Andries Beeckman

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Andries Beeckman, Gezicht op Batavia, 1662 collectie Rijksmuseum
Anoniem, De markt van Batavia, na 1688, collectie Tropenmuseum

Andries Beeckman (Hasselt 1628 - Amsterdam 1664) was een Nederlandse kunstenaar en VOC-soldaat.

Andries Beeckman werd op 31 augustus 1628 in de Nederduits Gereformeerde kerk van Hasselt in Overijssel gedoopt. Hij was de jongste zoon uit het tweede huwelijk van Hendrick Beeckman (Keulen 1585-Wesel 1642) met Maria Baudartius (Zutphen 1600-? 1630), beiden afkomstig uit vooraanstaande families. Andries' grootvaders waren de bekende theoloog Willem Baudartius (Deinze 1565-Zutphen 1640), die tussen 1626 en 1632 een van de vertalers van de Statenbijbel was geweest, en Gerardus Beeckman (Keulen 1553 - Emmerich 1625), secretaris van de keurvorst van Brandenburg in Kleve.

Reis naar Azië en Afrika[bewerken]

Op 24 augustus 1651 stelde een notaris in Den Haag een akte op voor een obligatie op naam van de broers Gerrit, Johannes en Andries Beeckman. Uit het document blijkt dat vader Hendrick zijn zoons ruim achtduizend gulden had nagelaten. Andries wordt erin genoemd ‘schilder tot Deventer’. Dit is de eerste en enige vermelding van Andries als kunstenaar. Hij besloot in de jaren 1650 echter zijn werkzame bestaan als schilder in Deventer op te geven. De reden daarvoor is onbekend, maar iets moet hem tot het grote avontuur hebben verleid, want in 1657 wordt hij als VOC-soldaat gesignaleerd in het verre, exotische Batavia. Daar werkte hij aan een oeuvre van naar het leven getekende exotische mensen en dieren.

Hoe en waar Andries Beeckman zijn Indische tijd heeft doorgebracht, is niet precies bekend. Hij zal in elk geval een reis naar Japan hebben gemaakt. De Japanse samoerai die hij in een van zijn tekeningen vastlegde, kan hij alleen op het eiland Dejima bij Nagasaki gezien hebben. Begin 1657 voer hij weer terug met de Aernhem via Madagaskar en Kaap de Goede Hoop om in Amsterdam in 1662 zijn werk als schilder voort te zetten. Lang heeft die laatste episode niet geduurd, want Beeckman overleed al in 1664, op 35-jarige leeftijd. Zijn tekeningen en schilderijen werden gekopieerd en ingezet voor illustraties van exotica in reisjournalen en in geschilderde series.

Oeuvre[bewerken]

Tot tamelijk recent was van geen enkele kostuumserie van Beeckman bekend of hij bewaard was gebleven, maar in 1997 stuitte Marie-Odette Scalliet in de Parijse Bibliothèque de l'Arsenal op een album met 55 waterverftekeningen, die van de hand van Beeckman bleken te zijn. Twee van de tekeningen in het album waren door de kunstenaar gesigneerd. Het album was in de achttiende eeuw in de verzameling van de markies de Paulmy terechtgekomen en in 1785 in dat van de latere Franse koning Karel X.

In Amsterdam schilderde Beeckman het Gezicht op Batavia, een van de slechts twee schilderijen die met zekerheid van zijn hand zijn. Het toont de vismarkt van Batavia onder vier rijen huizenhoge klapperbomen. Behendige Javanen beklimmen de bomen om palmwijn te tappen; tientallen figuren, Chinezen, Maleiers, Molukkers, Hollanders, mestiezen en Mardijkers, maar ook een Japanner en een Timorees kopen, verkopen, spelen of lopen rond op de markt. In de achtergrond is het kasteel afgebeeld, dat juist door een stoet Hollanders te paard verlaten wordt. Lange tijd hing dit werk prominent boven de schouw van de vergaderzaal in het Oost-Indisch Huis in Amsterdam. Het was in april 1662 samen met een ander, nu onbekend werk van Beeckman aangekocht door de VOC-Kamer Amsterdam

In 1688 vroeg en kreeg de keurvorst van Saksen, Johan Georg III, toestemming van de kamer Amsterdam van de VOC om de schilderijen uit de vergaderzaal van het Oost-Indisch Huis, waaronder Beeckmans Gezicht op Batavia, te laten kopiëren. Het schilderij De markt van Batavia, dat zich tegenwoordig bevindt in het Tropenmuseum, is hiervan wellicht het resultaat. Het is gesigneerd J.F.F. en heeft een inscriptie op een bootje: ‘De marckt van Batavia’. Hoewel het schilderij traditioneel is toegeschreven aan Beeckman komt het stilistisch niet overeen met diens werk en is er geen reden te twijfelen aan de authenticiteit van de signatuur. Opmerkelijk genoeg gaat het niet om een exacte kopie, maar om een werk waaraan zowel elementen uit Beeckmans geschilderde Gezicht op Batavia in het Rijksmuseum als uit diens kostuumseries ten grondslag liggen.

Bron[bewerken]

  • Menno Jonker, Erlend de Groot en Caroline de Hart: Van velerlei pluimage. Zeventiende-eeuwse waterverftekeningen van Andries Beeckman. Nijmegen, Uitgeverij Van Tilt, 2014. ISBN 9789460041341

Externe links[bewerken]