Aletta Jacobs

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Aletta Jacobs
Aletta Jacobs3.jpg
Algemene informatie
Volledige naam Aletta Henriëtte Jacobs
Geboren Sappemeer, 9 februari 1854[1]
Overleden Baarn, 10 augustus 1929[2]
Partij VDB
Titulatuur dr.
Parlement & Politiek - biografie
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Nederland

Aletta Henriëtte Jacobs (Sappemeer, 9 februari 1854[1]Baarn, 10 augustus 1929[2]) was een Nederlandse arts en feministe.

Levensloop[bewerken]

Aletta Jacobs werd geboren te Sappemeer, als achtste kind van elf kinderen in een Joods gezin. Zij was een dochter van Abraham Jacobs, heel- en vroedmeester en Anna de Jongh. Jacobs maakte zich al vroeg sterk voor het recht op hoger onderwijs voor vrouwen. In 1870 was ze de eerste Nederlandse vrouw die als toehoorster officieel werd toegelaten aan een hbs. Ze bezocht hiervoor de Rijks Hogere Burgerschool in haar geboorteplaats waar normaal geen vrouwen werden toegelaten. Een jaar later vroeg ze de liberale minister Thorbecke toestemming om aan de universiteit te studeren. Het briefje waarmee zij dat deed is nog te zien in het Algemeen Rijksarchief, evenals het antwoord van de minister, dat niet aan haarzelf is gericht maar aan haar vader. Ze werd in 1871 toegelaten als studente medicijnen aan de Rijksuniversiteit Groningen, aanvankelijk voor een proefperiode van één jaar.

Buste van Alleta Jacobs voor de RHBS in Sappemeer

Arts[bewerken]

Op zijn sterfbed gaf Thorbecke Jacobs toestemming om ook examens af te leggen. Jacobs was niet de eerste vrouwelijke studente - dat was enkele eeuwen eerder Anna Maria van Schurman - maar wel de eerste die een universitaire studie succesvol afrondde. Haar zus Charlotte zou de tweede studente aan de Groninger universiteit worden. Jacobs legde in 1877 en 1878 haar artsexamen af, waarmee ze de eerste vrouwelijke Nederlandse arts werd. Na haar promotie op 8 maart 1879 ging Aletta naar Londen om zich verder te bekwamen als vrouwenarts en in de kindergeneeskunde.[3] Ze ging aan de slag in het Saint Mary's Dispensary, een consultatiebureau dat werd opgericht door o.a. Elizabeth Garrett Anderson, de tweede vrouwelijke arts en chirurg in goot-Brittannië. Via haar leerde Jacobs Millicent Fawcett kennen, een feminist en suffragette.

In Londen werd ze door haar vriend Carel Victor Gerritsen geïntroduceerd bij de Engelse social reformers. Ze ontmoette daar onder andere Annie Besant, Charles Bradlaugh, Charles Robert Drysdale en Edward Truelove. Drysdale neemt Jacobs mee naar een Londense instelling waar prostituees medisch onderzocht werden; hij was de eerste die haar 'volledig omtrent het prostitutie-vraagstuk inlichtte'.[4] Terug in Nederland werd Jacobs in 1881 lid van de vrijdenkersvereniging De Dageraad

Later vestigt Jacobs zich als huisarts in Amsterdam, waar ze gratis spreekuren hield, cursussen gaf en het pessarium als voorbehoedmiddel introduceerde. Het pessarium werd voorheen gebruikt om verzakte baarmoeders te ondersteunen. Ze was lid van de Nieuw-Malthusiaanse Bond. Als arts had ze een progressief standpunt ten aanzien van geboortebeperking.

Eerste feministische golf[bewerken]

Jacobs was de beroemdste Nederlandse vertegenwoordigster van de eerste feministische golf. Dat er gestreden moest worden voor vrouwenkiesrecht heeft indirect te maken met Jacobs. Oorspronkelijk stelde de wet alleen een loongrens om te mogen stemmen. Doordat zij arts was, voldeed ze aan deze loongrens, en wilde ze gebruikmaken van haar stemrecht. De poging daartoe had ze samen met haar twee vriendinnen Titia van der Tuuk en Elise Haighton voorbereid.[5] Pas daarna werd het verbod voor vrouwen om te stemmen expliciet in de wet opgenomen. Jacobs was voorzitter van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht en bezocht de internationale vrouwenbijeenkomsten van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht. Toen door de Eerste Wereldoorlog de geplande bijeenkomst in 1915 in Berlijn niet door zou gaan, nam zij het initiatief voor het Internationaal Congres van Vrouwen in Den Haag.

Jacobs trouwde met politicus Carel Victor Gerritsen (1850-1905) in 1884, in een vrij huwelijk. In 1892 huwden zij om praktische redenen voor de wet. Daarbij moest Jacobs de gelofte van gehoorzaamheid aan haar wettige echtgenoot afleggen, die destijds in de wet stond. Zij deed dat, maar onder protest. Gerritsen had een grote invloed op haar, hij introduceerde haar in kringen van vrijdenkers, vrijmetselaars en bracht haar in contact met het Neomalthusianisme.[6]

Tijdens de Tweede Boerenoorlog trok Jacobs zich het lot van de Afrikaners aan, en klaagde zij in felle bewoordingen over de concentratiekampen die de Britten daar voor de kinderen en vrouwen van de strijdende Boeren hadden ingericht. Gedurende de Eerste Wereldoorlog ijverde zij zowel in Nederland als daarbuiten voor vrede.

Het persoonlijk archief van Aletta Jacobs is in te zien bij Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis.

Erkenning[bewerken]

Gedenksteen in haar voormalige woonhuis aan de Tesselschadestraat in Amsterdam
Gedenkraam in Academiegebouw in Groningen

Prijs[bewerken]

Sinds 1990 wordt door de RUG (Rijksuniversiteit Groningen) elke twee jaar de Aletta Jacobsprijs uitgereikt. Vrouwen die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het terrein van de emancipatie komen voor deze prijs in aanmerking. Met de prijs wil de universiteit laten zien dat vrouwen een belangrijke voorbeeldfunctie kunnen vervullen.

Trivia[bewerken]

  • Aletta Jacobs was een tante van Hans Teengs Gerritsen.
  • In 2011 zetten diverse groeperingen, waaronder de stichting Aletta, instituut voor vrouwengeschiedenis, zich in om de gedenksteen voor Aletta Jacobs, ontworpen door Gra Rueb, van verval te redden. Deze steen bevindt zich op Westerveld, begraafplaats en crematorium te Driehuis.
  • Sinds 2013 zijn er bewegende beelden van Aletta Jacobs bekend, een filmpje uit 1915 van 20 seconden in Berlijn waar ze voor de Brandenburger Tor wandelt met Jane Addams. Het berust in de archieven van Critical Past.[8][9]
  • In 2014 is een musical rond Aletta Jacobs in première gegaan, op de dag dat de RUG de Aletta Jacobsprijs uitreikte.

Bibliografie (selectie)[bewerken]

Van Aletta Jacobs[bewerken]

  • Over localisatie van physiologische en pathologische verschijnselen in de groote hersenen, Proefschrift Groningen 1879
  • De vrouw. Haar bouw en haar inwendige organen. Aanschouwelijk voorgesteld door beweegbare platen en met geïllustreerden, verklarenden tekst (een populaire schets), Kluwer, Deventer, 1898
  • Vrouwenbelangen: drie vraagstukken van actueelen aard, L.J. Veen, Amsterdam, 1899
  • Uit het leven van merkwaardige vrouwen, Van Rossen, Amsterdam, 1905
  • Vrouwenkiesrecht, Maatschappij voor Goede en Goedkoope Lectuur, Amsterdam, 1913 (samen met Frederike S. van Balen-Klaar)
  • Herinneringen van Dr. Aletta H. Jacobs (met een voorwoord van Jacques Oppenheim), Van Holkema & Warendorf, Amsterdam 1924 (de zesde druk verscheen in 1995 bij Pandora in Amsterdam in samenwerking met de Socialistische Uitgeverij Nijmegen, die ook eerdere herdrukken verzorgde, in 1996 verscheen een Engelse vertaling van de hand van Annie Wright getiteld Memories. My life as an international leader in health, suffrage, and peace)
  • Dr. Aletta H. Jacobs reist door Palestina en eet in China (uitgezocht door Henrita N. Haenen), Uitgeverij NU, Castricum, 2004

Over Aletta Jacobs[bewerken]

  • Rood-de Boer, M. [et al.] Aletta en later, Van Loghum Slaterus, Arnhem, 1968 (een uitgave ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan en in samenwerking met de Vereniging van vrouwen met academische opleiding)
  • Smit, Iekje [et al.] Aletta Jacobs, het hoogste streven: interviews & achtergronden, Xeno, Groningen, 1995
  • Bosch, Mineke Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid: Aletta Jacobs 1854-1929, Balans, Amsterdam, 2005
  • Verhelst, Marlies [et al.] Waarom ik niet? - de tijd van burgers en stoommachines 1800-1900 - Aletta Jacobs, Delubas, Drunen, 2010
  • Vermeulen, Ingelies, ‘Aletta Jacobs op vredesmissie: “Deze oorlog moet de laatste zijn!”’, Historica. Tijdschrift voor gendergeschiedenis (2003), afl. 5/6 (jul/aug), pag. 38-39

Externe links[bewerken]