Baarle

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor het gehucht Baarle bij Gent, zie Baarle (Oost-Vlaanderen), voor het gehucht in de gemeente Turnhout, zie Baarle-Heide
Baarle
Boal
Plaats in Nederland Vlag van Nederland en België Vlag van België
LocatieBaarle.jpg
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant en
Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen
Gemeente Vlag Baarle-Nassau Baarle-Nassau en
Vlag Baarle-Hertog Baarle-Hertog
Coördinaten 51° 27′ NB, 4° 56′ OL
Algemeen
Inwoners 8.919
Overig
Postcode Vlag van Nederland 5111 Vlag van België 2387
Netnummer Vlag van Nederland 013 Vlag van België 014
Belangrijke verkeersaders N119 N135 N260 N639
Foto's
Symbolische grenspaal in Baarle-Hertog. De daadwerkelijke grens is er enkele meters van vandaan
Symbolische grenspaal in Baarle-Hertog. De daadwerkelijke grens is er enkele meters van vandaan
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Baarle-Nassau - Baarle-Hertog-nl.png
Huisnummer in 'Nassau'
Huisnummer in 'Hertog'
In de noordelijke woonwijken van Baarle liggen drie Belgische enclaves. Nederland ligt links, België ligt rechts.
Huis aan de Chaamseweg dat zowel in België als Nederland staat (de grens is in de stoeptegels aangegeven)

Baarle is een dorp dat zich uitstrekt over twee gemeentes: het Belgische Baarle-Hertog en het Nederlandse Baarle-Nassau. Het Belgische gedeelte bestaat uit 22 exclaves (in 1995 werden de grenzen definitief vastgelegd en hierbij werd een voormalig neutraal grasland de 22e exclave). De exclaves omsluiten op hun beurt zeven stukken Nederlands gebied; België zelf enclaveert een achtste stukje vlak bij Ginhoven. Er liggen drie quadripunten.

Doordat de landsgrenzen sommige percelen hebben opgedeeld liggen enkele gebouwen pal erop. Dit is onder meer het geval voor een filiaal van Zeeman. Voor die panden geldt de "voordeurregel": hun adres ligt in het land waarin hun voordeur ligt.[1] Uitzondering hierop vormt een woning in de straat Loveren met een zowel Belgische (#2) als Nederlandse (#19) voordeur. Gemakshalve kregen alle huisnummers een vlaggetje (zie foto's).

Toponymie[bewerken]

De naam Baarle (in oude bronnen Barle of Barlo) wordt op verschillende manieren verklaard. Het laatste deel komt zeker van loo, dit betekent bos op zanderige grond, vlak bij een nederzetting. Het eerste deel komt oftewel van

  • baar: een kaal, vlak of onontgonnen land,[2]
  • barza: Oergermaans woord voor naaldhout.
  • Baro of Bera, een oude persoonsnaam.[3]

De achtervoegsels Hertog en Nassau hebben betrekking op de hertog van Brabant, respectievelijk het Huis Nassau, dat de baronie van Breda in bezit had.

De naam van het gehucht Tommel is afkomstig van het Latijnse woord tumulus, wat grafheuvel betekent. Bij Tommel zijn verscheidene prehistorische grafheuvels bekend. Ook zijn er urnen gevonden die er op duiden dat het gebied rondom Tommel al in de bronstijd bewoond was.

Geschiedenis[bewerken]

De geschiedenis van Baarle wordt in een afzonderlijk lemma beschreven:

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Baarle voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de geschiedenis van de enclavekwestie:

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van de enclavekwestie in Baarle voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Baarle-Hertog[bewerken]

  • De Sint-Remigiuskerk, uit 1640, in late Kempense gotiek.
  • Villa aan de Pastoor de Katerstraat 3, uit 1900, in neorenaissance-stijl.
  • Smokkelaarsmonument, aan het Prins Hendrik I-plein, uit 1992. Het werd vervaardigd door Constant Grooten ter gelegenheid van het 1000-jarig bestaan van Baarle. In 1996 werd het ingewijd door Sjaak Mulders en Mon van Casteren, beiden smokkelaars-in-ruste, echter zeer actief in de periode dat botersmokkel nog lucratief was. Zij hebben nog gepantserde auto's bestuurd en kraaienpoten gestrooid.
  • Het Franciscanessenklooster, in een herenhuis aan Kerkstraat 7, in 1879 gesticht door de Franciscanessen van Sint-Jozefsdal te Herentals, verbouwd in 1930.
1rightarrow blue.svg Zie: Lijst van onroerend erfgoed in Baarle-Hertog

Baarle-Nassau[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Baarle-Nassau

Musea[bewerken]

Economie[bewerken]

De uitgestrekte gemeenten Baarle-Nassau en Baarle-Hertog zijn vooral agrarisch van karakter, al is er enige industriële bedrijvigheid. De ingewikkelde situatie leidde er vroeger toe dat ook smokkel een aanzienlijke bron van inkomsten vormde. Ook de middenstand profiteert van de uitzonderlijke situatie. Er is een uitgebreid en drukbezocht winkelbestand. Ook zijn er in de nabije omgeving tal van bungalowparken.

Naar verwachting zal het inwonertal van Baarle gedurende de eerste decennia van de 21e eeuw een dalende trend gaan vertonen.

Natuur en landschap[bewerken]

Baarle kent, naast uitgestrekte landbouwontginningen, ook een aantal natuurgebieden. Het Merkske in het zuiden is een fraai beekdal, en de Hollandse Bossen in het westen vormen een landgoed. Het Bels Lijntje, een voormalig spoorwegtracé, is nu een toeristisch fietspad geworden dat men van Tilburg tot in Turnhout kan volgen.

Voorzieningen[bewerken]

Elektriciteit[bewerken]

Het elektriciteitsnetwerk is dubbel uitgevoerd.

  • In Baarle-Hertog en Zondereigen wordt de elektriciteit geleverd door Eandis uit België.
  • In Baarle-Nassau en haar kerkdorp Ulicoten wordt de stroom geleverd door TenneT uit Nederland. In het dorp Castelré wordt de stroom geleverd door Eandis vanuit België.

Kabel (radio, televisie en internet)[bewerken]

Het Vlaamse Telenet zond tot 26 augustus 2012 zowel Nederlandse en Vlaamse commerciële televisie uit in Baarle. Sinds 26 augustus 2012 mag Telenet geen producten meer aanbieden aan het Nederlandse deel van Baarle, omdat de kabel, die van Eandis is, overgekocht is door het Nederlandse Reggefiber. Deze laatste heeft de kabeldistributie afgesloten van het Nederlandse netwerk en biedt glasvezel aan. Dat betekent dat het Nederlandse deel van Baarle nu Nederlandse diensten (zoals KPN, Tele2 en Telfort) kan nemen, maar geen Vlaamse diensten meer kan gebruiken (zoals het ontvangen van Vlaamse commerciële zenders, bijvoorbeeld VTM). Bij het Belgische deel van Baarle verandert er weinig. Telenet blijft daar de diensten aanbieden, heeft de Nederlandse commerciële zenders (zoals RTL 4) van de analoge kabel verwijderd en biedt deze zenders enkel via digitale ontvangst aan. Deze zijn alleen via de kabel (en dus via Telenet) beschikbaar; andere Belgische aanbieders van radio, tv en internet doen dit via ADSL. Zij hebben geen Nederlandse commerciële zenders in hun pakket zitten.

Gas[bewerken]

Het gasnetwerk is in handen van Enexis (uit Nederland).

  • In Baarle-Hertog en Baarle-Nassau wordt het aardgas geleverd door Energie in Brabant uit Nederland.
  • In Zondereigen en haar kerkdorp Ulicoten wordt het aardgas geleverd door IVEKA uit België.

Water[bewerken]

Huisvuil[bewerken]

Veel straten worden twee maal per week door een vuilniswagen (1x Nederlands, 1x Belgisch) bezocht. De milieustraat aan de Smederijstraat kan door alle inwoners uit Baarle-Nassau en -Hertog worden gebruikt.

Post[bewerken]

De post wordt bezorgd door PostNL in het Nederlandse deel en bpost in het Belgische deel.

Telefoon[bewerken]

Het telefoonnetwerk is grotendeels dubbel uitgevoerd door KPN en Belgacom, maar wel met een speciale koppeling: Gesprekken tussen Baarle-Hertog en Baarle-Nassau zijn mogelijk tegen lokaal tarief. Ook zijn alle GSM-providers van Nederland en België bereikbaar.

Winkels[bewerken]

Vanwege de wetgeving zit de erotische videotheek in Baarle-Nassau en zijn vuurwerkwinkels het hele jaar geopend in Baarle-Hertog. In Baarle is het elke week koopzondag. Dit is een gevolg van het feit dat in België de winkels altijd op zondag open mogen zijn en dat Baarle-Nassau zich kan beroepen op het gegeven dat Baarle een toeristische trekpleister is, vanwege de enclaves in het dorp.

Hulpdiensten[bewerken]

In de gemeente Baarle-Hertog hebben de politiediensten van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog samen hun intrek genomen in één bureau aan de Parallelweg in Baarle-Hertog en zijn aldus in één lokaal gevestigd. De plaatselijke wijkagent van Baarle wordt weleens de 'dirco' van Baarle genoemd.

Brandweer van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog zijn op 1 januari 2010 gefuseerd tot één korps. Het korps wordt gevormd door Nederlandse en Belgische vrijwilligers en de kazerne is gevestigd aan de C.A. Bodestraat 2 in Baarle-Nassau.

Verkeer en Vervoer[bewerken]

Wegen[bewerken]

Het dorp Baarle is goed bereikbaar met de auto via de twee Nederlandse provinciale wegen N260, N639 en Belgische gewestweg N119. Ook liggen de snelwegen A58 in Nederland, de E19 en de E34 in België dicht bij het dorp.

Bussen[bewerken]

Lijnen van De Lijn:

  • Lijn 458 (Poppel - Hoogstraten)
  • Lijn 459 (Turnhout - Hoogstraten)
  • Lijn 460 (Turnhout - Baarle)

Lijn van Arriva:

  • Lijn 132 (Tilburg - Breda)

Trein[bewerken]

Tot 7 oktober 1934 had Baarle twee treinstations, gelegen aan de spoorlijn Tilburg - Turnhout. Deze spoorlijn is nu vervangen door een 31 km lang fietspad "Het Bels Lijntje", dat nu voor de verbinding tussen deze twee steden zorgt.

Verenigingsleven[bewerken]

Baarle heeft een bloeiend verenigingsleven. Sommige verenigingen komen zowel in Belgische als in Nederlandse variant voor. Een voorbeeld hiervan zijn de voetbalclubs Gloria UC (Nederlands) en KVV Dosko (Belgisch). Andere verenigingen komen slechts eenmaal in Baarle voor. Enkele voorbeelden daarvan zijn:

  • Harmonie Sint Remi
  • Stichting Jeugdwerk Baarle
  • Heemkundekring Amalia van Solms
  • De Baarlese Beeldhouwclub
  • Karnavalsvereniging De Grenszuukers

Media[bewerken]

Website[bewerken]

Beide gemeenten hebben een gemeenschappelijke website die zowel via baarle-nassau.nl als baarle-hertog.be te bereiken is. Met behulp van een Europese subsidie voor grensoverschrijdende projecten, werd op 30 maart 2002 de eerste gemeenschappelijke website geopend. In 2004 werd de website uit de lucht gehaald, nadat uit een Nederlandse opiniepeiling naar voren kwam dat baarle-nassau.nl/baarle-hertog.be een van de slechtste gemeentelijke websites was. Op 8 juli 2005 is de nieuwe, eveneens gemeenschappelijke, website geopend. Momenteel (2012) hebben de twee Baarles echter een verschillende website.

Radio en televisie[bewerken]

Het dorp Baarle heeft een eigen lokale omroep, Lokale omroep Baarle, ook wel de Stille Genieter genoemd. Dit is een Nederlandse omroep met vergunning voor het Nederlandse Baarle-Nassau. Daarnaast zijn er nog een aantal regionale omroepen te ontvangen in Baarle, Omroep Brabant (in Baarle-Hertog te ontvangen mits men digitale tv via Telenet heeft) en RTV (alleen te ontvangen in het Belgische deel). Baarle-Hertog heeft zijn eigen Vlaamse lokale radio-omroep BaHeNa en is te ontvangen in Baarle-Hertog via 106.7 fm.

Dag- en weekbladen[bewerken]

De regionale dagbladen in Baarle zijn het BN/De Stem, Brabants Dagblad en de Gazet van Antwerpen. Dan heeft Baarle nog een weekblad, Ons Weekblad.

Trivia[bewerken]

  • Het pand waar momenteel een filiaal van Zeeman gevestigd is op de hoek van Nieuwstraat en Stationstraat was vroeger het café 't Hoekske. Het café stond op de Nieuwstraat, de doorgaande weg vanuit Baarle naar Chaam en werd door de rijksgrens in tweeën gedeeld. De kastelein had boven op de grens een biljart geplaatst. Bij verkoop van onroerend goed dat in beide landen lag, werd de vanwege de ligging de notariële akte in dit café ondertekend. Men zette een tafel op de grens en zo kon elke notaris in eigen land de aktes ondertekenen. Naast het café stond het Nederlandse douanekantoor waar goederen officieel konden worden ingeklaard. Smokkelaars werden ook in dit douanekantoor gefouilleerd.
  • In het centrum van Baarle staat in het Belgische gedeelte een grenspaal. Deze grenspaal is een symbolische grenspaal en staat niet precies op de grens. De paal staat op het Kerkplein voor de Sint-Remigiuskerk van Baarle-Hertog. De grenspaal is een kopie van de originele grenspalen. De grenspaal is op 4 april 1976 onthuld door de beide burgemeesters van Baarle.
  • Naast Baarle is ook het gehucht Tommel ten zuiden van Baarle voor een deel Nederlands en voor een deel Belgisch.

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Alphen, Castelré, Chaam, Poppel, Ulicoten, Weelde, Weelde-Station, Zondereigen.

Geboren in Baarle[bewerken]

Externe links[bewerken]