Admiraal de Ruijterweg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Admiraal de Ruijterweg
Admiraal de Ruijterweg met De Boom (circa 2009)
Admiraal de Ruijterweg met De Boom (circa 2009)
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel West
Begin Kostverlorenvaart
Eind Haarlemmerweg
Algemene informatie
Aangelegd in 1908
Bebouwing woningen en enkele winkels
Openbaar vervoer tram, bus
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam

De Admiraal de Ruijterweg is een straat in Amsterdam-West. De straat is vernoemd naar de vlootvoogd Admiraal Michiel Adriaenszoon de Ruyter (1607-1676).[1][2] Ze begint voor wat de huisnummering bij de Kostverlorenvaart; ze is via de Wiegbrug het verlengde van de De Clercqstraat. Ze eindigt bij de Haarlemmerweg, alwaar ze eveneens via een brug genaamd de Zoutmanbrug een verlengde heeft in Molenwerf, richting Sloterdijk.

Geschiedenis[bewerken]

Het overgrote deel stuk weg is nog aangelegd binnen de gemeente Sloten. Ze kreeg in eerste instantie de aanduiding "Nieuwe weg"[3] maar diezelfde gemeente vernoemde de straat later naar de admiraal. Toen op 1 januari 1921 de gemeente Amsterdam Sloten annexeerde kwam ook deze straat in Amsterdam te liggen. In tegenstelling tot andere straten in de buurt werd deze straat niet hernoemd, omdat Amsterdam nog geen Admiraal de Ruijterweg had. Dat De Ruijterkade vernoemd naar dezelfde persoon ergens anders in de stad ligt, was volgens de gemeente geen reden tot hernoeming. Overigens kregen andere straten in de buurt een naam van een zeeheld, de Slotense Emmastraat werd de Lumeijstraat.

Het eerste stuk dateert uit 1908 langs de in 1904 geopende tramlijn Amsterdam - Haarlem - Zandvoort van de ESM en lag in de beginjaren nog geheel tussen onbebouwde weilanden in de gemeente Sloten. Er kwam voor die tram een strook grond van 23 meter breedte te liggen voor de railsen met aan beide kanten een provisorische weg. Daartoe werd 280.000 m3 zand gestort. Een van de eerste gebouwen was het latere Admiraal de Ruijterweg 56 van Drukkerij Senefelder, gebouwd in 1908 tot 1910. In 1904 was de ophaalbrug met naam Tolbrug tussen Amsterdam en de landerijen in voormalige buurtschap de Baarsjes al vervangen door de Wiegbrug, een ophaalbrug is een onneembaar obstakel voor een tram, bovendien kon ze het gewicht niet dragen. Die brug hield het jaren vol totdat ze in 1931 vervangen werd en opnieuw in de periode 1988 tot en met 1990. Eenmaal westwaarts gaand kreeg ze een kromming mee om naar het dorp Sloterdijk te geraken. Ze stak daarvoor het watertje De Krommert over, daarna volgde de strook opgehoogd land binnen het aloude slotenpatroon. Deze strook had de gekromde loop die deze weg nu nog kenmerkt. Aan het einde bij de Haarlemmerweg splitst de weg zich in tweeën, het rechter gedeelte sluit aan op de genoemde Zoutmanbrug. Het linker gedeelte reikt niet tot aan de Haarlemmerweg, maar is gevormd als bocht om de tram naar Zandvoort een geleidelijk bocht te bieden. De tramroute werd in 1957 opgeheven. Ook sloot dit gedeelte aan op de houten brug, die er voor de Zoutmanbrug lag. Tussen beide “takken” ligt een groenstrook.

Aan de even zijde is al een deel van de originele bebouwing gesloopt rond 1937, daarom mist de straat de lage even nummers. Die gesloopte bebouwing was een voortzetting van hetgeen in de De Clercqstraat staat.[4]

Gebouwen[bewerken]

Adm de Ruijterweg 26 op de kopse kant van Oranjehof (november 2018)
Tegelwerk in portiek nr. 52 (november 2018)
Het Roodenburgh-blok (november 2018)

In het eerste deel kwamen woningen voor forensen, die met genoemde tram naar de stad konden trekken. Dit kwam mede onder het initiatief van de gemeente Sloten, die bij de dreigende annexatie toch wel wat bebouwing wilde hebben om de grote stad een beetje dwars te zitten. Dit werd later de Trompbuurt (naar Maarten Harpertszoon Tromp). De vroege bouw langs de weg verschilt nog aanmerkelijk van de bebouwing van de achterliggende buurten, die later werden volgebouwd (1920-1940). Er is gezien de lengte van de straat een sterke wisseling van architectonische stijlen te zien, waarbij de Amsterdamse Schoolstijl veelvuldig naar voren treedt.[5][6]

Het eerste gebouw voldoet daar juist weer niet aan. De straat begint hier aan de even zijde met huisnummer 26. Dat adres is de zuidpunt van de hoogbouwflat en sinds 2013 gemeentelijk monument Oranjehof uit 1942, van oorsprong een tehuis voor alleenstaande vrouwen. Het gebouw was ook ontworpen door een vrouw, architecte Koos Pot-Keegstra, en steekt wat hoogte betreft af tegen de omgeving bestaande uit etagebouw. Het volgende blokje, sinds 2014 een gemeentelijk monument, is zo mogelijk nog verder van de rijweg af gebouwd. De huisnummers 28 tot en met 36 maken deel uit van Geuzenhof II van architect Johannes Fake Berghoef, gebouwd rond 1940. Aan de overkant staat een voormalig fabriekgebouw, gebouwd voor clichéfabriek Schnabel naar een ontwerp van Anton J. Joling maar eind 20e eeuw omgebouwd naar bankfiliaal. Die bedrijfsgebouwen staan scheef ten opzichte van de rijweg. Na de kruising met de Willem de Zwijgerlaan/Slatuinenpad volgt een brede woon/winkelstraat, waarbij aan de even kant (huisnummers 40 tot en met 50) een bouwblok neergezet naar een ontwerp van Theo Kint in de stijl van de Amsterdamse School, het werd later teveel verbouwd om voor een monumentenstatus in aanmerking te komen. Daarna volgt aan diezelfde kant het gebouw, dat gebouwd werd voor Drukkerij Senefelder op Admiraal de Ruijterweg 56, sinds 2013 een gemeentelijk monument. Zowel aan de even als oneven kant staan portiekwoningen met soms artistieke betegeling en etalages met soms daarboven artistieke bovenlichten.

Waar de Admiraal de Ruijterweg de bocht neemt bevindt zich aan de zuidzijde een blok woningen met adressen verwijzend naar vier zeehelden, Michiel de Ruijter, Jan Evertsen, Witte de With en Jan van Speijk. Vrijwel direct na de bocht bevindt zich een gat in de bebouwing, de plaats waar ooit De Krommert stroomde. Er volgt een lange rij woonblokken, waarbij het gebouw van Westerwijk (huisnummers 148-152) er wat architectuur uitspringt. Het is een creatie van Ferdinand Jantzen in de Amsterdamse Schoolstijl en gemeentelijk monument. Daarnaast staat een pand met een voor deze buurt geheel eigen ondergevel; het resultaat van een verbouwing voor de Spaarbank voor de Stad Amsterdam, die daar jarenlang filiaal hield. De portiekwoningen lopen met onderbreking van het voormalige politiebureau uit 1910 (226) door tot aan de Boomkerk van Peter Bekkers uit 1910-1911, dat ook nog midden in het veld is gebouwd (bijnaam "Onze lieve heer tussen de koeien"). Deze kerk op huisnummer 406 is het enige rijksmonument aan de Admiraal de Ruijterweg; de naastgelegen pastorie op 408 van dezelfde architect is gemeentelijk monument. Het daarnaast gelegen schoolgebouw uit 1915, ook al van Bekkers en met verbouwingen onder leiding van Karel Petrus Tholens ontbeert die monumentstatus. Vanaf dan is er weer gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School met een groot blok met opvallend rode baksteen van Jordanus Roodenburgh.

Aan de oneven kant zijn er eveneens bouwblokken. De bebouwing bij de kruising met de Bos en Lommerweg was weer van de hand van Theo Kint. De weg sluit af met twee gemeentelijke monumenten, een postkantoor uit rond 1913 (ontwerp Bouw- en Woningtoezicht Sloten) en het gebouw voor de Wereldbibliotheek uit 1922 van Lambertus Zwiers.[7][8] Zwiers verzorgde al boeken voor die Wereldbibliotheek; het gebouw werd in februari 1922 geopend door burgemeester Willem de Vlugt.

Kunstwerken[bewerken]

Versieringen in het gebouw van de Wereldbibliotheek (mei 2018)

De Admiraal de Ruijterweg begint direct met kunst. Op de draagzuil van het brugwachtershuisje behorend bij de Wiegbrug is het beeldje Het boegbeeld van Leonie Mijnlieff geplaatst. Ten westen van genoemd huisje staat de sculptuur Ankh van Peter van de Locht. Aan de gevel van de voormalige drukkerij Senefelder staat een beeld van Alois Senefelder, de maker is onbekend. Daarna moet de straat het zonder kunst in de openbare ruimte doen, maar De Boom heeft drie beelden, waaronder Maria met kind en Sint Antonius van Padua, een rosetraam en tegeltableaus aan de straatkant. In de gevel van die kerk is ook de Gedenksteen Jan Verleun en Gerard Steen geplaatst van Willem IJzerdraat. Het laatste gebouw kreeg voor de Wereldbibliotheek kunstig glaswerk mee.

Voor wat betreft bouwkundige kunstwerken zijn er de Wiegbrug (aan het begin) en de Zoutmanbrug aan het eind. Het verdwenen kunstwerk brug 249 was oorspronkelijk een trambrug maar vanaf 1908 ook een verkeersbrug over De Krommert, ze werd afgebroken dan wel vervangen door een poldergemaaltje, die later geheel onder het zand verdween. Bouwvakkers kwamen rond 1982 nog delen van de brug tegen toen er weer tramrails werden neergelegd.

Openbaar vervoer[bewerken]

Trams[bewerken]

De nieuwe tramlijn was in smalspoor (1000 mm) uitgevoerd, terwijl de Amsterdamse tram op normaalspoor rijdt. Aanvankelijk reed alleen de ESM, later NZH, over deze weg. In 1927 werd tramlijn 13 vanaf de Bilderdijkstraat via de De Clercqstraat, Wiegbrug en Admiraal de Ruijterweg verlengd naar de Jan Evertsenstraat tot aan het Mercatorplein. Tussen de Wiegbrug en De Krommert werd toen net als op het traject stadinwaarts, een drierailig traject aangelegd. De vrije baan van de Blauwe Tram verviel hier. Op het gedeelte tussen De Krommert en de Haarlemmerweg bleef deze bestaan tot de opheffing in 1957. De vrije baan in het midden nam een groot deel van de straat in beslag en het doorgaande verkeer werd verwezen naar de naastgelegen Bestevâerstraat. Na de opbraak van de trambaan en asfaltering kwam de weg in 1960 voor het doorgaande verkeer in gebruik. Ook was er nu voldoende ruimte om de auto te parkeren. Met het toenemende autobezit werd echter ook veelvuldig dubbelgeparkeerd, dat echter niet was toegestaan maar min of meer werd gedoogd.

Na de opheffing van de Blauwe Tram in 1957 bleef alleen lijn 13 op het eerste deel over. Op 20 september 1982 verschenen ook de lijnen 12 en 14 toen de nieuwe trambaan naar Station Sloterdijk werd geopend. Op 22 juli 2018 werden deze vervangen door tramlijn 19.

Bussen[bewerken]

De straat was na asfaltering in 1960 breed genoeg om ook busverkeer te verwerken. Vanaf 1959 verschenen in gedeelten de lijnen 14, F, L en 21. In 1965 werden lijn F en L vervangen door lijn 15 en 18 en in 1975 werd lijn 14 vervangen door lijn 33. In 1966 verscheen lijn 36 en in 1974 lijn 19 later vervangen door lijn 42. In 1981 werd lijn 33 weer vervangen door lijn 14 die in 1982 op zijn beurt werd vervangen door tramlijn 14. Van 2006-2014 reed lijn 64 door het laatste gedeelte van de de straat. Daarnaast reed ook NZH lijn 85 door de straat. Tegenwoordig rijdt alleen nog bus 18 tussen de Krommerdt en Jan van Galenstraat door de straat.