met de lokale bevolking.
  • Het Harinckvliet wordt gegraven aan de oostkant van het centrum van Rotterdam. Het is een binnenhaven, genoemd naar de vissers van de haringvloot die hier aanmonsteren.
Cultuur
Romeo en Julia
Godsdienst
  • De Italiaanse priester en filosoof Giordano Bruno wordt in 1592 te Venetië gearresteerd en het volgend jaar uitgeleverd aan Rome. Daar staat hij terecht voor de Inquisitie wegens zijn afwijkende opvattingen, die hij weigert te herroepen. In februari 1600 wordt hij verbrand.
  • In Sozzini's hoofdwerk De Jesu Christo Servatore (gedrukt in Polen, 1594), betoogt hij dat Christus niet door zijn kruisdood, maar door zijn zedelijk voorbeeld tot verlosser is geworden. Zijn leer is tevens gematigd antitrinitarisch. Zoals alle antitrinitaristische stromingen accepteert het socinianisme de leer van de Heilige Drie-eenheid niet. Daarnaast wijst het socinianisme de leer van de incarnatie af.
  • Het socinianisme wordt in 1598, dus tijdens de Tachtigjarige Oorlog, in de Nederlanden geïntroduceerd dankzij twee Polen, Ostorodt en Woidovski. Zij bezoeken onder andere Amsterdam en Leiden. Op advies van de Leidse universiteit worden hun boeken in beslag genomen en worden ze de Republiek uitgezet.
Azië
  • In 1592 begint het Japanse plan voor annexatie van Korea met de Slag om Bunroku. Binnen een maand lopen Hideyoshi's generaals bijna geheel Korea onder de voet. De Koreanen, onder leiding van Yi Sun-sin en met hulp van Ming China, verdrijven de Japanners in december 1592. In 1596 lanceert Hideyoshi opnieuw een invasie van Korea. Bij de Slag bij Keicho is de gezamenlijke verdediging van Korea en China goed voorbereid. De slag resulteert in een patstelling. In 1598 sterft Hideyoshi, hij laat een machtsvacuüm achter.