Auschwitzmonument (Amsterdam)
| Auschwitzmonument | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Auschwitzmonument | ||||
| Kunstenaar | Jan Wolkers Louis la Rooy | |||
| Jaar | 1977 | |||
| Materiaal | glas | |||
| Locatie | Wertheimpark, Amsterdam | |||
| Adres | Wertheimpark, 1018, Amsterdam (Amsterdam), Noord-Holland, Nederland | |||
| ||||
Het Auschwitzmonument (ook bekend als Spiegelmonument 'Nooit Meer Auschwitz' of Gebroken spiegels) is een Nederlands herdenkingsmonument in het Wertheimpark in Amsterdam ter nagedachtenis aan de omgekomenen in het concentratiekamp Auschwitz en de andere concentratie- en vernietigingskampen.
Achtergrond
[bewerken | brontekst bewerken]Het monument is in 1977 ontworpen door schrijver en beeldend kunstenaar Jan Wolkers, die weinig ervaring had met glas en mede-uitgevoerd door Louis La Rooy, gespecialiseerd in glaskunst, in de werkplaats van Glasindustrie van Tetterode in de Staatsliedenbuurt. Wolkers had opdracht gekregen een monument te maken boven een urn met gezamenlijke as van slachtoffers uit het concentratiekamp uit Auschwitz.[1] Het monument werd oorspronkelijk geplaatst op de Oosterbegraafplaats. In 1993 is het monument in grotere vorm verplaatst naar het Wertheimpark.[2]
Het monument is opgebouwd uit gebroken spiegels en het kent het opschrift 'Nooit meer Auschwitz'. In de spiegels reflecteert zich de lucht. Wolkers vertelde dat de gebroken spiegels symboliseren dat de hemel na Auschwitz nooit meer ongeschonden is:
- De hemel blijft voorgoed geschonden.
- Het is een godsgruwelijke aanslag op alles waar een mens voor staat.
Wolkers maakte het monument op verzoek van het Nederlands Auschwitz Comité. Jaarlijks organiseert het Comité op de laatste zondag van januari de Nationale Holocaust Herdenking bij het monument. Dit moment is gekozen omdat op 27 januari 1945 het kamp Auschwitz werd bevrijd.[3]
Urn
[bewerken | brontekst bewerken]De urn met as onder het monument is in januari 1952 verzameld bij een Internationale herdenking bij Auschwitz-Birkenau. Delegaties Auschwitz-overlevenden woonden de herdenking bij. Alle delegaties verzamelden een urn met menselijke[2] as als stoffelijke herinnering.
Over de locatie voor het plaatsen van de Nederlandse urn ontstond discussie. Opties waren bij het monument voor de Februaristaking of een joodse begraafplaats. De door de Nederlandse delegatie verzamelde urn werd zolang opgeslagen en op zondag 15 juni geplaatst bij een uitvaartcentrum aan de Amsterdamse P.C. Hooftstraat. Het leidde tot een opkomst van duizenden mensen.[4]
Nadien werd de urn geplaatst onder een kleine grafsteen op de De Nieuwe Ooster, voorzien van de woorden ‘Nooit meer Auschwitz’ in afwachting van inmetseling in het definitieve monument voor de februaristaking, De Dokwerker.[5][6] De urn is de jaren erna niet overgeplaatst naar het - politiek beladen - monument voor de februaristaking, maar in 1977 is de eenvoudige grafsteen vervangen door het Spiegelmonument.
Vernielingen
[bewerken | brontekst bewerken]Het monument is meerdere keren doelwit van geweld geweest. In 1993, het jaar van de (her)onthulling in het Wertheimpark, vernielde een aan drugs verslaafde glazenier met een pikhouweel de zes gebarsten glazen panelen waaruit het monument bestaat. Dat deed hij in de nacht voor de onthulling. Aanvankelijk dacht de politie aan een actie van neonazi's. De verklaring van de glazenier luidde echter dat hij het monument stuksloeg in opdracht van zijn werkgever, omdat er iets mis zou zijn met de constructie. Er zou condens onder twee glasplaten zijn gekomen. Voor elke plaat die hij stuksloeg zou hij naar eigen zeggen duizend gulden krijgen. De man had het geld hard nodig, omdat hij verslaafd was. Het bedrijf heeft altijd ontkend opdracht te hebben gegeven voor de vernieling. De man werd juni 1995 veroordeeld tot honderd uur onbetaalde arbeid en heeft in september 1996 in Duivendrecht een eind aan zijn leven gemaakt.[7]
Ook in 1997 en 1999 werd het monument vernield. Op 10 augustus 2006 hebben onbekenden de informatiezuil van het Auschwitzmonument in Amsterdam omvergereden. De tekst, waarin Jan Wolkers de betekenis van zijn kunstwerk van glasplaten uitlegt, verdween daarbij, maar de politie sloot bewust vandalisme uit.[8]
Restauratie
[bewerken | brontekst bewerken]In 2024 besloot de gemeente Amsterdam, dat het monument aan renovatie toe was. De glazen platen hadden krassen (er wordt wel op gelopen met zand en grind aan de schoenen) en waren dof geworden. Bovendien werden onderliggende lijmstrepen zichtbaar. Er vond overleg plaats met Karina Wolkers, de weduwe van Jan. Zij raadde aan voor de glasbreuken opnieuw La Rooy in te schakelen, die daarvoor speciaal uit Spanje werd ingevlogen. Hij werkte dit keer in zijn eigen atelier in Westpoort. La Rooy ging met een grote en kleine hamer aan de slag conform de toenmalige opdracht van Wolkers. La Rooy sloeg barsten in acht nieuwe glasplaten, zes voor de renovatie en twee voor reserve. Het is een specialistisch werkje, want de barsten mogen niet zodanig overheersen dat een spiegeling van de hemel onzichtbaar wordt. L a Rooy ging daarbij ook even terug in de tijd. Destijds werd het kunstwerk grotendeels met hand en lijf gemaakt; eisen dat de werkzaamheden veilig moesten worden uitgevoerd waren er nauwelijks. Ook de oorspronkelijke plaatsing was een probleem. Niet iedereen kon dit in zijn ogen conceptuele kunstwerk direct waarderen; er kwam veel commentaar dat toch al snel wegstierf. Als La Rooy bezig is met de nieuwe sterren en barsten is nog niet bekend of de nieuwe glasplaten als vervanging worden geplaatst of bovenop het originele kunstwerk. Wel zei La Rooy, dat de omringende bomen weleens gesnoeid mogen worden omdat ze in 2025 de spiegeling van de hemel verhinderen. Anderzijds moest La Rooy toegeven, dat Wolkers daar als natuurliefhebber ook moeite mee zou hebben. [9]
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- Holocaust Namenmonument in Amsterdam
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ www.auschwitz.nl. www.auschwitz.nl. Gearchiveerd op 19 juli 2014. Geraadpleegd op 23 april 2016.
- 1 2 www.buitenbeeldinbeeld.nl. www.buitenbeeldinbeeld.nl. Gearchiveerd op 7 mei 2016. Geraadpleegd op 23 april 2016.
- ↑ www.jhm.nl. www.jhm.nl. Gearchiveerd op 22 maart 2016. Geraadpleegd op 23 april 2016.
- ↑ http://archief.ntr.nl/deoorlog/page/mappen/780931/Herdenking+met+urn.html
- ↑ Geschiedenis van het monument. www.auschwitz.nl. Gearchiveerd op 13 april 2016. Geraadpleegd op 23 april 2016.
- ↑ http://archief.ntr.nl/deoorlog/page/mappen/780930/De+urn+en+de+politiek.html
- ↑ 'Vernieler Auschwitz-monument doodt zichzelf'. In: de Volkskrant, 5 september 1996. Gearchiveerd op 2 januari 2017.
- ↑ 'Auschwitzmonument omver gereden, niet vernield'. In: de Volkskrant, 11 augustus 2006. Gearchiveerd op 2 januari 2017.
- ↑ Patrick Meershoek, Verse barsten in ijzersterk monument. Het Parool (17 september 2025). Geraadpleegd op 16 oktober 2025.
· 
· 