Associatie van betonie en gevinde kortsteel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Associatie van betonie en gevinde kortsteel
Associatie van betonie en gevinde kortsteel met o.a. herfstschroeforchis en kruipend stalkruid
Associatie van betonie en gevinde kortsteel met o.a. herfstschroeforchis en kruipend stalkruid
Syntaxonomische indeling
Klasse:Nardetea (Heischrale graslanden)
Orde:Nardetalia
Verbond:Nardo-Galion saxatilis (Verbond van heischrale graslanden)
Associatie
Betonica-Brachypodietum

De associatie van betonie en gevinde kortsteel (Betonica-Brachypodietum) is een associatie van het verbond van de heischrale graslanden, een uiterst zeldzame plantengemeenschap die voorkomt op de overgang van zure dwerghaver-graslanden naar kalkgrasland, met een combinatie van grassen, grasachtige planten en kleinbloemige kruiden.

Deze plantengemeenschap is, op de kalkgraslanden na, de meest soortenrijke graslandengemeenschap in België en Nederland, met enkele orchideeën als de herfstschroeforchis als grootste zeldzaamheden.

Naamgeving, etymologie en codering[bewerken]

  • Synoniem: Festuco rubrae-Genistelletum sagittalis Issler 1929
  • Syntaxoncode (Nederland): 19Aa4

De naam Betonica-Brachypodietum is afgeleid van de wetenschappelijke namen van twee opvallende soorten voor de associatie, de kensoort betonie (Stachys officinalis, synoniem: Betonica officinalis) en de gevinde kortsteel (Brachypodium pinnatum).

Kenmerken[bewerken]

Algemeen[bewerken]

Deze plantengemeenschap komt vooral voor op droge en warme plaatsen op uitgespoelde, zure tot neutrale bodems met een variabele laag van grind en löss bovenop kalkgesteente, waardoor de pH van de bodem tussen 4,5 en 7,5 varieert. Deze situatie is vooral te vinden aan de bovenrand van kalkhellingen met een zuidelijke tot westelijke oriëntatie. Hogerop de helling wordt deze vegetatie begrensd door zure graslanden van het dwerghaververbond, naar beneden, waar het kalkgesteente dagzoomt, door kalkgraslanden.

Structuur[bewerken]

Vegetaties van de associatie van betonie en gevinde kortsteel worden gekenmerkt door een min of meer gesloten, middelhoge vegetatie zonder boomlaag maar met een beperkte struiklaag met onder andere eenstijlige meidoorn, struikhei en brem.

De kruidlaag is zeer goed ontwikkeld en wordt gedeeld door verscheidene grassen en grasachtige planten als gewone veldbies, en kleinbloemige overblijvende kruiden.

De moslaag is weinig opvallend en evenmin divers.

Soortensamenstelling[bewerken]

Deze associatie is de meest soortenrijke binnen het verbond. Voor Nederland zijn betonie en groene nachtorchis kensoorten, voor Vlaanderen is dat niet het geval omdat beide soorten ook in de associatie van ruige weegbree en aarddistel (Galio-Trifolietum) voorkomen. Verder vinden we in de vegetatie een aantal soorten van de droge heide, zoals struikhei, klein warkruid en kruipbrem, en soorten van het heischraal grasland, zoals tandjesgras, tormentil en borstelgras.

Ze onderscheidt zich van de andere associaties binnen het verbond door de aanwezigheid van soorten van het kalkgrasland zoals gevinde kortsteel, kleine pimpernel, kleine bevernel, zachte haver, bevertjes, ruige leeuwentand, voorjaarszegge en kleine ratelaar.

In deze associatie vinden we verder grote zeldzaamheden als de groene nachtorchis, welriekende nachtorchis en herfstschroeforchis.

De belangrijkste ken- en begeleidende soorten zijn:

Eenstijlige meidoorn
Betonie
Groene nachtorchis
Welriekende nachtorchis
Herfstschroeforchis
Hondsviooltje
Tandjesgras
Gevinde kortsteel
Groot laddermos
Boomlaag 
Geen soorten.
Struiklaag 
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
kA Pijlbrem Genista sagittalis voor België
O Eenstijlige meidoorn Crataegus monogyna
O Struikhei Calluna vulgaris
O Brem Cytisus scoparius
Kruidlaag 
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
kA A Betonie Stachys officinalis voor Nederland
kA Z Groene nachtorchis Dactylorhiza viridis voor Nederland
kA Zwart knoopkruid Centaurea nigra voor België
kA Liggende vleugeltjesbloem Polygala serpyllifolia voor België
kA Liggend walstro Galium saxatile voor België
kV O Hondsviooltje Viola canina
kV O Welriekende nachtorchis Platanthera bifolia
kV Z Stijve ogentroost Euphrasia stricta
kV Z Herfstschroeforchis Spiranthes spiralis
kK D Tandjesgras Danthonia decumbens
kK A Tormentil Potentilla erecta
kK O Borstelgras Nardus stricta
D Gewoon reukgras Anthoxanthum odoratum
D Gewone rolklaver Lotus corniculatus
dA D Kleine bevernel Pimpinella saxifraga
dA A Gevinde kortsteel Brachypodium pinnatum
A Gewoon struisgras Agrostis capillaris
A Knoopkruid Centaurea jacea
A Smalle weegbree Plantago lanceolata
A Duizendblad Achillea millefolium
A Gewone veldbies Luzula campestris
A Grasklokje Campanula rotundifolia
dA A Voorjaarszegge Carex caryophyllea
A Blauwe knoop Succisa pratensis
dA A Ruige leeuwentand Leontodon hispidus
dA F Bevertjes Briza media
F Rood zwenkgras Festuca rubra
F Sint-Janskruid Hypericum perforatum
F Gewone vleugeltjesbloem Polygala vulgaris
F Gewoon biggenkruid Hypochaeris radicata
F Muizenoor Hieracium pilosella
F Geel walstro Galium verum
F Veldzuring Rumex acetosa
dA F Kleine pimpernel Sanguisorba minor
F Fijn schapengras Festuca filiformis
F Gewone margriet Leucanthemum vulgare
F Knolboterbloem Ranunculus bulbosus
O Beemdkroon Knautia arvensis
O Geelhartje Linum catharticum
dA O Zachte haver Helictotrichon pubescens
O Schermhavikskruid Hieracium umbellatum
O Gestreepte witbol Holcus lanatus
O Zeegroene zegge Carex flacca
dA O Kleine ratelaar Rhinanthus minor
O Aarddistel Cirsium acaule
O Rode klaver Trifolium pratense
O Grote tijm Thymus pulegioides
O Ruige weegbree Plantago media
O Kruipend stalkruid Ononis repens subsp. repens
O Goudhaver Trisetum flavescens
Moslaag 
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
F Groot laddermos Pseudoscleropodium purum
O Kleivedermos Fissidens taxifolius
O Gewoon dikkopmos Brachythecium rutabulum
O Roodknolknikmos Bryum rubens

Verspreiding en voorkomen[bewerken]

Het verspreidingsgebied van de associatie van betonie en gevinde kortsteel is beperkt tot het laagland en heuvelland van de Europese Atlantische regio.

In Nederland is deze associatie uiterst zeldzaam en beperkt tot het Maasdal en de bijbehorende droogdalen in Zuid-Limburg, zoals op de Bemelerberg, de Schiepersberg en de Sint-Pietersberg.

In Vlaanderen is ze enkel bekend van de Sint-Pietersberg en de Tiendeberg.

Bedreiging en bescherming[bewerken]

Deze associatie wordt bedreigd door verwaarlozing, verruiging en verbossing. Voor de instandhouding zijn maaien en verwijderen van het strooisel of extensieve begrazing mogelijke oplossingen.