Amsterdam-Noord

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Amsterdam-Noord
Stadsdeel van Amsterdam
Kaart van Amsterdam-Noord
Kerngegevens
Gemeente Amsterdam
Oppervlakte 49,01 km²  
Inwoners (2011) 86.675 (2.067 inw/km²)
Overig
Website Stadsdeel Noord
Huizen met tuintjes in Tuindorp Oostzaan
De IJveren vormen een belangrijke verbinding tussen Amsterdam-Noord en de rest van de stad
Poortwoning aan het Purmerplein in Tuindorp Nieuwendam
Woningen met garageboxen in Amsterdam-Noord
Tot Amsterdam-Noord behoren ook de dorpen van Landelijk Noord, zoals Ransdorp
Ook een deel van Amsterdam-Noord: Durgerdam langs de Waterlandse Zeedijk
Overhoeks, een van de weinige nieuwbouwlocaties anno 2012
Voormalige bioscoop in Amsterdam-Noord

Amsterdam-Noord is het deel van de Nederlandse gemeente Amsterdam dat ten noorden van het IJ ligt. Het gebied werd in 1981 een stadsdeel van de gemeente Amsterdam. Het stadsdeel telt (stand 2011) 86.675 inwoners en heeft een oppervlakte van 49,01 km². Het stadsdeel wordt bestuurd als bestuurscommissiegebied.

Samen met Osdorp was Noord per 1 december 1981 een van de twee eerste stadsdelen van de gemeente Amsterdam met een eigen gekozen stadsdeelraad en bestuur.

Geschiedenis[bewerken]

Amsterdam benoorden het IJ bestond aanvankelijk slechts uit het schiereilandje de Volewijck, waarover de stad in 1393 zeggenschap kreeg (recht van ambachtsheerlijkheid). Tot 1795 was hier het galgenveld waar veroordeelden na de executie werden opgehangen, als afschrikwekkend voorbeeld. Ter bekostiging van de trekvaart richting Purmerend hief de stad er vanaf 1662 tol. Het gebied dat nu Amsterdam-Noord vormt wordt sinds 1824 doorsneden door het Noordhollandsch Kanaal, dat aan de zuidzijde via de Willemssluizen in verbinding staat met het IJ. Pas in de 19e eeuw groeide dit stuk Amsterdam door aanplempen met havenslib en droogmaking. Zo ontstonden de Buiksloterham (1832-1851) en Nieuwendammerham (1879).

Annexaties[bewerken]

Amsterdam-Noord kreeg zijn huidige omvang toen de gemeente in 1921, behalve in het westen en zuidoosten, ook in het noorden landelijke gebieden annexeerde. De buurgemeenten langs de Waterlandse Zeedijk waren zwaar getroffen door de watersnoodramp van 1916 en konden dit niet meer op eigen kracht te boven komen. In 1921 werden de gemeenten Buiksloot, Nieuwendam (met Zunderdorp) en Ransdorp (met Schellingwoude, Durgerdam en Holysloot) geannexeerd. In 1966 werd nog een deel van Landsmeer alsmede een deel van de gemeente Oostzaan aan het Amsterdamse grondgebied toegevoegd.

Wonen en werken[bewerken]

Na de opening van het Noordzeekanaal in 1876 werd door een grenswijziging in 1877 de zeggenschap van Amsterdam uitgebreid over de noordelijke IJ-oever tot aan de Waterlandse Zeedijk. Daarna kreeg Amsterdam door het succes van het Noordzeekanaal dringend behoefte aan industrieterreinen. In 1900 maakt Johan van Hasselt, de nieuwe directeur van de gemeentelijke Dienst der Publieke Werken, een ontwerp voor de ontwikkeling van Amsterdam-Noord. In dit ontwerp was veel ruimte voor wonen en werken. Het bood ruimte aan zware industrie en havengebonden bedrijvigheid. De aanleg van een nieuw Hoofdkanaal moest zelfs de weg vrijmaken voor de aanleg van een brug over het IJ, die het gebied met de binnenstad moest verbinden. Van moderne inzichten op het gebied van de volkshuisvesting was Van Hasselt niet op de hoogte en dit leidde tot diverse conflicten met de directie van de gemeentelijke Bouw- en Woningdienst. Die wilde nu eens breken met bestaande praktijken in Amsterdam, zoals hoogbouw van 4 of 5 verdiepingen om arbeiders in onder te brengen. Het plan werd voor de woningbouw in Noord nog flink gewijzigd, maar het trok al wel veel bedrijven over de streep. Zo vestigde Fokker er zijn vliegtuigenfabriek na de Eerste Wereldoorlog. In de Nieuwendammerham was in deze periode de weg al vrijgemaakt voor de bouw van de Vogelbuurt door woningbouwverenigingen. Enkele jaren later nam de nieuwe Gemeentelijke Woningdienst Amsterdam zelf de bouw ter hand van de buurt in de Buiksloterham die later de naam Van der Pekbuurt zou krijgen.

Zware industrie[bewerken]

In de loop van de 20e eeuw ontwikkelde Amsterdam-Noord zich tot het belangrijkste industriegebied van Amsterdam. De zware industrie (Draka, Kromhout), petrochemische industrie (Shell, Ketjen) en de scheepsbouw (ADM en NDSM) kwam tot grote bloei.

Bombardement[bewerken]

In de Tweede Wereldoorlog was de industrie in Amsterdam-Noord doelwit van bommen. Het bombardement van 17 juli 1943 had de Fokker Fabrieken als doel, maar de bommen vielen niet op de fabriek maar kwamen op de omliggende woonwijken terecht, met 158 doden en 119 zwaargewonden als gevolg. Dit was het zwaarste bombardement dat Amsterdam trof. Er werden 106 huizen vernietigd, 206 huizen zwaar beschadigd en 676 huizen liepen glas- en dakschade op. Jaarlijks vindt op 17 juli een herdenking plaats op De Nieuwe Noorder.

Tuindorpen[bewerken]

Amsterdam-Noord is bekend om zijn tuindorpen; Tuindorp Nieuwendam, Tuindorp Buiksloot, Tuindorp Buiksloterham (o.a. Floradorp en Bloemenbuurt) en Tuindorp Oostzaan.

Scheepsbouw verdwenen[bewerken]

Sinds de jaren zestig is de scheepsbouwindustrie grotendeels verdwenen. Op de plaats van de vroegere ADM verrees in de jaren tachtig een nieuwe woonwijk, IJplein. Op het terrein van de vroegere NDSM zijn sinds de jaren negentig kunstenaars neergestreken. Inmiddels is hier de Mediawharf ontstaan, het nieuwe mediacentrum. De oude hallen en loodsen werden herontwikkeld tot kantoorruimte voor de creatieve sector. Een groot deel van het oude Shellterrein wordt nu tot woonwijk ontwikkeld, Overhoeks. Hier bevindt zich ook het nieuwe gebouw van het EYE Film Instituut Nederland, aan de oever van het IJ.

Parken[bewerken]

Het Vliegenbos, dat lang Amsterdams grootste park was, is een bekend dagje uit voor vele Amsterdammers. Andere parken in Noord zijn: Baanakkerspark, Schellingwouderpark, Florapark en Volewijkspark. Deze beide laatste parken aan weerszijden van het Noordhollandsch Kanaal worden samengevoegd tot het Noorderpark.

Polderland[bewerken]

Een groot deel van het stadsdeel bestaat nog uit open polderland, genaamd Landelijk Noord, met een aantal kleine dorpen: Durgerdam, Holysloot, Ransdorp, Schellingwoude en Zunderdorp.

Verbindingen met de overkant van het IJ[bewerken]

Amsterdam-Noord is van de rest van de stad gescheiden door het IJ. Tot 1957 waren de beide delen van de stad uitsluitend per veerpont verbonden. Vanaf 1897 verzorgen de Gemeenteveren de verbindingen. Er varen dagelijks vijf verschillende lijnen van achter het Centraal Station naar Amsterdam-Noord.

In 1957 werd de eerste vaste oeververbinding geopend, de Schellingwouderbrug. In 1966 kwam de eerste tunnel gereed, de Coentunnel, in 1968 gevolgd door de IJtunnel. In 1990 werd de Zeeburgertunnel geopend, onderdeel van de datzelfde jaar geopende Ringweg Noord, onderdeel van de A10.

Sinds 2002 wordt gebouwd aan de metrotunnel van de Noord/Zuidlijn, die Amsterdam-Noord vanaf 2017 via het Centraal Station met de rest van de stad zal verbinden.

Buurten en wijken in stadsdeel Amsterdam-Noord[bewerken]

(indeling volgt de Statistische Indeling (SI) van Amsterdam per 1 januari 2005, tenzij anders vermeld)

Stadsdeelbestuur[bewerken]

Dagelijks bestuur[bewerken]

Rob Post (PvdA) is sinds december 2004 stadsdeelvoorzitter; hij volgde na een bestuurscrisis tussentijds Joke Peppels van Leefbaar Noord op. Zowel na de deelraadsverkiezingen van 2006 als de deelraadsverkiezingen van 2010 behield hij deze functie. Van 2010 tot 2014 werd het dagelijks bestuur gevormd door PvdA, GroenLinks en de Socialistische Partij.

Stadsdeelvoorzitters[bewerken]

  • 1981-1990 Theo Fransman (PvdA)
  • 1990-1994 Ger de Visser (PvdA)
  • 1994-2002 Hans Oosterbaan (PvdA)
  • 2002-2003 Marijke van Schendelen (PvdA)
  • 2003-2004 Joke Peppels (Leefbaar Noord)
  • 2004-2014 Rob Post (PvdA)

Stadsdeelraad[bewerken]

De stadsdeelraad bestaat sinds 1981 en telt sinds 2002 29 zetels. De deelraad vertegenwoordigt de bewoners van het stadsdeel, bepaalt de kaders van het beleid en controleert of dit beleid door het dagelijks bestuur goed wordt uitgevoerd.

Deelraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010
PvdA 10 10 8 13 10
SP 3 3 2 4 3
VVD 6 6 4 3 5
GroenLinks 4 3 3 3 4
Leefbaar Noord - - 5 2 2
CDA 3 2 3 2 1
Belangen Partij Noord 5 4 2 1 1
De Groenen 1 1 1 1 -
D66 5 1 1 - 2
Boven Y Partij - - - - 1
Senioren 2000 - 1 - - -
Totaal 37 31 29 29 29

Canon van Amsterdam[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Literatuur

  • Werken en wonen in de Buiksloterham, de geschiedenis van een voormalige polder. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 1992.
  • De Waterlandse Zeedijk, de geschiedenis van een oude zeedijk in Amsterdam-Noord. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 1994.
  • Als Amsterdam zich over ons ontfermt, de geschiedenis van de inlijving bij Amsterdam van de gemeenten Buiksloot, Nieuwendam en Ransdorp in 1921. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 1996.
  • Nieuwendammerham, een eeuw lang bedrijvigheid. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 1998.
  • Terugblikken op Waterland. Hoofdstukken uit de geschiedenis van Amsterdam-Noord. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 2000. ISBN 90-801180-4-4
  • Nieuwendam. Monument aan de noordelijke IJ-oever. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 2003. ISBN 90-801180-5-2
  • Durgerdam. 'Daar ginds om den IJdoorn, daar wacht ons de reê'. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 2004. ISBN 90-801180-6-0
  • Van Oceaanstomers tot Mammoettankers. Een eeuw scheepsbouw in Amsterdam-Noord. Uitgave Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 2007. ISBN 978-90-801180-72
  • Zo dicht bij Amsterdam, Jan Donkers. Uitgeverij Atlas, ISBN 978 90 450 0268 2

Noten