Beek (Berg en Dal)

**Beek**
Dorp in Nederland
	;
Situering
Provincie	Gelderland
Gemeente	Berg en Dal
Coördinaten	51° 50′ NB, 5° 56′ OL
Algemeen
Oppervlakte	4,41 km²
- land	4,14 km²
- water	0,26 km²
Inwoners ; (2023-01-01)	3.655 ; (883 inw./km²)
Woningvoorraad	1.725 woningen
Overig
Postcode	6573
Netnummer	024
Woonplaatscode	2872
Portaal	Nederland

Beek is een dorp in het zuiden van de Nederlandse provincie Gelderland, gelegen binnen de gemeente Berg en Dal. Op 1 januari 2023 lag het inwoneraantal op 3.655.

Het dorp ligt tussen de stuwwal de Nederrijnse Heuvelrug van het Rijk van Nijmegen en de Ooijpolder, bijna tegen de rijksgrens met Duitsland aan.

Geschiedenis

De geschiedenis van Beek begint in feite met de heerlijkheid Beek, die in 1350 door belening eigendom werd van Johan van Groesbeek. In de 15e eeuw stichtten de heren van Groesbeek een kasteel in de buurt van de kerk. Dit Huis te Beek werd verwoest, waarna er een landhuis werd ingericht door de familie Van Randwijck, die het landgoed in 1657 overkocht. Uiteindelijk zou deze familie in de eerste helft van de 20e eeuw haar bezittingen in deze omgeving van de hand doen.

Het dorpje Beek zelf stelde tot in de 19e eeuw nog weinig voor qua omvang; er was voornamelijk wat akkerbouw.^[2]^:176 In 1810 ontstond eerst de nieuwe gemeente Beek en Ubbergen, door het bestuurlijk samengaan van Beek en het nabijgelegen dorpje Ubbergen.^[3] Op 1 januari 1818 werd deze gemeente omgevormd tot een nieuwe fusiegemeente, die enkel de naam Ubbergen kreeg. Het grondgebied van deze gemeente omvatte, behalve dat van de plaatsen Beek en Ubbergen, ook nog Ooij en Persingen, het nabijgelegen bosgebied (deel van het oude Nederrijkswald) en twee voordien Pruisische dorpen: Kekerdom en Leuth.

Dankzij de overvloed aan helder water uit de bronnen die ontspringen aan de stuwwal was Beek van de 19e tot ver in de 20e eeuw een dorp van wasserijen voor de rijke burgerij van Nijmegen, de dichtstbijzijnde grotere stad. Hiervan getuigen nog de witte wasboerderijtjes alsmede enkele spoelputten.

Beek-Ubbergen werd in 2007 verkozen tot groenste dorp van Nederland.

Tot en met 31 december 2014 was Beek onderdeel van de gemeente Ubbergen; het dorp werd door de PTT dan ook aangeduid als Beek-Ubbergen. Op 1 januari 2015 ging de plaats samen met de rest van Ubbergen op in de nieuwgevormde fusiegemeente, die aanvankelijk de naam Groesbeek kreeg. Sinds 1 januari 2016 heet deze fusiegemeente Berg en Dal, naar het gelijknamige dorp aan de Oude Kleefsebaan dat voordien al was opgedeeld tussen Groesbeek en Ubbergen.

Monumenten

In het Gelderse Beek zijn verschillende bekende monumenten te vinden, zoals:

De uit 1898 daterende villa "Severen", van de Nijmeegse architect Derk Semmelink. In het pand aan de Bosweg zijn verschillende jugendstil-elementen te herkennen. "Severen" werd enkele jaren bewoond door de sinoloog, diplomaat en auteur Robert van Gulik.
Het tramwachthuisje dat behoorde bij het landgoed Stollenberg. Dit tramhuisje werd, evenals het landgoed in 1892, ontworpen door de Amsterdamse architect Abraham Salm. Het tramwachthuisje werd hierbij als bouwpakket in Zwitserland vervaardigd.

Voorts staan in Beek het kleine Bartholomeüskerkje^[4] alsmede de latere Sint-Bartholomaeuskerk.

Geologie

Beek maakt deel uit van de Nederrijnse Heuvelrug, een grensoverschrijdende stuwwal, die is ontstaan in de voorlaatste ijstijd (het Saale-glaciaal), door opstuwingen van de vanuit het noordoosten komende gletsjers en gletsjertongen.

Cultuur, recreatie en sport

voetbalvereniging BVC '12
tennisvereniging De Oorsprong
harmonie KNA
schutterij B.U.B. (Beek Ubbergen Berg en Dal)

De dichter/schrijver Cees van der Pluijm woonde van 1997 tot en met 2004 op De Geest in Beek en publiceerde vijftig gedichten over zijn woonplaats.

Tussen Beek en Leerdam ligt het 98 kilometer lange Lingepad (thans Grote Rivierenpad). Ook de populaire Natuurwandelroute N70 loopt onder andere door Beek.

Geboren te Beek

Frans van Haaren (1886-1945) jurist, burgemeester, waarnemend gouverneur van Suriname
Pyke Koch (1901-1991), kunstschilder
Willem Adriaan Johan Visser (1904-1975), burgemeester van Den Haag
Maurits Schneemann (1938-2025), politicus
Berend-Jan van Voorst tot Voorst (1944-2023), politicus

Afbeeldingen

Hotel 't Spijker
Rijksstraatweg
De voormalige Gemeentelijke Electriciteits Werken, waar stroom voor de tram naar Berg en Dal en Nijmegen werd opgewekt
Kleine Bartholomeuskerk Nieuwe Holleweg

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties

1 2 3 4 5 Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
↑ Uitterhoeve, W.J.G., Theodoor, G. & Lemmens, M (2005). Nijmegen Binnen En Buiten De Singels: Een Rondgang Door Stad En Buitengebied. SUN, Amsterdam, "Ubbergen, Beek, Berg en Dal". ISBN 9058751597.
↑ Gemeente Beek en Ubbergen, Regionaal Archief Nijmegen
↑ bartholomeuskerkje.nl. Gearchiveerd op 30 april 2023.

[CBS_Kerncijfers_wijken_en_buurten_2023-1] 1 2 3 4 5 Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen

[Nijmegen_Binnen_En_Buiten_De_Singels/Ubbergen,_Beek,_Berg_en_Dal-2] Uitterhoeve, W.J.G., Theodoor, G. & Lemmens, M (2005). Nijmegen Binnen En Buiten De Singels: Een Rondgang Door Stad En Buitengebied. SUN, Amsterdam, "Ubbergen, Beek, Berg en Dal". ISBN 9058751597.

[3] Gemeente Beek en Ubbergen, Regionaal Archief Nijmegen

[4] rtholomeuskerkje.nl. Gearchiveerd op 30 april 2023.

[1]

[2]

[3]

[4]