Baret

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een rode baret
Een paarse biretta, hier gedragen door monseigneur Karl-Josef Rauber, apostolisch nuntius in Brussel, tijdens de Heilig-Bloedprocessie van 17 mei 2007 in Brugge
Nederlandse hoogleraar en astronoom Jacobus Cornelius Kapteyn met toga en baret, 1921. Schilderij door Jan Pieter Veth (1864-1925)
De Amerikaanse chemicus Linus Pauling met academische baret bij zijn afstuderen in 1922 aan Oregon State University.
Een baret, afbeelding in het Nordisk familjebok

Een baret is een hoofddeksel gemaakt van een bepaalde stof. In de middeleeuwen was het de gebruikelijke hoofdbedekking voor de wat beter gesitueerden. Nu is het een ceremoniële dracht in sommige kerkelijke en universitaire kringen. Baretten met een baretembleem maken ook deel uit van het militair tenue.

De Bretonse baret, of baskenmuts, is het nationale hoofddeksel van Frankrijk. Een kleine baret wordt alpinopet of kortweg alpino genoemd.

Fabricage[bewerken]

De baret begint als een grote gebreide ronde schijf van wol. De schijf wordt om een mal getrokken en vormt zo een bol. Vervolgens wordt de baret in een bad gezet en gekamd, waardoor de wol vervilt. Hoe langer het vervilten duurt, hoe dichten en sterker de stof. Militaire baretten worden vaak lang vervilt. Baretten die als mode-accessoire gebruikt worden worden slechts kort vervilt, waardoor ze zachter en soepeler zijn.

Vervolgens wordt de baret op een mal gekleurd. Tijdens het drogen krijgt de baret de uiteindelijke afmetingen. Vervolgens wordt de voering er ingenaaid, en wordt een meestal lederen bies om de rand gestikt. De kleine 'staart' (fr: queue) die uitsteekt in het midden wordt de cabilhot of cabilhou ("kleine enkel") of de coudete of coudic ("kleine staart") genoemd. Het is het laatste stuk draad, waarmee afgehecht is. Nu baretten niet meer met de hand worden gebreid wordt deze 'staart' vaak weggelaten.

Oorspronkelijk werd er geen lederen bies genaaid, maar een smal lint. De lintjes die nu vaak aangebracht zijn bij de sluiting van de bies zijn een herinnering aan dat lint.

De grootte van de baret wordt gedefinieerd door twee elementen: de buitendiameter en de binnenste rand die om het hoofd van de drager past. Afmetingen worden vaak nog uitgedrukt in inches. De buitenmaten variëren in het algemeen van 9 inch tot 12 inch.

Geestelijken[bewerken]

De baret (Vlaams), biretta (Italiaans en Latijn) of bonnet (Nederlands) is ook het hoofddeksel van een katholieke geestelijke. De baret van de priester, diaken en subdiaken is zwart, die van de bisschoppen paars, die van de kardinalen rood. De paus draagt geen bonnet. De katholieke baret (bonnet) ontstond als onderscheidingsteken vrij laat. Naar alle waarschijnlijkheid gaat zij terug op het hoofddeksel dat afgestudeerde theologen ontvingen tezamen met hun titel. In de middeleeuwen studeerden voornamelijk geestelijken theologie en zo werd de biretta (baret, bonnet) tot een symbool van het priesterschap in het Westen. In zowel de Oosters-orthodoxe als de Oosters-katholieke Kerken is de skoufi aan de westerse bonnet verwant. Deze wordt echter gedragen door monniken, niet door wereldgeestelijken. De plantensoort kardinaalsmuts dankt zijn naam aan de gelijkenis van de vruchten met deze rode bonnetten.

Adel[bewerken]

Onder het Oostenrijkse bestuur werd aan de baronnen in het tegenwoordige België, naast toekenning van de adelsbrieven, meestal een soort van rangkroon toegewezen, die men het beste een baronnenbaret zou kunnen noemen, namelijk een gouden ring, waaruit een rood-fluwelen muts oprees, omgeven door halve cirkels van goud met edelstenen in de tussenruimte en bezet met parels. Er kon tussen deze baretten onderling nog allerlei verschillen bestaan. Soms worden wapens in België afgebeeld met zo'n baronnenbaret.

Universiteit[bewerken]

In Nederland is de academische baret voor hoogleraren een al dan niet geplooide zwarte muts. In Angelsaksische landen zoals de VS dragen afgestudeerden wel de typische mortarboard (metselbord), een kapje met een vierkant vlak en een kwast in het midden. De kleur van de kwast geeft de universiteit of de studierichting aan.

Krijgsmacht[bewerken]

Baretten worden in veel legers als hoofddeksel gebruikt. Ze zijn er in allerlei kleuren om onderscheid te maken tussen verschillende militaire eenheden. Zelfs 'modegrillen' hebben invloed op het ontwerp en de kleur van de baret. Toen het Amerikaanse leger in 2001 de zwarte baret invoerde als standaard hoofddeksel leidde dat tot heftige reacties bij de US Army Rangers, een commando eenheid die zich onderscheidde door de zwarte baret[1]. De zwarte baret werd toch ingevoerd, en de US Army Rangers stapten over op de beige ('tan') baret die ze nu nog dragen. Voor de rest van het Amerikaanse leger werd de zwarte baret als standaard hoofddeksel in 2011 alweer vervangen door de 'patrol cap', een soort gecamoufleerde honkbal pet[1]. Een vergelijkbare situatie ontstond toen men in het Nederlandse leger in 2003 probeerde een nieuwe donkergroene baret als standaard baret in te voeren. Dit leidde tot hevige reacties bij de commando's. Die vonden dat er ook qua hoofdbedekking een duidelijk onderscheid moest blijven tussen de gewone infanterie en deze elite-eenheid[2]. Twee jaar later verdween de gewraakte donkergroene baret alweer, en werd vervangen door een 'petrol' (groenblauwe)[3].

Belgische krijgsmacht[bewerken]

Kleuren van de baretten:

  • Wijnrood: Paracommando-eenheden (3e Bataljon Parachutisten, Special Forces Group)
  • Grasgroen (standaardmodel baret): Paracommando-eenheden (2e Bataljon Commando, Genie paracommando, Batterij paracommando (artillerie))
  • Bosgroen (groot model "baskische" baret (Txapala[4][5] of Tarte Alpin) ): Ardeense Jagers
  • Bruin: Infanterie
  • Zwart: Jagers te Paard, Lansiers, Genie, en in het verleden Karabiniers-Cyclisten, Gidsen, en overige alle eenheden die verbonden waren aan een pantsereenheid (bv. de oude Belgische pansterbrigade gestationeerd in Duitsland) en aircommando's van de Luchtcomponent
  • Grijs: CIS (alle eenheden)
  • Donkergroen: Medische component
  • Donkerblauw: Artillerie, Koninklijke militaire school, Marine
  • Kobaltblauw: Logistiek
  • Signaalrood: Militaire Politie

Nederlandse krijgsmacht[bewerken]

Kleuren van de baretten:

Koninklijke Marine
  • Diepdonkerblauwe baret met een rood vlakje met daarop een zwart anker, voorheen een goud anker: Korps mariniers
  • Grasgroene baret met een rood vlakje met daarop een gouden anker: Commando/Marinier
  • Donkerblauwe baret met een zwart vlakje met daarop een goud of zilveren anker: personeel Koninklijke Marine
  • Donkerblauwe baret met een blauw vlakje met daarop een zilveren anker: Bewakingspersoneel Koninklijke Marine.
Koninklijke Landmacht
  • Grasgroene[6] baret: De groene baret wordt gebruikt voor het Korps Commando Troepen. Niet alleen in Nederland is dat het geval. De groene baret is internationaal bekend als de commandobaret.
  • Bordeauxrode baret: De baret voor de Luchtmobiele brigade.
  • Zwarte baret: Deze baret wordt alleen gedragen door leden van de cavalerie.
  • Donkerblauwe baret: Deze baret wordt gedragen door personeel geplaatst bij het Eerste Duits-Nederlandse Legerkorps
  • 'Petrol' baret: Deze blauwgroene baret wordt gedragen door overige leden van de Koninklijke Landmacht[3]
  • Bruine baret: Deze baret (officiële kleur 'uni-khaki') was de voorganger van de 'Petrol' baret, en wordt alleen nog gedragen door oudgedienden en veteranen die nooit gekleed zijn in DT-2000.

Verschillende baretemblemen en embleem-achtergronden zorgen voor verder onderscheid tussen wapens, dienstvakken en eenheden.

Koninklijke Luchtmacht
  • Blauw-grijze baret met als baretembleem gouden lauwerkrans met daarboven een adelaar en een kroon: Deze baret wordt gedragen door alle militairen die werkzaam zijn bij de Koninklijke Luchtmacht. Door middel van de lauwerkrans wordt er onderscheid gemaakt tussen rangen en standen halve lauwerkrans: manschappen en onderofficieren, volledige lauwerkrans: officieren
Koninklijke Marechaussee
  • Donkerblauwe baret met een blauwe baret achtergrond. Een embleem in zilverkleur, t.w. een gestileerde W met een zogeheten springende granaat. Dit model werd tot 1998 gedragen
  • Nassaublauwe baret met zwart vlakje met daarop de springende granaat: Deze baret wordt gedragen door alle militairen die werkzaam zijn bij de Koninklijke Marechaussee. Door middel van de lauwerkrans rond de springende granaat wordt er onderscheid gemaakt tussen rangen en standen. Geen lauwerkrans: manschappen, halve lauwerkrans: onderofficieren, volledige lauwerkrans: officieren.[7]
Overige

Overig[bewerken]

  • Korenblauwe[8] baret met gouden politie-embleem (vlammen op boek): Deze baret wordt gebruikt bij de Nederlandse Arrestatieteams.
  • Zandkleurige (ook wel 'beige' of 'tan') baret: Leden van de Britse, Australische en Nieuw-Zeelandse Special Air Service (S.A.S) dragen deze aparte kleur baret. Ook US Army Rangers dragen sinds 2001 een beige ('tan') baret.
  • Zwarte baret, groot model "baskische" baret (Txapala[4][5] of Tarte Alpin): Leden van de Franse Alpenjagers (Chasseurs Alpins[9]) en leden van de Zwitserse Garde[10] dragen deze baret.
  • Witte baret: Leden van de Franse Alpenjagers (Chasseurs Alpins) dragen bij hun wintertenue een witte[11] baret (groot model[4][5]).