1933

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
1933
Eeuwen: 19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia: 1920-1929 · 1930-1939 · 1940-1949
Jaren: << · < · 1932 · 1933 · 1934 · > · >>
Maanden:

jan · feb · mrt · apr · mei · jun
jul · aug · sep · okt · nov · dec

Calendar-nl.png Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita: 2686 MMDCLXXXVI
Armeense jaartelling: 1382

ԹՎ ՌՅՁԲ

Chinese jaartelling: 4629 – 4630

己申 – 庚酉

Christelijke jaartelling: 1933 MCMXXXIII
Ethiopische jaartelling: 1925 – 1926
Hebreeuwse jaartelling: 5693 – 5694
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat 1988 – 1989
- Shaka Samvat 1855 – 1856
- Kali Yuga 5034 – 5035
Iraanse jaartelling: 1311 – 1312
Islamitische jaartelling: 1352 – 1353
Maçonnieke jaartelling: 5932 – 5933
Nuvola apps kuser.svg 1933 naar onderwerp Gnome-globe.svg
Lijst van landen
Atlantisch orkaanseizoen
Wetenschap
Auto's
Film
Sport (categorie)
Crystal Clear mimetype vcalendar.png Gregoriaanse kalender van 1933
Vissersvlootrevue op de Schelde bij Vlissingen (1933).

1933 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Hoofdlijnen[bewerken]

Hitler grijpt de macht, bestrijding economische crisis

Op 30 januari benoemde de Duitse president Paul von Hindenburg de leider van de NSDAP Adolf Hitler tot bondskanselier. De nazistische partij was bij de verkiezingen van 1932 de grootste partij van Duitsland geworden en Hindenburg stond onder druk, omdat de vorige regeringen niet succesvol waren geweest bij de bestrijding van de economische crisis en de politieke onrust. Ex-kanselier en leider van de conservatieven Franz von Papen werd vice-kanselier en samen met Hindenburg dacht hij Hitler onder bedwang te kunnen houden. De NSDAP had maar drie zetels in de regering, maar wel drie cruciale: Hitler was kanselier, Wilhelm Frick minister van binnenlandse zaken en Hermann Göring was minister zonder portefuille, maar verantwoordelijk voor de politiek in de belangrijke deelstaat Pruisen en luchtverkeer. Daarmee stond de NSDAP aan het hoofd van de politie van het hele Rijk en in Pruisen.

Op 27 februari vond Hitler de aanleiding de totale macht te grijpen. De Rijksdag werd in brand gestoken door de Nederlandse communist Marinus van der Lubbe. De communistische partij werd verboden verklaard en alle leiders in concentratiekampen afgevoerd. Bij de al eerder uitgeschreven verkiezingen van 5 maart 1933 behaalde de NSDAP ondanks manipulatie niet de absolute meerderheid, maar omdat de stemmen van de verboden communistische partij ongeldig werden verklaard verzekerde extreem-rechts zich van de meerderheid. De socialistische partij werd ook verboden en de conservatieven hieven zich begin juli 1934 op. De eenheidspartij was nu een feit. Op 10 mei vonden massale boekverbrandingen plaats tegen het "Duitse culturele verderf". Veel schrijvers en kunstenaars vluchtten naar het buitenland of werden opgepakt en de haat tegen de Joden werd steeds verder opgevoerd.

Op dezelfde dag dat Hitler de macht greep, werd Franklin Delano Roosevelt beëdigd tot president van de Verenigde Staten. Roosevelt kondigde op 4 maart het 'New deal'-programma aan ter bestrijding van de werkloosheid. Via staatsbemoeienis en grote projecten moest de werkgelegenheid gestimuleerd worden. Ook in België werkte de socialistische partij aan een Plan van de Arbeid om de economische crisis te bestrijden, naar het voorbeeld van de New Deal van Roosevelt.

Gebeurtenissen[bewerken]

Hier staat alleen een aantal markante of belangrijke gebeurtenissen en langer durende ontwikkelingen vermeld. Voor een veel groter overzicht van de gebeurtenissen in 1933 kunt u de maandpagina's raadplegen (zie zijbalk rechts).

januari
februari
maart
  • 5 - De verkiezingen voor de Rijksdag leveren een overwinning op voor de NSDAP, die 288 van de 647 zetels behaalt. Omdat de zetels van de communistische KPD niet worden meegeteld, is dit zelfs een absolute meerderheid.
  • 21 - Het eerste concentratiekamp Dachau voor politieke gevangenen is gebruiksklaar.
  • 23 - De nieuwe Rijksdag stemt in met de machtigingswet van 1933 (Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich), waarmee de parlementaire bevoegdheden aan Hitler worden overgedragen.
1 april: boycot van Joodse winkels in Duitsland. Op het bord: "Duitsers! Weert u! Koop niet bij Joden!"
april
  • 1 - In Duitsland wordt een boycot van Joodse winkels en bedrijven gehouden. In de nacht voordien wordt op de ruiten geschilderd: "Gevaar! Joodse winkel."
  • 1 - Boeken van communistische, joodse en andere het regime niet welgevallige schrijvers worden in Wupperthal uit bibliotheken verwijderd door leden van de nationaalsocialistische Studentenschaft.
  • 10 - De regering van Hitler verklaart 1 mei per wet tot betaalde "Feestdag van de nationale arbeid". Middels deze door Joseph Goebbels voorgestelde maatregel weet Hitler een groot aantal vakbondsleiders naar Berlijn te lokken om ze vervolgens gevangen te nemen en naar concentratiekampen af te voeren.
  • april - In een ongemeen felle verkiezingscampagne wijt de lijsttrekker van de Anti-Revolutionaire Partij Hendrikus Colijn de muiterij op de Zeven Provinciën aan gestook van de socialisten en communisten. De Christelijken boeken winst en Colijn formeert zijn tweede kabinet.
10 mei: Boekverbranding.
mei
  • 5 - Om de aanhoudende crisis in de landbouw te bestrijden komt de Nederlandse regering met de Landbouw-Crisiswet.
  • 7 - De nieuwe Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt kondigt een aantal maatregelen aan die de economie uit het slop moeten halen, de zogenaamde 'New Deal'. Eén ervan is dat de Verenigde Staten de goudstandaard verlaat, een andere maatregel omvat een uitgebreid pakket aan werkverschaffing.
  • 10 - Anton de Kom wordt zonder vorm van proces op de boot terug naar Nederland gezet.
  • 10 - In Berlijn worden massaal "ontaarde werken" van kritische schrijvers in het openbaar verbrand.
  • 18 - De Amerikaanse president tekent de wet die de Tennessee Valley Authority opricht. De TVA moet in het stroomgebied van de Tennessee het land beschermen tegen overstromingen, goedkope stroom opwekken voor de landbouw en werk verschaffen aan werkloze arbeiders.
juni
juli
augustus
september
oktober
Nieuw benoemde gouverneur Suriname Mr. Kielstra vertrekt op 6 oktober 1933 met ss "Crijnssen" uit Amsterdam.
november
december
zonder datum

Zie verder:

Muziek[bewerken]

Literatuur[bewerken]

Bouwkunst[bewerken]

Geboren[bewerken]

januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december
exacte datum onbekend

Overleden[bewerken]

januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december

Weerextremen in België[bewerken]

  • 26 januari: IJs in rivieren en kanalen, zelfs in de Maas en de Schelde.
  • 27 juli: Maximumtemperatuur tot 29,4 °C op de Baraque Michel (Jalhay) en 37,0 °C in Leopoldsburg…
  • 30 september: Maximumtemperatuur tot 26,8 °C in Wardin (Bastogne).
  • 19 november: Maximumtemperatuur tot 18,5 °C op de Baraque Michel (Jalhay), maar slechts 12 °C aan de kust (Oostende).
  • 6 december: Minimumtemperatuur tot –10,8 °C in Gerdingen (Bree) en –11,2 °C in Wardin (Bastogne)…
  • 14 december: Maximumtemperatuur tot –3,2 °C in Oostende en –7,1 °C in Wardin (Bastogne).
  • december: December met laagste gemiddelde maximum temperatuur: -0,2 °C (normaal 5,5 °C).
  • december: December met laagste gemiddelde minimum temperatuur: -5,3 °C (normaal 0,8 °C).

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen