Associatie van klokjesgentiaan en borstelgras

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Associatie van klokjesgentiaan en borstelgras
Associatie van klokjesgentiaan en borstelgras
Associatie van klokjesgentiaan en borstelgras
Syntaxonomische indeling
Klasse:Nardetea (klasse van de heischrale graslanden)
Orde:Nardetalia (orde van de heischrale graslanden)
Verbond:Violion caninae (verbond van de heischrale graslanden)
Associatie
Gentiano pneumonanthes-Nardetum
Prsg 1950 nom. inv
Afbeeldingen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons

De associatie van klokjesgentiaan en borstelgras (Gentiano pneumonanthes-Nardetum) is een associatie uit het verbond van de heischrale graslanden (Violion caninae) een plantengemeenschap die te vinden is als stroken of vlekken binnen andere schrale graslanden zoals natte heiden, met een combinatie van grassen, grasachtige planten en kleinbloemige kruiden.

Naamgeving, etymologie en codering[bewerken | brontekst bewerken]

  • Synoniem: Gentiano pneumonanthes-Nardetum strictae Prsg 1950 nom. inv.
  • Nederlands: Associatie van liggende vleugeltjesbloem en heidekartelblad
  • Syntaxoncode (Nederland): 19Aa2

De wetenschappelijke naam Gentiano pneumonanthes-Nardetum is afgeleid van de botanische namen van twee opvallende soorten voor de associatie, de klokjesgentiaan (Gentiana pneumonanthe) en het borstelgras (Nardus stricta).

Kenmerken[bewerken | brontekst bewerken]

Algemeen[bewerken | brontekst bewerken]

Deze plantengemeenschap vinden we vooral in stroken of vlekken binnen andere schrale vegetaties, zoals natte heide of blauwgraslanden. Ze komt voor op vochtige tot natte, moerige of venige plaatsen op kalkarm, lemig zand of op veen.

De grondwaterspiegel is ten minste een deel van het jaar hoog, maar kan in droge perioden tot meer dan een meter onder het maaiveld dalen. Het grondwater zorgt voor een relatief hoge basenverzadiging.

Structuur[bewerken | brontekst bewerken]

Begroeiingen van de associatie van klokjesgentiaan en borstelgras zijn van het verbond het meest heideachtig. Ze bezitten een (beperkte) boomlaag en een ontwikkelde struiklaag met voornamelijk dwergstruiken.

De kruidlaag is zeer goed ontwikkeld en wordt gedeeld door verscheidene grassen en grasachtige planten, en kleinbloemige overblijvende kruiden.

De moslaag is in vergelijking met de andere associaties van het verbond goed ontwikkeld.

Subassociaties in Nederland en Vlaanderen[bewerken | brontekst bewerken]

Van de associatie van klokjesgentiaan en borstelgras worden in Nederland en Vlaanderen drie subassociaties onderscheiden met een duidelijk gescheiden verspreidingsgebied. Er werden provisoire namen aan toegekend, die nog niet in de literatuur getoetst zijn op geldigheid.

Subassociatie gentianetosum[bewerken | brontekst bewerken]

Deze subassociatie komt enkel in de Kempen voor en heeft als belangrijkste begeleidende soorten klokjesgentiaan, trekrus, ronde zonnedauw, stekelbrem en borstelgras. Buiten de Kempen is klokjesgentiaan nauwelijks te vinden.

Subassociatie ericetosum cinereae[bewerken | brontekst bewerken]

Een subassociatie die eerder atlantisch gericht is, met vooral rode dophei, valse salie, brem, mannetjesereprijs, stijve ogentroost, gewone brunel, kleine klaver, smalle weegbree, heermoes en witte klaver.

Subassociatie typicum[bewerken | brontekst bewerken]

De derde voorgestelde subassociatie is negatief gedifferentieerd, maar heeft een relatieve hoge presentie van zandstruisgras.

Soortensamenstelling in Nederland en Vlaanderen[bewerken | brontekst bewerken]

Deze associatie heeft voor Nederland als kensoorten het heidekartelblad en de liggende vleugeltjesbloem, voor Vlaanderen komt daar ook nog tweenervige zegge bij. Ondanks de wetenschappelijke naam is klokjesgentiaan geen kensoort; deze plant komt ook voor in natte heiden en in blauwgrasland. Verder vinden we in deze associatie in verhouding veel dwergstruiken, vooral gewone dophei en struikhei. Van grassen vinden we onder andere pijpenstrootje, tandjesgras, borstelgras en fijn schapengras, terwijl de kleinbloemige kruiden vertegenwoordigd worden door onder andere tormentil, blauwe knoop en welriekende nachtorchis.

Ze onderscheidt zich van de andere associaties binnen het verbond door de aanwezigheid van de gevlekte orchis, die in deze vegetatie een optimum heeft, de klokjesgentiaan, gewone dophei, het pijpenstrootje, blauwe zegge, blauwe knoop en moerasstruisgras.

De belangrijkste ken- en begeleidende soorten zijn:

Boomlaag
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking Afbeelding
O Zachte berk Betula pubescens
NSG Torfkanal Moorbirken.JPG
O Zomereik Quercus robur
Struiklaag
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking Afbeelding
dA A Gewone dophei Erica tetralix
Erica tetralix 001.jpg
A Struikhei Calluna vulgaris
Calluna vulgaris Marleen.jpg
F Kruipwilg Salix repens
O Sporkehout Rhamnus frangula
dS O Stekelbrem Genista anglica subassociatie gentianetosum
Genêt d'Angleterre.JPG
dS Brem Cytisus scoparius subassociatie ericetosum cinereae
CytisusScoparius002.JPG
Kruidlaag
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking Afbeelding
kA A Heidekartelblad Pedicularis sylvatica
Pedicularis sylvatica 280407.jpg
kA O Liggende vleugeltjesbloem Polygala serpyllifolia
Polygala serpyllifolia.jpg
kV Tweenervige zegge Carex binervis in Vlaanderen
Carex binervis habitus.jpg
kV O Welriekende nachtorchis Platanthera bifolia
Plantanthera bifolia m1.JPG
kV Z Stijve ogentroost Euphrasia stricta
kV Z Hondsviooltje Viola canina
kV Z Rozenkransje Antennaria dioica
kV Z Mannetjesereprijs Veronica officinalis
kV Z Gelobde maanvaren Botrychium lunaria
kK D Tormentil Potentilla erecta
kK A Tandjesgras Danthonia decumbens
kK F Borstelgras Nardus stricta
kK Z Valkruid Arnica montana
dA D Pijpenstrootje Molinia caerulea
A Fijn schapengras Festuca filiformis
Festuca filiformis plant (01).jpg
dA A Blauwe zegge Carex panicea
Carex panicea Prague 2014 1.jpg
dA F Klokjesgentiaan Gentiana pneumonanthe subassociatie gentianetosum
Lungenenzian@20150826 15.JPG
dA F Blauwe knoop Succisa pratensis
Succisa pratensis3 W.jpg
F Gewoon reukgras Anthoxanthum odoratum
dA O Moerasstruisgras Agrostis canina
Agrostis canina Habitus 2010-4-02 SierraMadrona.jpg
O Pilzegge Carex pilulifera
dA O Gevlekte orchis Dactylorhiza maculata subsp. maculata
Gevlekte orchis. Orchis (Dactylorhiza maculata subsp. Maculata) 05.jpg
dS O Trekrus Juncus squarrosus subassociatie gentianetosum
Juncus.squarrosus.2.jpg
O Zwarte zegge Carex nigra
O Gewoon biggenkruid Hypochaeris radicata
O Gewoon struisgras Agrostis capillaris
O Veelbloemige veldbies Luzula multiflora
O Gestreepte witbol Holcus lanatus
O Gewone veldbies Luzula campestris
O Liggend walstro Galium saxatile
O Veldrus Juncus acutiflorus
dS O Ronde zonnedauw Drosera rotundifolia subassociatie gentianetosum
Drosera rotundifolia - Drents-Friese Wold 1.jpg
O Stijf havikskruid Hieracium laevigatum
O Kale jonker Cirsium palustre
O Moerasrolklaver Lotus pedunculatus
dS Rode dophei Erica cinerea subassociatie ericetosum cinereae
Erica cinerea 2601.JPG
dS Valse salie Teucrium scorodonia subassociatie ericetosum cinereae
20160806Teucrium scorodonia.jpg
dS Gewone brunel Prunella vulgaris subassociatie ericetosum cinereae
Prunella vulgaris2.jpg
dS Kleine klaver Trifolium dubium subassociatie ericetosum cinereae
Trifolium dubium kz1.jpg
dS Smalle weegbree Plantago lanceolata sub-associatie ericetosum cinereae
Plantago lanceolata flowers.jpg
dS Heermoes Equisetum arvense subassociatie ericetosum cinereae
Equisetum arvense foliage.jpg
dS Witte klaver Trifolium repens subassociatie ericetosum cinereae
Trifolium March 2008-1.jpg
dS Zandstruisgras Agrostis vinealis subassociatie typicum
Agrostis vinealis inflorescens (2).jpg
Moslaag
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking Afbeelding
O Heideklauwtjesmos Hypnum jutlandicum
Hypnum.jutlandicum.2.jpg
O Groot laddermos Pseudoscleropodium purum
O Gewoon haakmos Rhytidiadelphus squarrosus

Verspreiding en voorkomen[bewerken | brontekst bewerken]

Het verspreidingsgebied van de associatie van klokjesgentiaan en borstelgras is beperkt tot Vlaanderen, Nederland en het noorden en westen van Duitsland.

In Nederland is deze associatie beperkt tot de pleistocene zandgronden, met een verspreidingsgebied dat overeenkomt met dat van de natte heiden.

In Vlaanderen is ze vooral bekend van de Kempen en de Vlaamse zandstreek.

Bedreiging en bescherming[bewerken | brontekst bewerken]

Deze associatie zal bij gebrek aan beheer door natuurlijke successie evolueren tot een struweel. Toe te passen beheermaatregelen zijn maaien (beheer als hooiland) met nabegrazing of continue, extensieve begrazing. Te intensief bemaaien, plaggen of branden kan echter leiden tot een grotere dominantie van pijpenstrootje, waarbij de kwetsbare soorten verdwijnen en enkel een rompgemeenschap overblijft. Andere bedreigingen zijn de drie V's verdroging, vermesting en verzuring.

De associatie van klokjesgentiaan en borstelgras kan ontstaan uit natte heide, vooral uit de gemeenschappen van de subassociatie Ericetum tetralicis orchietosum, door maaien, branden of begrazing.

Biologische Waarderingskaart[bewerken | brontekst bewerken]

In de Biologische Waarderingskaart (BWK) van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is deze associatie opgenomen als vochtig heischraal grasland (hmo).

Dit vegetatietype staat gewaardeerd als 'biologisch zeer waardevol'.

Zie de categorie Gentiano pneumonanthes-Nardetum van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.