Alexander Burnes
| Alexander Burnes | ||||
|---|---|---|---|---|
.jpg)
| ||||
Sir Alexander Burnes in oriëntaalse kledij
| ||||
| Algemene informatie | ||||
| Volledige naam | Alexander Burnes | |||
| Geboren | 16 mei 1805 Montrose in Schotland | |||
| Overleden | 2 november 1841 Kaboel Afgaanse rijk | |||
| Nationaliteit | .svg){kind=small} Verenigd Koninkrijk
| |||
| Beroep | Ontdekkingsreiziger, reisschrijver, diplomaat | |||
| Bekend van | Eerste beschrijving boeddha's van Bamyan | |||
| ||||
Alexander Burnes (Montrose in Schotland, 16 mei 1805 – Kaboel in Afghanistan, 2 november 1841) was een Brits ontdekkingsreiziger, reisschrijver en diplomaat. Hij speelde een belangrijke rol in het The Great Game en de Eerste Brits-Afghaanse Oorlog. Zijn boekenreeks Travels Into Bokhara[1] werd een bestseller. Door zijn beschrijving van de boeddha's van Bamyan wordt hij (hoewel discutabel) beschouwd als de ontdekker in de negentiende eeuw van deze boeddhabeelden in het huidige Afghanistan.[2]
Biografie
[bewerken | brontekst bewerken]Alexander Burnes werd geboren als zoon van James Burnes (1780–1852), provoost (een functie vergelijkbaar met schout, ambtman of baljuw) van Montrose. Hij was een neef van de Schotse dichter Robert Burns. Op 16-jarige leeftijd trad Burnes toe tot het leger van de Britse Oost-Indische Compagnie. In India leerde hij Urdu en Perzisch en vervolgens werd hij in 1822 als vertaler in Surat tewerkgesteld. In 1826 werd hij overgeplaatst naar het district Kutch, waar zijn belangstelling werd gewekt voor de geschiedenis, geografie, flora en fauna van het noordwestelijke grensgebied en de nauwelijks door de Britten verkende landen daarachter.
In de daaropvolgende jaren ondernam hij reizen door India, Afghanistan, Perzië en verder tot in Boechara (Oezbekistan). Zijn reis leverde hem zijn bijnaam Bokhara Burnes op. Tijdens zijn reizen in 1832 passeerde hij de kolossale Boeddhabeelden van Bamiyan, die hij foutief interpreteerde als beelden van een man en een vrouw. Zijn beschrijving van de beelden werd in november 1833 gepubliceerd in het Journal of the Asiatic Society of Bengal.[3] In 1834, na zijn terugkeer in Engeland, publiceerde Burnes zijn boeken Travels into Bokhara (3 delen), die razend populair werden. Hoewel hij aantoonbaar niet de eerste ooggetuige uit de westerse wereld was van de aanwezigheid van deze beelden, wordt hij vaak beschouwd als de ontdekker ervan.[2]
Burnes werd in 1836 naar Kaboel gestuurd voor een politieke missie naar Dost Mohammed Khan, de emir van Afghanistan. Daar ontmoette hij de Russische luitenant Jan Viktorovitsj Vitkevitsj. Zijn taak was om de toenadering van Afghanistan tot Rusland, die in 1835 was begonnen, voort te zetten. Burnes adviseerde de Britse gouverneur-generaal van India, baron Auckland, om Dost Mohammed te steunen. Hij besloot echter de voormalige heerser Sjah Shuja Durrani in ere te herstellen. Dit leidde tot het vertrek van Burnes uit Kaboel en uiteindelijk tot de eerste Brits-Afghaanse Oorlog. In 1838 kreeg Burnes de titel Knight Bachelor.
Nadat het Britse leger Afghanistan was binnengevallen, werd Burnes een politiek agent in Kaboel. In de loop van 1841 brak er onrust uit in het land. Deze werden gevoed door de vermindering van de betalingen aan de lokale stamhoofden door de nieuwe Britse regering onder leiding van Robert Peel. Verder was er kritiek op het losbandige leven van sommige Britse officieren, met name van Alexander Burnes. Afghaanse guerrilla's vielen Britse buitenposten aan en in Kaboel verzamelde zich op 2 november 1841 een menigte voor het huis van Burnes. Terwijl hij probeerde te ontsnappen, werd hij ontdekt en vermoord. Het Britse garnizoen kwam hem niet te hulp en de lokale troepen vluchtten voor de woedende menigte.
- ↑ (en) Burnes, A., 1834. Travels Into Bokhara. Internet Archive
- ↑ a b Catharina Blänsdorf & Michael Petzet, The giant Bhudda statues in Bamiyan. Description, History and State of Conservation before the Destruction in 2001.. Scribd Inc. (2009). Geraadpleegd op 23 augustus 2025.
- ↑ Journal of the Asiatic Society of Bengal (Vol. 2) p. 561-564, 1833.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Alexander Burnes op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.