1805

1805

Eeuwen:	18e eeuw · 19e eeuw · 20e eeuw
Decennia:	1790-1799 · 1800-1809 · 1810-1819
Jaren:	<< · < · 1804 · 1805 · 1806 · > · >>
Jaartelling in verschillende culturen

Ab urbe condita:		2558 MMDLVIII
Armeense jaartelling:		1254 – 1255 ԹՎ ՌՄԾԴ – ՌՄԾԵ
Chinese jaartelling:		4501 – 4502 辛子 – 壬丑
Christelijke jaartelling:		1805 MDCCCV
Ethiopische jaartelling:		1797 – 1798
Hebreeuwse jaartelling:		5565 – 5566
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1860 – 1861
- Shaka Samvat		1727 – 1728
- Kali yuga		4906 – 4907
Iraanse jaartelling:		1183 – 1184 ۱۱۸۳ – ۱۱۸۴
Islamitische jaartelling:		1219 – 1220 ١٢٢٠ – ١٢١٩
Maçonnieke jaartelling:		5804 – 5805
1805 naar onderwerp
Lijst van landen
Juliaanse kalender van 1805
Gregoriaanse kalender van 1805

Het jaar 1805 is het 5e jaar in de 19e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

1 en 2 - Op de ijsbaan achter de Prinsentuin in Leeuwarden worden schaatswedstrijden voor vrouwen gehouden. Voor zo'n 15.000 toeschouwers wint Trijntje Pieters Westra, de dochter van een veldwachter uit Poppenwier.
11 - Het Michigan Territorium wordt gesticht.

februari

13 - De Waaldijk tussen Bemmel en Ochten bij Weurt breekt waardoor een watersnood ontstaat.
27 - De kathedrale kerk Notre-Dame van Parijs wordt verheven tot basiliek.

april

27 - Amerikaanse mariniers vallen samen met de Berbers de stad Derna in Tripolitanië aan (the "shores of Tripoli").
29 - De ambassadeur in Parijs, Rutger Jan Schimmelpenninck wordt door Napoleon aangesteld als raadpensionaris van de Bataafse Republiek.
Derde Coalitie van Engeland, Rusland en Oostenrijk.

mei

26 - In de Kathedraal van Milaan wordt Napoleon Bonaparte tot koning van Italië gekroond.
28 - In Alexandrië arriveert een gezant uit de Osmaanse hoofdstad Istanbul met de boodschap, dat de bevelhebber van de Albanese troepen, Mohammed Ali, is benoemd tot gouverneur van Egypte. De Mammelukken blijven zich echter verzetten.

juni

3 - De Eerste Barbarijse Oorlog tussen Tripoli en de Verenigde Staten wordt beëindigd.
5 - Frankrijk annexeert de Ligurische Republiek.
7 - Eugène de Beauharnais wordt benoemd tot onderkoning van Italië.
Zweden verklaart Frankrijk de oorlog.
De Lewis en Clark Expeditie begint zijn tocht door Noord-Amerika.

juli

26 - De regerende dynastie in Hohenlohe-Neuenstein-Öhringen sterft uit. Er breekt een successiestrijd uit tussen de andere takken van Hohenlohe-Neuenstein.

augustus

27 - Napoleon Bonaparte geeft de Grande Armée ("het Grote Leger"), bestaande uit ongeveer 170.000 man, het bevel om te marcheren naar de Rijn. Het Franse leger bestaat uit zes korpsen en wordt per korps ondersteund door 36 tot 40 kanonnen. Napoleon geeft Maarschalk Joachim Murat de opdracht om met zijn cavaleriekorps (ongeveer 20.000 man) de opmars van de Oostenrijkers in Beieren te verkennen en schermutselingen uit te lokken.
28 - Het graafschap Ortenburg sluit een ruilverdrag met het keurvorstendom Beieren. Het graafschap wordt aan Beieren afgestaan, in ruil voor het ambt Tambach (voormalig prinsbisdom Würzburg) en een deel van het ambt Seßlach. Het nieuwe graafschap krijgt de naam Ortenberg-Tambach.

september

7 - In Suriname breekt muiterij uit bij enkele posten van het Cordon van Defensie. Ongeveer 80 opstandige Redi Musu verlaten het korps en vestigen zich aan de bovenloop van de Marowijne.
24 - De Franse strijdmacht staat rond Ulm tegenover het Oostenrijkse leger, verspreid tussen Straatsburg en Weissenburg.
26 - De Gecedeerde Landen worden bij het Bataafs Gemenebest gevoegd.

oktober

17 - Begin van de Slag bij Ulm. Na drie dagen heeft Napoleon Bonaparte het Oostenrijkse leger verslagen.
21 - De Zeeslag bij Trafalgar, Horatio Nelson verslaat een Frans-Spaanse vloot.

november

13 - Inname van Wenen door Frankrijk.
november - De expeditie van Lewis en Clark bereikt de Stille Oceaan.

december

2 - Slag bij Austerlitz: Franse troepen (ongeveer 75.000 man) onder bevel van Napoleon Bonaparte verslaan de Oostenrijkse en Russische legers (ongeveer 90.000 man) bij Austerlitz (hedendaagse Tsjechië). Om 7 uur in de ochtend dalen Oostenrijkse troepen onder leiding van generaal Michael von Kienmayer (ongeveer 7.000 man) af van de Pratzenhoogten en vallen het Franse 3e Linieregiment aan die het dorp Telnitz verdedigd. Ondanks de overweldigende overmacht bieden de Fransen heldhaftig weerstand. Oostenrijkse en Russische colonnes bestormen de Franse rechterflank, er breekt een felle strijd uit bij het dorp Sokolnitz en het kasteel, dat wordt verdedigd door het 26e Lichteregiment. Franse versterkingen (ongeveer 8.000 man) van het III Legerkorps onder bevel van maarschalk Louis Nicolas Davout, die in twee dagen 100 kilometer hebben afgelegd, arriveren om de Franse rechterflank te versterken. Om 8.45 uur ziet Napoleon dat de linkerflank van de geallieerden zich terugtrekt van de Pratzenhoogten en geeft Franse troepen (19.000 man) van het IV Legerkorps onder leiding van maarschalk Nicolas Jean-de-Dieu Soult orders om de aanval in te zetten. Kort daarna, zien de geallieerden twee Franse divisies onder leiding van generaal Louis Vincent de Saint-Hilaire en generaal Dominique Vandamme uit de mist oprukken naar de Pratzenhoogten. Generaal Michail Koetoezov wordt gedwongen om haastig een verdediging te organiseren met behulp van geallieerde troepen (ongeveer 14.000 man) van het IV Legerkorps onder bevel van generaal Johann Kollowrat. Om 11 uur hebben de Fransen de Pratzenhoogten verovert en een diepe wig in de geallieerde linies gedreven. In het noorden bezetten Russische troepen (13.000 man) onder leiding van generaal Pjotr Bagration het dorp Bosenitz, maar worden door artillerievuur van de Santonheuvel tot stilstand gebracht. Een charge van zes regimenten (5.000 ruiters) Franse zware cavalerie onder bevel van maarschalk Joachim Murat drijft de oprukkende geallieerden terug. Ondertussen, rukken Franse troepen (13.000 man) van het V Legerkorps onder leiding van maarschalk Jean Lannes op en veroveren de dorpen Blasowitz en Krug. Het tij keert in het voordeel van Napoleon en hij beveelt de Franse troepen (ongeveer 10.000 man) van het I Legerkorps onder bevel van maarschalk Jean-Baptiste Bernadotte om de linkerflank van Vandamme te ondersteunen. De benarde situatie van de geallieerden wordt bevestigd door het besluit om de laatste reserve, de Russische keizerlijke garde (ongeveer 10.000 man) onder leiding van grootvorst Constantijn Pavlovitsj (de jongere broer van tsaar Alexander I), in te zetten in een wanhopige poging de Pratzenhoogten te heroveren. In het centrum wordt een bataljon van het Franse 4e Linieregiment aangevallen door de Russische gardecavalerie, hierbij verliest het zijn aderlaarsvaandel (de enige vaandel die door de geallieerden wordt verovert). Ondertussen, heeft Napoleon zijn commandopost verplaatst van de Žuránheuvel naar de Sint-Antoniuskapel op de Pratzenhoogten. Hij stuurt zijn eigen zware gardecavalerie (2.000 man) onder bevel van maarschalk Jean-Baptiste Bessières. In een grimmig gevecht tussen de elite-ruiters van beide legers behalen de Fransen de overwinning. Om 14.00 uur zijn de zuidelijke geallieerde colonnes afgesneden, terwijl er nog steeds hevig wordt gevochten bij Sokolnitz. Napoleon geeft Soult orders om met vier divisies naar het zuiden te zwenken en de geallieerde terugtocht af te snijden. Russische en Oostenrijkse troepen raken in paniek en proberen bij het dorp Satschan over een bevroren meer te vluchten. De Franse artillerie opent het vuur en verbrijzelt het ijs met kanonskogels. Ongeveer 200 soldaten en paarden verdrinken in het ijskoude water – niet de vele duizenden zoals Napoleon's propaganda beweert. Om 15.00 uur is alles voorbij, de geallieerde legers zijn op de terugtocht. Napoleon behaalt een glorieuze overwinning, het Franse leger heeft meer dan 10.000 krijgsgevangenen en 45 geallieerde vaandels buitgemaakt. De Franse verliezen bedragen 1.300 doden en 7.000 gewonden. De geallieerden verliezen 7.000 doden en 11.000 gewonden. Keizer Frans II wordt na de veldslag (ookwel de "Driekeizerslag" genoemd) gedwongen een wapenstilstand te accepteren. Hij stemt ermee in om een schadevergoeding van 40 miljoen francs te betalen en meer grondgebied af te staan in ruil voor vrede. Rusland wordt gedwongen zijn leger terug te trekken over de Oostenrijkse grens.^[1]^[2]^[3]
15 - In Wenen wordt een geheim verdrag ondertekent tussen Frankrijk en Pruisen. Pruisen staat aan Frankrijk af het vorstendom Ansbach, het hertogdom Kleef en het vorstendom Neuchâtel. Pruisen mag daarvoor het keurvorstendom Hannover bezetten. Koning Frederik Willem III van Pruisen ratificeert dit verdrag niet.
21 - Er wordt een nieuwe scheiding tussen Holland en Bataafs-Brabant gemaakt. Voortaan loopt deze van Willemstad door het Hollands Diep en de Biesbosch naar Heusden.
26 - Vrede van Presburg: Oostenrijk en Frankrijk ondertekenen een vredesverdrag in het Primaatspaleis in Bratislava. Het verdrag wordt ondertekend door prins Johannes I Jozef van Liechtenstein en Charles-Maurice de Talleyrand, Franse minister van Buitenlandse Zaken. In het verdrag wordt o.a. bepaald dat Oostenrijk afstand moet doen van sommige Duitse gebieden aan Beieren, Württemberg en Baden. Napoleon Bonaparte wordt erkent als koning van het koninkrijk Italië.^[4]

Muziek

Antonio Salieri componeert de Missa in Re-minore

Literatuur

Hendrik Tollens schrijft Lukretia of de verlossing van Rome

Bouwkunst

Sibratsgfäll, Vorarlberg

Geboren

februari

3 - Otto Theodor von Manteuffel, conservatief Pruisisch staatsman (overleden 1882)
4 - Maria De Mattias, Italiaans ordestichtster en heilige (overleden 1866)

maart

3 - Jonas Furrer, Zwitsers politicus (overleden 1861)
6 - Vittoria Caldoni, Italiaans schildersmodel (overleden eind 19e eeuw)

april

2 - Hans Christian Andersen, Deens schrijver (overleden 1875)

mei

23 - Georgiana Molloy, Britse pionierster en botanicus in West-Australië (overleden 1843)

juli

29 - Alexis de Tocqueville, Frans aristocraat, politiek filosoof en socioloog, historicus en staatsman (overleden 1859)

augustus

4 - William Rowan Hamilton, Iers-Brits filosoof, wis- en natuurkundige (overleden 1865)

september

17 - Roelof Hendrik Graadt Jonckers, Nederlands predikant en schrijver (overleden 1866)

november

1 - Jacobus Groenendaal, Nederlands-Vrijstaats politicus (overleden 1860)
19 - Ferdinand de Lesseps, Frans bedenker en bouwer van het Suezkanaal (overleden 1894)

datum onbekend

Pieter Frederik Waldeck, officier van gezondheid in het Nederlands Indisch Leger (overleden 1880)

Overleden

januari

23 - Claude Chappe (41), Frans uitvinder (semafoor)

maart

9 - Felice Fontana (74), Italiaans natuurwetenschapper en anatoom
21 - Jean-Baptiste Greuze (79), Frans kunstschilder

april

1 - Emerico Lobo de Mesquita (58), Braziliaans componist, muziekpedagoog, dirigent en organist
29 - Lorenz Pasch de Jongere (72), Zweeds kunstschilder

mei

9 - Friedrich von Schiller (45), Duits dichter en schrijver
25 - William Paley (61), Brits filosoof
28 - Luigi Boccherini (62), Italiaans cellist en componist

juni

20 - Pieter Pijpers (55), Nederlands dichter en toneelschrijver

juli

10 - Thomas Wedgwood (34), Brits uitvinder (fotografie)

oktober

21 - Horatio Nelson (47), Brits admiraal

december

6 - Nicolas-Jacques Conté (50), Frans schilder en uitvinder van onder meer het grafietpotlood
27 - Belle van Zuylen (65), Nederlands schrijfster

Zie de categorie 1805 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Bronnen, noten en/of referenties

↑ Kuehn, J. T. (2015). Napoleonic Warfare: The Operational Art of the Great Campaigns, p. 93. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. ISBN 978-1-44083-308-3.
↑ Castle, Ian (2002). Austerlitz 1805: The Fate of Empires, pp. 89–90. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 1-84176-136-2.
↑ Chandler, David G. (1995). The Campaigns of Napoleon, p. 320. New York: Simon & Schuster. ISBN 978-1-43913-103-9.
↑ Phillipson, Coleman (2008). Termination of War and Treaties of Peace, p. 273. The Lawbook Exchange. ISBN 978-1-58477-860-8.

[1] Kuehn, J. T. (2015). Napoleonic Warfare: The Operational Art of the Great Campaigns, p. 93. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. ISBN 978-1-44083-308-3.

[2] Castle, Ian (2002). Austerlitz 1805: The Fate of Empires, pp. 89–90. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 1-84176-136-2.

[3] Chandler, David G. (1995). The Campaigns of Napoleon, p. 320. New York: Simon & Schuster. ISBN 978-1-43913-103-9.

[4] Phillipson, Coleman (2008). Termination of War and Treaties of Peace, p. 273. The Lawbook Exchange. ISBN 978-1-58477-860-8.

[1]

[2]

[3]

[4]