Banholt

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Banholt
Tebannet
Dorp in Nederland Vlag van Nederland
Banholt (Limburg)
Banholt
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Eijsden-Margraten Eijsden-Margraten
Coördinaten 50° 47′ 23″ NB, 5° 48′ 34″ OL
Algemeen
Oppervlakte 4,55 km²
Inwoners (2021-01-01) 1.015[1]
(223 inw./km²)
Overig
Postcode 6262
Netnummer 043
Woonplaatscode 1690
Foto's
Uitzicht vanaf de Banholterheide
Uitzicht vanaf de Banholterheide
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Banholt (Limburgs: Tebannet) is een dorp in de Nederlandse gemeente Eijsden-Margraten, in het zuiden van de provincie Limburg. Het dorp heeft 1.015 inwoners. Bij Banholt hoort ook de buurtschap Terhorst.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Het dorp is gesitueerd op het Plateau van Margraten op een hoogte van ongeveer 180 meter. Nabij het dorp ligt de Banholterheide, ook wel Eiland van Banholt genoemd, omdat het ooit tussen twee Maasarmen lag. De rivier nam de zachte aarde rondom mee, maar kreeg geen greep op het hardere gesteente, dat als 'eiland' achterbleef. Duizenden jaren geleden werd er vuursteen gedolven. Het gebied functioneerde in de jaren 1930 als kiezelgroeve, de Groeve Banholtergrubbe, en werd later als vuilnisstortplaats gebruikt. In 2013 is het gebied opgeknapt en is er een informatiebord geplaatst. Ook zal de oorspronkelijk begroeiing (berk en brem) worden hersteld.[2] De groeve is benoemd als geologisch monument.

Ten zuiden van het dorp ligt het droogdal de Horstergrub.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Banholt en Terhorst hebben lang bij Mheer gehoord; ze vormden tot 1939 een parochie en tot 1981 een gemeente. In 1872 was de kerk van Mheer te bouwvallig om nog te renoveren, dus moest er een nieuwe gebouwd worden. Aangezien de grootste geldschieter (de baron van Mheer) niet akkoord zou gaan met een kerk halverwege de beide dorpen, ontstond bij de inwoners van Banholt het idee om een eigen kerk te bouwen. In 1873 verkreeg men de (Rijks-)bouwvergunning en in mei 1874 werd begonnen met de bouw van de Sint-Gerlachuskerk, die in november 1875 voltooid werd. De nieuwe kerk werd door de bisschop echter niet erkend. Dit leidde tot het Banholts Schisma van 1876 tot 1881. De kerk werd in 1881 een rectoraatskerk, afhankelijk van die van Mheer en had bijvoorbeeld geen doop- of begrafenisrechten, het recht van eerste en laatste sacrament. In 1911 werd een Lourdesgrot aan de koorzijde van de kerk gebouwd van vuursteenknollen uit de Groeve Banholtergrubbe. De toren werd in 1922 gebouwd en heeft een zadeldak, een zeldzaamheid in Limburg. Uiteindelijk werd het dorp op 24 september 1939 een zelfstandige parochie, gewijd aan de Heilige Gerlachus.[3]

In 1847 werd op de Banholterheide een houten windmolen gebouwd, die in 1877 afbrandde.[4] De molen werd opnieuw opgebouwd, maar nu van steen. Deze deed dienst tot in de jaren 1920. In de jaren erna werd de molen afgebroken tot aan de romp, die vanaf de jaren 1950 dienst doet als stal.

Tot 31 december 1981 behoorde het dorp tot de gemeente Mheer. In de periode 1982-2010 maakte het deel uit van de voormalige gemeente Margraten. Vanaf 1 januari 2011 is het een van de 15 dorpen binnen de fusiegemeente Eijsden-Margraten.

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Banholt en Lijst van gemeentelijke monumenten in Banholt

In het dorp bevinden zich diverse vakwerk- en carréboerderijen. De Sint-Gerlachuskerk is een van de 8 beschermde rijksmonumenten in het dorp.

Nabijgelegen kernen[bewerken | brontekst bewerken]

Mheer, Reijmerstok, Noorbeek, Slenaken, Margraten

Bovendien liggen in de omgeving van Banholt de buurtschappen Terhorst, Bergenhuizen, Herkenrade en Bruisterbosch

Bronnen, noten[bewerken | brontekst bewerken]

  1. Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2021, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
  2. Zie artikel 'Een eiland zonder zee', R. Willems, in: Dagblad De Limburger, 22 nov 2013, Heuvelland-editie, p.B6.
  3. L. Roijen, J. ten Haaf, J. Roijen, L. Moonen: "Van Kloomperoad tot noe", november 1985
  4. Windmolen van Banholt www.molendatabase.org
Zie de categorie Banholt van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.