Arboretum Kalmthout
| Arboretum Kalmthout | ||||
|---|---|---|---|---|
.JPG) | ||||
| Locatie | ||||
| Locatie | Kalmthout | |||
| Coördinaten | 51° 24′ NB, 4° 28′ OL | |||
| Thema en expositie | ||||
| Thema | Bomentuin | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Opgericht | 1856 / 1952 | |||
| Personen en statistieken | ||||
| Directeur(s) | Abraham Rammeloo | |||
| Architectuur en huisvesting | ||||
| Architect(en) | Charles van Geert (bij oprichting), John Bergmans | |||
| Oppervlakte | 13,5 hectare[1] | |||
| Tijdschrift en links | ||||
| https://www.arboretumkalmthout.be/ | ||||
| ||||
.jpg)
Arboretum Kalmthout te Kalmthout in de Belgische provincie Antwerpen is een van de oudste en meest gevarieerde bomen- en plantentuinen in Vlaanderen.
Het arboretum heeft een brede collectie en kenmerkt zich door "schilderachtige, opvallend complete beplantingsbeelden."[2] De perken hebben veelal een ovale vorm. In de perken zijn loofbomen, naaldbomen en struiken door elkaar geplant. Ook de kruidlaag vormt onderdeel van de collectie. Er zijn vier kleurentuinen, een rozentuin en een vlindertuin, die bijzondere accenten geven.
Tot de beroemdste collecties van Arboretum Kalmthout behoren de toverhazelaars (Hamamelis en verwante geslachten), die vooral aan het eind van de winter en in het vroege voorjaar bloeien. "De ragfijne, gele, citroengele, oranje, rode en paarse bloemen tekenen zich dan af tegen een achtergrond van donkergroene coniferen en rododendrons."[3] In het vroege voorjaar is ook de collectie sneeuwklokjes (Galanthus) op zijn mooist. Wat later in het seizoen volgen de rhododendrons en magnolia's. In de zomer bloeien de vaste planten. Het najaar biedt veel herfstkleuren.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]De boomkwekerij van kweker Charles Van Geert lag in 1856 aan de basis van dit arboretum. Van Geert plantte veel Chinese en Japanse coniferen. Hij werd opgevolgd door Antoine Kort, die op het terrein een veelzijdige botanische collectie tot stand bracht. Vanaf 1897 verzamelde hij nieuwe, zeldzame loofbomen en coniferen.[4]
Toen na de Tweede Wereldoorlog de vraag naar bijzondere bomen sterk afnam, moest de kwekerij inkrimpen. In 1952 werd de kwekerij met een oppervlakte van 8,5 ha. gekocht door de gebroeders Georges en Robert de Belder, diamant-handelaren uit Antwerpen met een grote liefde voor bomen. Toen zich in 1954 de Sloveense landbouwingenieur Jelena Kovačič meldde, was aan de belangrijkste voorwaarde voor een mooie toekomst in allerlei opzichten voldaan: binnen enkele maanden trouwde ze met Robert en met veel energie gingen ze gedrieën aan de slag om een van de meest prestigieuze arboreta ter wereld vorm te geven. Ze introduceerden honderden nieuwe soorten bomen, struiken en planten, afkomstig van vrienden en kwekers over de hele wereld.[5]
Tuinaanleg
[bewerken | brontekst bewerken]Bijzonder is de wijze waarop de wetenschappelijke plantencollectie in de architectuur van de tuin is opgenomen. De schikking van de bomen en planten is zo opgevat dat men het gehele jaar door kan genieten van de afwisseling van kleuren en geuren. Binnen de plantenverzameling zijn de toverhazelaars het meest bekend. In januari en februari vinden ter gelegenheid van de bloei van de oude en breed uitgegroeide struiken in de tuin de Hamamelisfeesten plaats.
Het vroegere zomerverblijf van de oprichter, de parkvilla Vangeertenhof, werd gerenoveerd en doet dienst als tentoonstellings- en evenementenruimte.
Westelijk van de Vangeertenhof loopt de Coniferenlaan, die aan het eind van de negentiende eeuw werd aangeplant door Charles van Geert. Het was de oude toegangsweg, van een halve kilometer lang, tot kwekerij en arboretum. De laan liep door tot de Gloriëtte, aan het andere eind van de tuin, maar de laan werd in de loop der jaren behoorlijk ingekort. Langs de laan groeien onder andere Taxus, Chamaecyparis, Abies, Sciadopitys, Calocedrus en Juniperus. In de schaduw van de coniferen werden verschillende Rhododendron-hybriden geplant (het gehele arboretum huisvest meer dan 500 verschillende Rhododendrons). Heel bijzonder is de Emmenopterys henryi die dicht bij de Coniferenlaan staat. Deze zeldzame boom werd geplant in 1963 en bloeide in 1987 een keer. Sindsdien heeft de boom nog enkele keren gebloeid, onder andere in 2016.[6] Opvallend zijn ook de sneeuwklokjesboom (Halesia monticola) en de zakdoekjesboom (Davidia involucrata) als ze in bloei staan.[7]
Vier kleurentuinen
[bewerken | brontekst bewerken]De vier kleurentuinen in Arboretum Kalmthout zijn:[8]
- de Gele Tuin, met in de randen in het voorjaar veel narcissen, en later in het seizoen onder andere honderden gele (en oranje) daglelies (Hemerocallis) en met verscheidene bomen met gele bladeren.[9]
- de Witte Tuin, met vooral witbloeiende vaste planten en struiken, en bomen met witbonte bladeren.[10]
- de Rode Tuin, geplant op de terreinen, die het arboretum aan het eind van de jaren negentig van de twintigste eeuw verwierf, met roodbloemige en roodbladige bomen, struiken en vaste planten.[11]
- de Blauwe Tuin, waar in de tweede helft van de zomer bijvoorbeeld honderden Afrikaanse lelies (Agapanthus) bloeien, die meestal niet winterhard zijn, maar in het arboretum al jarenlang in de volle grond groeien, hoewel ze in de winter wel worden afgedekt met een laag bladeren.[12]
Collectie
[bewerken | brontekst bewerken]Het vlaggeschip van de collectie van Arboretum Kalmthout zijn de toverhazelaars (Hamamelis). Daarnaast heeft het arboretum ook van een aantal andere soorten bomen en struiken zeer belangrijke collecties. Genoemd kunnen worden de geslachten Parrotia en Loropetalum uit de familie der Hamamelidaceae (toverhazelaarfamilie). Arboretum Kalmthout herbergt ook een belangrijke (en oude) collectie coniferen. Ook rododendrons (en "Azalea's") behoren tot de struiken van betekenis in het arboretum.[13]
Naast bomen en struiken is er in het arboretum ook veel aandacht voor vaste planten, waaronder bodembedekkers. In het vroege voorjaar springt de collectie sneeuwklokjes in het oog. Ook de collectie Helleborus is omvangrijk. In het voorjaar trekken ook de cyclamen, in het bijzonder Cyclamen coum, de aandacht.[14]
Toverhazelaars
[bewerken | brontekst bewerken]De verzameling toverhazelaars in Arboretum Kalmthout is de grootste van Europa en bevat relatief zeer oude struiken.[15] De toverhazelaars vormen het paradepaardje van de collectie. Arboretum Kalmthout fungeert als "International Cultivar Registration Authority" (ICRA, internationaal bureau voor de registratie van cultivars), en heeft een speciale "enttuin" om de genetische zuiverheid van de cultivars te bewaren.[16]
Toverhazelaars zijn struiken die vaak erg vroeg in het seizoen bloeien, verschillende zelfs midden in de winter. Ze bloeien geel, oranje en rood (en alle vormen daartussen) op het kale hout. Sommige verspreiden een sterke geur. Er zijn een vijftal verschillende soorten, maar er is ook een zeer bekende kruising, Hamamelis × intermedia, en er zijn heel veel cultivars: Anno 2024 zijn er in totaal maar liefst 280 namen geregistreerd.[17]
Tot de bijzondere cultivars van Hamamelis in Arboretum Kalmthout behoren o.a.:
- Hamamelis × intermedia 'Jelena' — (vernoemd naar Jelena de Belder) een rijkbloeiende oranje vorm
- Hamamelis × intermedia 'Robert' — (vernoemd naar Robert de Belder) een zeer rijkbloeiende oranje-rode cultivar
- Hamamelis japonica 'Sulphurea' — een frisgele bloem met purperrode kelk op wollig behaarde twijgen
- Hamamelis vernalis 'Washington Park' — dieprode lange petalen, en het herfstblad zit er in het voorjaar nog volop aan
De hybriden en cultivars van Hamamelis kunnen alleen worden vermenigvuldigd door ze te enten. Daarvoor beschikt Arboretum Kalmthout over een eigen "enttuin."
Organisatie
[bewerken | brontekst bewerken]Het arboretum is aangesloten bij Botanic Gardens Conservation International, een non-profitorganisatie die botanische tuinen samen wil brengen in een wereldwijd samenwerkend netwerk om het behoud van de biodiversiteit van planten te bevorderen.
Externe link
Voetnoten
- ↑ "Arboretum Kalmthout, botanisch paradijs sinds 1856"; archiveringsdatum: 13 augustus 2025; geraadpleegd op: 1 december 2025; gearchiveerde URL: https://web.archive.org/web/20250813044321/https://www.arboretumkalmthout.be/over-het-arboretum/arboretum-kalmthout--botanisch-paradijs-sinds-1856.html.
- ↑ Siemens 2022, p. 308.
- ↑ Siemens 2022, p. 308–309.
- ↑ Siemens 2022, p. 309.
- ↑ Geschiedenis privétuin. www.arboretumkalmthout.be. Gearchiveerd op 23 januari 2026. Geraadpleegd op 23 januari 2026.
- ↑ Botanisch hoogtepunt van het jaar: de Emmenopterys henryi bloeit!. Arboretum Kalmthout (23 augustus 2016). Gearchiveerd op 23 juni 2021. Geraadpleegd op 3 maart 2023. Over de bloei in september 2013: Sandra Cardoen, De Emmenopterys plots opnieuw in bloei in Kalmthout. VRT (12 september 2013). Gearchiveerd op 3 maart 2023. Geraadpleegd op 3 maart 2023.
- ↑ Geerts & Rammeloo 2002, p. 8–11.
- ↑ Het arboretum : botanisch paradijs sinds 1856. Arboretum Kalmthout. Gearchiveerd op 12 februari 2026. Geraadpleegd op 12 februari 2026.
- ↑ Geerts & Rammeloo 2002, p. 34–35.
- ↑ Geerts & Rammeloo 2002, p. 38–40.
- ↑ "Wereldtuin met geschiedenis", De Morgen, 15 juni 2002. Gearchiveerd op 16 januari 2021. Zie ook: Geerts & Rammeloo 2002, p. 50
- ↑ Geerts & Rammeloo 2002, p. 64–66.
- ↑ De planten van Arboretum Kalmthout. Arboretum Kalmthout. Gearchiveerd op 29 januari 2026. Geraadpleegd op 29 januari 2026.
- ↑ Geerts & Rammeloo 2002, p. 30–31.
- ↑ Hamamelis. Arboretum Kalmthout. Gearchiveerd op 24 januari 2026. Geraadpleegd op 24 januari 2026.
- ↑ Over ons (kijk onder Missie > behoud en ontwikkeling van de collecties). Arboretum Kalmthout. Gearchiveerd op 24 januari 2026. Geraadpleegd op 24 januari 2026.
- ↑ De cultivars zijn opgenomen in een register, dat ook online te raadplegen is: Rammelo, Abraham, Hamamelis cultivar names : international checklist. Arboretum Kalmthout (2024). Gearchiveerd op 24 januari 2026. Geraadpleegd op 24 januari 2026.
Bronnen
- Geerts, Paul, Rammeloo, Abraham (2002). Arboretum Kalmthout. Ludion, Gent / Amsterdam. ISBN 90 5544 405 7.
- Siemens, René, Harry Harsema, Martine Bakker, Gert van Maanen, Wilbert Hetterscheid (2022). Gids voor Nederlandse en Vlaamse Arboreta. Uitgeverij Blauwdruk, Wageningen. ISBN 9789075271522.
