Azteekse kalender

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kalendersteen Piedra del Sol

De Azteekse kalender is het kalendersysteem dat werd gebruikt door de Azteken alsook door andere Pre-Columbiaanse bewoners van Centraal-Mexico. Het is een van de Meso-Amerikaanse kalenders, die de basisstructuur deelt met de kalenders uit het antieke Meso-Amerika.

De kalender bevat een 365-dagencyclus voor het jaar genaamd xiuhpohualli (jaartelling) en een 260-dagencyclus voor rituelen genaamd tonalpohualli (dagtelling). Deze twee cyclussen samen vormden een 52-jarige eeuw, soms ook wel een ronde kalender genoemd.

Het kalenderjaar begon met de eerste verschijning van Plejaden in het oosten vlak voor de dageraad.[1]

Tonalpohualli[bewerken]

Tonalpohualli: Cuāuhxīcalli

Tonalpohualli („dagtelling“) bestaat uit een cyclus van 260 dagen, elke dag die door een combinatie van een aantal nummers van één tot dertien, en één van de twintig dagentekens. Met elke nieuwe dag, zowel het aantal als het dagteken worden verhoogd: 1-Krokodil wordt gevolgd door 2-Wind, 3-Huis, 4-Hagedis enzovoort tot 13-Riet, waarna de cyclus van nummers opnieuw zou beginnen, beginnend met 1-Jaguar. De cyclus van twintig dagentekens, echter, zou tot 7-Bloem verdergaan, waarna het opnieuw zou beginnen met 8-Krokodil. Het zou volledige 260 dagen (13×20) voor de twee cycli van twintig dagentekens en dertien nummers duren om combinatie te hergroeperen en te herhalen vanaf 1-Krokodil.

Dagsymbolen[bewerken]

De dagsymbolen gebruikt in centraal Mexico zijn gelijk aan die van de Mixteken, en in mindere mate aan die van andere Meso-Amerikaanse kalenders.

Elk van de dagsymbolen heeft ook een associatie met de vier windrichtingen.

Er is enig verschil in de manier waarop de symbolen werden getekend of gesneden. Deze werden gehaald uit de Codex Magliabechiano.

Afbeelding Nahuatl naam Uitspraak (IPA) Nederlandse vertaling Richting
Cipactli.jpg Cipactli [siˈpaktɬi]? Krokodil
Alligator
Kaaiman
Watermonster
Oost
Ehecatl2.jpg Ehecatl [eʔˈeːkatɬ]? Wind Noord
Calli.jpg Calli [ˈkalli]? Huis West
Cuetzpalin.jpg Cuetzpalin [kʷetsˈpalin]? Hagedis Zuid
Coatl.jpg Coatl [ˈkoː(w)aːtɬ]? Slang Oost
Miquiztli.jpg Miquiztli [miˈkistɬi]? Dood Noord
Mazatl.jpg Mazatl [ˈmasaːtɬ]? Hert West
Tochtli.jpg Tochtli [ˈtoːtʃtɬi]? Konijn Zuid
Atl3.jpg Atl [aːtɬ]? Water Oost
Itzcuintli.jpg Itzcuintli [itsˈkʷintɬi]? Hond Noord
Ozomatli.jpg Ozomatli
Ozomahtli
[osoˈmaʔtɬi]? Aap West
Afbeelding Nahuatl naam Uitspraak (IPA) Nederlandse vertaling Richting
Malinalli.jpg Malinalli [maliːˈnalli]? Gras Zuid
Acatl.jpg Acatl [ˈaːkatɬ]? Riet Oost
Ocelotl.jpg Ocelotl [oˈseːloːtɬ]? Jaguar Noord
Cuauhtli.jpg Quauhtli
Cuauhtli
[ˈkʷaːwtɬi]? Arend West
Cozcacuauhtli.jpg Cozcaquauhtli
Cozcacuauhtli
[koːsaˈkʷaːwtɬi]? Gier Zuid
Olin (Aztec glyph from the Codex Magliabechiano).jpg Ollin
Olin
[ˈoliːn]? beweging
Aardbeving
Oost
Tecpatl.jpg Tecpatl [ˈtekpatɬ]? Vuursteen
Mes
Noord
Quiahuitl.jpg Quiahuitl
Quiyahuitl
[kiˈ(j)awitɬ]? Regen West
Xochitl.jpg Xochitl [ʃoːtʃitɬ]? Bloem Zuid

Wind en Regen worden vertegenwoordigd door afbeeldingen van hun goden, Ehecatl en Tlaloc.

Trecena's[bewerken]

Een set van 13 genummerde dagen is bekend in het Spaans bij de term trecena (van trece "dertien"). Elk van de twintig trecenas in de 260 dagen cyclus werd geassocieerd met een bijzondere god:

Trecena God
1 Krokodil – 13 Hert Ometeotl
1 Jaguar – 13 Dood Quetzalcoatl
1 Hert – 13 Regen Tepeyollotl
1 Bloem – 13 Gras Huehuecoyotl
1 Hert – 13 Slang Chalchiuhtlicue
1 Dood – 13 Vuursteen Tonatiuh
1 Regen – 13 Aap Tlaloc
1 Gras – 13 Hagedis Mayahuel
1 Slang – 13 Aardbeving Xiuhtecuhtli
1 Vuursteen – 13 Hond Mictlantecuhtli
Trecena God
1 Aap – 13 Huis Patecatl
1 Hagedis – 13 Gier Itztlacoliuhqui
1 Aardbeving – 13 Water Tlazolteotl
1 Hond – 13 Wind Xipe Totec
1 Huis – 13 Arend Itzpapalotl
1 Gier – 13 Konijn Xolotl
1 Water – 13 Krokodil Chalchiuhtotolin
1 Wind – 13 Jaguar Chantico
1 Arend – 13 Hert Xochiquetzal
1 Konijn – 13 Bloem Xiuhtecuhtli

Literatuur[bewerken]

Folio 98 en 99 van de Codex Tudela (deze sectie staat in relatie met de Azteekse kalender), een 16e eeuwse Azteekse codex
  • Azteeks Kalenderhandboek, door Dr. Randall C. Jimenez / Richard Graeber, ISBN 0966116313
  • Hanns J. Prem: Manual de la antigua cronología mexicana, Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social, México 2008. ISBN 978-968-496-694-9

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Brad Schaefer (Yale University). Heliacal Rising: Definitions, Calculations, and some Specific Cases (Essays from Archaeoastronomy & Ethnoastronomy News, the Quarterly Bulletin of the Center for Archaeoastronomy, Number 25.) [1]